Yakın ve Uzun Süreli Temas Efsanesi
Bir adam bir doğum günü partisine gider, hantavirüslü birinin yanına oturur, virüsü kapar, eşine bulaştırır ve ölür. Eşi daha sonra cenazede 10 kişiye daha bulaştırır. Aynı doğum günü partisindeki bir başka konuğun, yolları kesiştiğinde "merhaba" demek dışında virüsü taşıyan kişiyle hiçbir teması yoktur, ancak o kişi de hastalanır.
Bir kaynak vaka, 33 ikincil enfeksiyon, 11 ölüm, dört bulaşma dalgası.
Bu bilgiler, 2018 sonu ve 2019 başında Arjantin'de gerçekleşen ve New England Journal of Medicine (NEJM) dergisinde yayımlanan, titizlikle belgelenmiş bir hantavirüs salgınına aittir. Hollanda bandıralı MV Hondius adlı yolcu gemisindeki son salgına da hemen hemen aynı Andes hantavirüs suşu neden oldu. Ancak bu son salgın geçen ay haberlere yansıdığı andan itibaren halk sağlığı yetkilileri, virüsün "uzun süreli yakın temas" yoluyla yayıldığını iddia ediyor. Kanıtlar ise hiç de bu kadar güven verici değil.
Herhangi bir salgında en önemli soru şudur: Hastalık nasıl yayılıyor? Bu sorunun cevabı; nasıl güvende kalınacağı, hangi koruyucu önlemlerin alınması gerektiği ve temas takibi sırasında kimlerin bilgilendirilmesi gerektiği dahil olmak üzere her türlü rehberliğin temelini oluşturur. Bunu yanlış anlarsanız, geri kalan her şey çöker.
Koronavirüs pandemisinin başında bu hatayı yaptık ve bedeli ağır oldu. Sağlık yetkilileri, virüsün yüzeylerden ("fomite bulaşması") ve hızlıca dağılan, altı adımdan uzağa gidemeyen büyük damlacıklar yoluyla yayıldığını düşündü. Bu yüzden koca bir yılı asansör düğmelerini temizleyerek ve zeminlere insanların nerede durması gerektiğini söyleyen etiketler yapıştırarak geçirdik. Ancak bu müdahaleler, aslında yetersiz havalandırılan ve kapalı alanlarda tehlikeli bir şekilde asılı kalan küçük partiküller yoluyla yayılan bir hastalığı durdurmak için çok az şey yaptı.
Şimdi yine aynı hatayı yapıyoruz. Pazar günü ABC News'e verdiği röportajda ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Mike Waltz hantavirüs hakkında "Bu bir solunum yolu hastalığı değil" dedi ve ekledi: "İnsanlar arasında bulaştığını görmek çok nadirdir." Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) başkan vekili Jay Bhattacharya geçen hafta virüsün bulaşmasının "yakın temas gerektirdiğini" savundu. CDC'nin resmi iletişimleri, Trump yönetimi dışındaki diğer halk sağlığı yetkilileri gibi, bulaşma için "uzun süreli, yakın temasın" gerekli olduğunu vurgulamaya devam etti.
"Maruziyet bilimi" olarak adlandırdığımız alanda bir uzman olarak, hastalıkların nasıl yayıldığını ve bu konuda ne yapmamız gerektiğini anlamak için adli tıp araştırmaları yürüterek bir kariyer geçirdim. Lancet COVID-19 Komisyonu'nun bir üyesi olarak, Güvenli İş, Güvenli Okul ve Güvenli Seyahat görev gücüne başkanlık ettim ve COVID'in hava yoluyla yayıldığı teorisinin ilk savunucularından biriydim. Hava yoluyla bulaşmaya dair erken dönemde kanıtlar vardı ve meslektaşlarımla birlikte buna dikkat çekmeye çalıştık. 2020'nin başlarında Diamond Princess yolcu gemisindeki salgını modelledik ve yayılımın yüzde 90'ının kontamine yüzeylerden değil, aerosoller yoluyla olduğunu gördük; ancak CDC rehberliğini 2020'nin sonlarına kadar güncellemedi. Şimdi aynı tablonun yaşandığını görmekten endişe duyuyorum.
