Gizli Sinyaller İran'ın İnternet Kesintisini Aşmayı Başarıyor
8 Ocak 2026'da İran hükümeti neredeyse tamamen bir iletişim kesintisi uyguladı. Bu, ülkenin ilk tam bilgi karartmasıydı: Haftalar boyunca, tüm eyaletlerde internet kapalı kalırken, hükümet tarafından yönetilen intranet, VPN'ler, kısa mesajlaşma, mobil aramalar ve hatta sabit hatlar dahil olmak üzere hizmetler ciddi şekilde yavaşlatıldı. Bu, 90 milyondan fazla insanı sadece dünyadan değil, birbirlerinden de koparan benzeri görülmemiş bir kilitlenmeydi.
O günden beri bağlantı hiçbir zaman tam olarak geri dönmedi. Şubat sonundaki ABD ve İsrail hava saldırılarının ardından İran tekrar neredeyse tamamen kısıtlamalara gitti ve ülke içindeki insanlar küresel bilgi akışlarının kuruduğuna bir kez daha tanık oldu.
Ocak ayındaki ilk kesinti, derinleşen ekonomik kriz ve siyasi baskı üzerine ülke çapındaki protestoların ortasında gerçekleşti; milyonlarca insan sokaklarda hükümet karşıtı sloganlar attı. İran'daki protestolar son yıllarda sıklaşsa da, bu 1979 İslam Devrimi'nden bu yana gerçekleşen en önemli ayaklanmalardan biriydi. Hükümet hızlı ve acımasızca yanıt verdi. Bir raporda ölü sayısının 7.000'den fazla olduğu teyit edilirken, 11.000'den fazla kişinin de soruşturma altında olduğu belirtildi. Birçok kaynak, ölü sayısının 30.000'i aşabileceğine inanıyor.
Ocak ayındaki kesintinin on üçüncü gününde, biz NetFreedom Pioneers (NFP) olarak tam da böyle bir an için inşa ettiğimiz bir sisteme başvurduk: Dosyaları sıradan uydu televizyon sinyalleri üzerinden gönderen bir sistem. Ulusal bilgi boşluğu sırasında, Toosheh adlı teknolojimiz İran'a gerçek zamanlı güncellemeler ileterek güvenilir bilgiden mahrum milyonlarca insana can simidi sundu.
İran İnterneti Nasıl Sansürlüyor?
Sansür karşıtı teknolojiye odaklanan kâr amacı gütmeyen NetFreedom Pioneers'a 2014 yılında katıldım. İran'da sansür, 1990'lardaki gençliğimin belirleyici bir özelliğiydi. İslam Devrimi'nden sonra çoğu İranlı çifte yaşam sürmeye başladı: Bir yanda içki içebildikleri, dans edebildikleri ve kıyafetlerini seçebildikleri evleri, diğer yanda herkesin baskıcı hükümet yasalarına uymak zorunda olduğu kamusal alanlar.
İran'ın internet altyapısı dünyanın diğer bölgelerine kıyasla daha merkezidir, bu da hükümetin bilgi akışını kısıtlamasını kolaylaştırır. Morteza Nikoubazl/NurPhoto/Getty Images
Gizli iletişimle ilk deneyimim, beş yaşındayken İran'ın güneyindeki Fasa adlı küçük bir şehirde yaşarken oldu. Amcam eve -o zamanlar tehlikeli derecede yasa dışı olan- bir uydu anteni getirdi ve bu sayede 12 uydu kanalını izleyebiliyorduk. Favorim Cartoon Network'tü. Ardından, ergenlik yıllarımda aynı amcam beni çevirmeli modemler aracılığıyla internetle tanıştırdı. 4 megabayt depolama alanına sahip Yahoo Mail'i kullandığımı, dünyanın dört bir yanından haberler okuduğumu ve NASA'nın web sitesinden Chandra X-ray teleskopu hakkında bilgi edindiğimi hatırlıyorum.
O açıklık uzun sürmedi. 2000'lerin başında internet kullanımı yaygınlaştıkça, İran hükümeti ağın kendisini yeniden şekillendirmeye başladı. Binlerce sağlayıcının trafiği birçok bağımsız yol üzerinden paylaştığı ABD veya Avrupa'daki son derece dağıtık ağların aksine, İran'ın küresel internete bağlantısı nispeten merkezidir. Uluslararası trafiğin çoğu, devletle bağlantılı telekom operatörleri tarafından kontrol edilen az sayıda ağ geçidinden geçer. Bu mimari, yetkililere sıra dışı bir güç sağlar: Bu bağlantıları kısıtlayarak veya keserek, ülkenin dış dünyayla erişimini ciddi oranda azaltabilirler.
Son on yılda İran, verileri mümkün olduğunca ülke içinde tutmak için tasarlanmış, yurt içi yönlendirmeli bir sistem olan Ulusal Bilgi Ağı aracılığıyla bu kontrolü genişletti. Birçok devlet hizmeti, bankacılık sistemi ve yerel platform bu iç ağda barındırılıyor. Huzursuzluk dönemlerinde, küresel internete erişim yavaşlatılabilir veya kesilebilirken, bu yerel ağın bölümleri çalışmaya devam eder.
Hükümet, sansür kampanyasına web sitelerini yönlendirerek veya engelleyerek başladı. İnternet kullanımı arttıkça daha sofistike yaklaşımlar benimsedi. Örneğin, İran Telekomünikasyon Şirketi, veri paketlerinin içeriğini gerçek zamanlı olarak analiz etmek için derin paket incelemesi (DPI) adı verilen bir teknik kullanıyor. Bu yöntem, VPN bağlantıları, mesajlaşma uygulamaları, sosyal medya platformları ve yasaklı web siteleri gibi belirli trafik türlerini tanımlamasını ve engellemesini sağlıyor.
Uydu İletişiminin Gizliliği
Toosheh'in iletişim çözüm yolu, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerindeki uydu TV kullanım geçmişine dayanıyor. 2000'lerin başına gelindiğinde, uydu antenleri İran'da yaygındı; bugün, resmi yasaklara rağmen İran'daki hanelerin çoğunun uydu TV'ye erişimi var.
DirecTV ve Dish Network gibi abonelik hizmetlerinin aksine, "şifresiz" (free-to-air) uydu yayınları şifrelenmemiştir ve anteni ve alıcısı olan herkes tarafından abonelik gerektirmeden alınabilir. Sinyaller açık olduğu için kullanıcılar, sadece canlı izlemek yerine bu sinyallerin taşıdığı verileri yakalayıp saklayabilirler. Teknoloji meraklıları, bir bilgisayara bağlanan ve uydu frekanslarını yakalayan bir donanım olan dijital video yayıncılığı (DVB) kartını kullanarak kişisel bilgisayarlarını bir uydu alıcısına dönüştürebileceklerini öğrendiler. Bu sayede, medyayı yerel olarak izleyip saklayabildikleri gibi, özel kanallardan veri de indirebiliyorlardı.
Birçok İran vatandaşının, Tahran'daki bu apartmanda olduğu gibi şifresiz uydu antenleri var ve bu sayede Toosheh yayınlarını indirerek internet kesintileri sırasında bir can simidine sahip olabiliyorlar. Morteza Nikoubazl/NurPhoto/Getty Images
Farsça'da "çıkın" veya "azık" anlamına gelen Toosheh, İran asıllı Amerikalı teknoloji uzmanı ve girişimci Mehdi Yahyanejad'ın buluşudur. Yahyanejad, 2012'de NetFreedom Pioneers'ın kurucu ortaklığını yaptı. DVB kartı tarafından sağlanan uydu-bilgisayar bağlantılarının yazılım ile yeniden oluşturulabileceğini, böylece özel donanım ihtiyacını ortadan kaldırabileceğini öne sürdü. Yazılıma, herkesin kolayca kullanabilmesi için basit bir dijital arayüz ekledi. Bir sonraki atılım, NFP ekibinin sıradan uydu alıcılarını ses ve video içeriğinin yanı sıra veri indirmeye de ikna eden yeni bir transfer protokolü geliştirmesiyle geldi. Böylece Toosheh doğdu.