Hantavirüsler genellikle kemirgen dışkısından kaynaklanır. Birisi kemirgen dışkısı olan tozlu bir alanı temizler, partikülleri solur ve hastalanır. Sadece Andes hantavirüs suşunun insandan insana bulaştığı bilinmektedir. NEJM'de belgelenen salgında virüs, fiziksel temas veya uzun süreli maruziyet olmaksızın yayılıyor. Bir hasta, sadece hasta olan biriyle yolları kesiştikten sonra hastalanıyor. Diğer ikisi, metrelerce uzaktaki masalarda otururken enfekte oluyor. Bir partide bir kişi 90 dakika içinde beş kişiye daha bulaştırıyor. NEJM yazarları, virüsün hava yoluyla yayıldığını öne sürdü.
NEJM'deki kanıtlar açık olmasına rağmen yetkililer sürekli "uzun süreli, yakın temas" demeye devam ettiler, bu yüzden hiçbir şeyi atlamadığımdan emin olmak istedim. Geçen hafta MV Hondius'ta yolcu olarak bulunan ancak geminin resmi doktoru hastalanıp tahliye edildikten sonra enfekte yolcuları tedavi etmeye yardım eden bir doktorla konuştum. Bana, ilk tedavi eden doktorun ve personelin kesinlikle ilk hastayla yakın temasta olduğunu söyledi. Peki ya hastalanan diğerleri? Onlar sadece yemek salonunda ve konferans salonunda aynı alanı paylaşmışlardı ve yakın temasları olmamıştı. Şu anda gemiden 10 doğrulanmış vakamız var ve bu durum önceki salgın dinamikleriyle örtüşüyor: Bir kişi birçok kişiye bulaştırıyor, yakın temas gerekmiyor.
Her salgın araştırması dikkatli klinik çalışmalar, zahmetli epidemiyoloji, yeniden oluşturulan zaman-aktivite kalıpları ve genomik dizilemeyi içerir; ancak araştırmacılar neredeyse her seferinde, istisnasız, salgının meydana geldiği gerçek alanı göz ardı ederler. Yolcu gemisinin havalandırma sistemi çalışıyor muydu? Hangi filtreleri vardı ve çalışıyorlar mıydı?
Bu önemli, çünkü hastaları tedavi eden tıbbi ekiplerin nasıl maruz kalabileceklerini bilmeleri gerekir. Enfekte yolcular karantina için evlerine gittiklerinde, hanelerinin riski anlaması gerekir. Yolcular ülkelerine dönerken, temas takipçilerinin hangi maruziyetlerin önemli olduğunu bilmesi gerekir. Gemideki hastaları tedavi eden doktor, CNN'de kendisini korumak için gözlüğe, önlüğe ve el yıkamaya güvendiğini söyledi. Ancak bu virüsün hava yoluyla yayıldığı göz önüne alındığında, bir N95 maskesi ve güçlü bir havalandırma ve filtrasyon sistemi ona daha iyi hizmet ederdi.
Bu salgının bir pandemi başlatması pek olası değil, çünkü hantavirüs influenza, kızamık ve SARS-CoV-2'den daha az bulaşıcı. Ancak bu virüsle ilgili ne kadar az deneyimimiz olduğu göz önüne alındığında, herhangi bir kesinlik kibirden ibarettir. Neyse ki hatalı mesajlara rağmen sistem genel olarak işliyor: Yetkililer araştırıyor, yolcular karantinada, ciddi hastalar tedavi görüyor ve genel halk için risk düşük. Uluslararası ve ulusal halk sağlığı otoriteleri sorumlu bir şekilde hareket ediyor.
Ancak bundan sonra ne olacağı, halk sağlığı yetkililerinin insanların hangi önlemleri alması gerektiği konusunu ne kadar iyi ilettiğine bağlıdır. İnsanlar bulaşmanın sadece "uzun süreli yakın temasa" dayandığına yanlış bir şekilde inanırlarsa, yakında pişman olacakları riskler alabilirler.