Uydu TV, birden fazla ses, video veya veri katmanının tek bir akış dosyasına paketlenmesine izin veren MPEG taşıma akışı adlı bir dosya sistemi kullanır. Bir uydu kanalına girip bir ses seçeneği veya altyazı seçtiğinizde, bu akışın farklı bölümlerinde saklanan verilere erişirsiniz. NFP ekibinin içgörüsü, bu katmanlardan birine ek yükleme yaparak, Toosheh'in belgeler, videolar ve daha fazlasını içeren bir MPEG akışı gönderebileceği yönündeydi.
TOOSHEH NASIL ÇALIŞIR: NetFreedom Pioneers'daki içerik küratörleri dosyaları (haber makaleleri, videolar, ses ve yazılım) bir araya getirir [1]. Toosheh'in kodlayıcı yazılımı [2] dosyaları .ts formatında bir pakete sıkıştırarak bir MPEG taşıma akışı oluşturur [3]. Buradan, bölgesel kapsama sağlamak üzere Orta Doğu üzerinde konumlandırılmış bir Yahsat uydusundaki şifresiz bir TV kanalı aracılığıyla iletilmek üzere bir sunucuya yüklenir [4]. Uydu alıcıları [6] veri akışlarını doğrudan yakalar, bu veriler bilgisayarlara, akıllı telefonlara ve diğer cihazlara indirilir ve Toosheh yazılımı tarafından çözülür [8]. Chris Philpot
Bir uydu alıcısı, sadece MPEG akışlarını "gördüğü" ve üzerlerine kodlanan içeriği görmediği için verilerimiz ile normal uydu ses ve video verileri arasındaki farkı anlayamaz. Bu, verilerin indirilebileceği, okunabileceği, izlenebileceği ve bilgisayar, akıllı telefon veya depolama cihazları gibi yerel cihazlara kaydedilebileceği anlamına gelir. Dahası, sistem tamamen gizlidir: Kimse birinin Toosheh aracılığıyla veri alıp almadığını tespit edemez; kullanıcı etkinliğine dair izlenebilir hiçbir kayıt yoktur.
Toosheh internet erişimi sağlamaz, bunun yerine uydu teknolojisi aracılığıyla seçilmiş verileri iletir. Temel fark, kullanıcıların sistemle nasıl etkileşime girdiğinde yatar. Tarayıcınıza bir istek yazıp yanıt olarak veri aldığınız geleneksel internet hizmetlerinin aksine, Toosheh daha çok radyo ve televizyonun bir kombinasyonu gibi çalışır ve bilgileri dergi benzeri bir formatta sunar. Kullanıcılar istekte bulunmaz; bunun yerine 1 ila 5 gigabaytlık, önceden paketlenmiş, özenle seçilmiş verileri alırlar.
Bilgiye erişim sadece haber veya siyasetle ilgili değildir, olasılıklara maruz kalmakla ilgilidir.
Bu yılki internet kesintisi sırasında, İran muhalefet lideri Veliaht Prens Rıza Pehlevi'nin ve ABD hükümetinin resmi açıklamalarını dağıttık. Sağlık ekipleri ve yaralı protestocular için ilk yardım eğitimleri sağladık. BBC Farsça, Iran International, IranWire, VOA Farsça ve diğerlerinden sansürsüz haber raporları gönderdik. Ayrıca, sansür karşıtı ve gözetim karşıtı araçlar dahil olmak üzere kritik yazılım paketlerini ve insanların Starlink uydu terminallerine güvenli bir şekilde bağlanmalarına yardımcı olacak kılavuzları paylaştık; bu da kendi iletişimlerini gönderirken korunmalarını ve anonim kalmalarını sağladı.
Sinyal Girişimiyle Nasıl Mücadele Edilir
Toosheh tek yönlü uydu yayınlarına dayandığı için, hükümetlerin internet erişimini engellemek için kullandığı olağan taktiklerden kaçınır. Ancak, uydu sinyali karıştırmaya karşı savunmasız kalır.
İran hükümeti, özellikle büyük şehirlerde sinyal karıştırma (jamming) uygulamasıyla ünlüdür. 2009 yılında hükümet, yörüngedeki uyduya, uydu alıcısının frekansında güçlü bir gürültü ışınlayarak saldıran uydu bağlantısı (uplink) müdahalesini kullandı. Bu, uydunun alması gereken bilgiyi ayırt etmesini imkansız hale getirir. Ancak, bu tür bir saldırı tüm uyduyu geçici olarak devre dışı bıraktığı için İran uluslararası yaptırımlarla tehdit edildi ve 2012'de bu yöntemi kullanmayı bıraktı.
İran'daki ağ bağlantısını gösteren bir grafik, 9 Ocak 2026'da internet erişiminin neredeyse yüzde 100'den 0'a düştüğünü gösteriyor. Samuel Boivin/NurPhoto/Getty Images
"Yersel karıştırma" adı verilen mevcut yöntem, hane halkı alıcılarının frekans aralığında belirli bir bölgeye güçlü gürültü göndermek için çevredeki binalardan daha yüksek yerlere kurulu antenler kullanır. Bu saldırı, paketlerin bir kısmının ulaşmasını engellemede ve diğerlerine zarar vermede etkilidir, yani yayını etkin bir şekilde karıştırır. Ancak kısa menzillidir ve önemli miktarda güç gerektirir, bu yüzden ülke çapında uygulanması imkansızdır. Her zaman, karıştırmaya rağmen hala TV izleyebilen, Toosheh'ten indirebilen veya bir uydu radyosuna bağlanabilen birileri vardır. Yine de, yayınlarımızın geniş çapta erişilebilir kalmasını sağlayacak bir çözüm yolu istedik.
NFP'nin çözümü, RAID (bağımsız disklerin yedekli dizisi) adlı veri depolama tekniğine benzer bir ilke olan yedeklilik eklemekti. Her veri parçasını bir kez göndermek yerine, eksik veya bozuk paketlerin yeniden oluşturulmasına olanak tanıyan ekstra bilgiler gönderiyoruz. Normal koşullar altında, bant genişliğimizin genellikle yüzde 5'ini bu yedeklilik için kullanıyoruz. Aktif karıştırma dönemlerinde bunu yüzde 25 ila 30'a çıkararak, kullanıcıların girişime rağmen tam dosyaları kurtarma şansını artırıyoruz.
Kriz Müdahalesinden Kamu Erişimine
Toosheh ilk olarak 2015 yılında İran ve Afganistan'da çevrim içi oldu. Ancak gerçek potansiyeli, bu yılki karartmadan önceki en yaygın internet kesintisinin yaşandığı 2019 İran protestoları sırasında anlaşıldı. Wired, 2019 kesintisini "teknik karmaşıklığı ve kapsamı" açısından NetBlocks tarafından takip edilen "en ciddi bağlantı kesintisi" olarak nitelendirdi. Teknolojimiz binlerce insanın bilgilenmesine yardımcı oldu. Ülkenin dört bir yanındaki uydu alıcılarına kritik yerel güncellemeler, yasal yardım kılavuzları, dijital güvenlik araçları ve bağımsız haberler gönderdik ve kullanıcı tabanımızda altı kat artış gördük.
O protesto dalgası dindiğinde, hükümet bazı iletişim hizmetlerinin geri dönmesine izin verdi. İnsanlar, kısıtlamaları aşmalarını sağlayan VPN'ler ve diğer filtre karşıtı yazılımları kullanarak yeniden özgür internete erişebildiler. Toosheh o zaman hükümet filtrelemesinin ötesinde haberler, eğitim materyalleri ve eğlence için bir kamu erişim noktası haline geldi.
Toosheh'in etkisi genellikle kişiseldir. Batı İran'da gezici bir öğretmen NFP'ye, uzak köylerdeki öğrencilere düzenli olarak Toosheh dosyaları dağıttığını söyledi. Bir pakette, İran'da asla yayınlanmayan Olimpiyat Oyunları'nda yarışan kadın sporcuların görüntüleri vardı. Genç bir kız için bu, kadınların sporda profesyonelce yarışabileceğini fark ettiği ilk an oldu. Bu an, daha geniş bir gerçeği vurguluyor: Bilgiye erişim sadece haber veya siyasetle ilgili değil, olasılıklara maruz kalmakla ilgilidir.
Toosheh'in Maliyeti
İnternet tabanlı sistemlerin aksine, Toosheh'in operasyonel maliyeti kullanıcı sayısından bağımsız olarak sabittir. Eutelsat gibi uluslararası bir şirket tarafından konuşlandırılan ve bakımı yapılan, yer durağan yörüngedeki tek bir TV uydusu, izleyiciler için maliyet artışı olmadan tüm bir kıtaya yayın yapabilir. Dahası, kullanıcılar için başlangıç maliyeti yüksek değildir: İran'da bir uydu anteni ve alıcısı 50 ABD dolarından az bir fiyata mal olur ve bu da çoğu kişi için karşılanabilirdir. Ayrıca, insanların Toosheh hizmetini kullanması ve dosyalarını alması için hiçbir ücret ödemesi gerekmez.
Amacımız sadece sansürü aşmak için bir araç oluşturmak değil, erişimin kendisini yeniden tanımlamaktır.
Ancak, hizmeti yürütmek masraflıdır: NetFreedom Pioneers, uydu bant genişliği için ayda on binlerce dolar ödemektedir. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan fon almıştık, ancak Ağustos 2025'te bu fon sona erdi ve İran'daki hizmetlerimizi askıya almak zorunda kaldık.
Sonra Aralık protestoları gerçekleşti ve İran'a yayın yapmak acil bir öncelik haline geldi. Toosheh'i tekrar açmak için ayda yaklaşık 50.000 dolara ihtiyacımız vardı. Bir avuç özel bağışçının desteğiyle, bu maliyetleri karşılayabildik ve İran'daki operasyonlarımızı birkaç ay sürdürebildik, ancak oradaki ve başka yerlerdeki geleceğimiz belirsiz.
Sansüre Karşı Uydular
Toosheh'in İran'daki dirilişi, kullanıcıların hükümetin kapatabileceği yerel ağlara güvenmek yerine doğrudan uydulara bağlanmalarını sağlayan bir uydu internet hizmeti olan Starlink'in NFP tarafından desteklenmesiyle eş zamanlı gerçekleşti. Toosheh'in tek yönlü yayınlarının aksine Starlink, tam çift yönlü internet erişimi sağlayarak kullanıcıların mesaj göndermesine, video yüklemesine ve dış dünyayla iletişim kurmasına olanak tanır.
2022'de İran için Starlink terminalleri satın almak üzere bağış toplamaya başladık. Oradaki yaklaşık 50.000 terminalden 300'den fazlasını teslim ettik ve vatandaşların ülke içinden bize şifreli güncellemeler ve videolar göndermelerini sağladık. Teknoloji hükümet tarafından yasaklandığı için erişim sınırlı kalıyor ve risk taşıyor; İranlı yetkililer kısa süre önce Starlink kullanıcılarını ve satıcılarını tutukladı. Ayrıca, Toosheh'in sadece alıcı yayınlarının aksine, Starlink terminalleri sinyalleri yörüngeye geri iletir, bu da potansiyel olarak tespit edilebilecek bir radyo ayak izi oluşturur.
İran'daki internet kesintisi, Şubat sonlarında İsrail ve ABD'nin saldırıları başladıktan sonra da devam etti ve İranlıların dış dünyayla ve birbirleriyle iletişim kurmasını engelledi. Fatemeh Bahrami/Anadolu/Getty Images
İleriye dönük olarak, Toosheh'in küresel dijital dayanıklılığın temel bir parçası haline gelmesini öngörüyoruz. Sansürsüzdür, izlenemezdir ve hükümet kesintilerine karşı dirençlidir. Toosheh sadece indirme (downlink) odaklı olduğu için, bu teknolojinin değerini özgür dünyada yaşayan, açık internet erişimine alışkın olanlara açıklamak bazen zor gelebilir. Ancak, sansür altında yaşayan insanların dijital bir karartma olduğunda başka seçeneği kalmaz.
Şu anda NFP, akıllı içerik küratörlüğü ve coğrafi veya durumsal ihtiyaçlara göre veri paketlerini otomatik olarak önceliklendirme gibi yeni özellikler geliştiriyor. Ayrıca, Toosheh yayınlarını alan kullanıcıların bu dosyaları Wi-Fi erişim noktaları veya diğer çevrim dışı ağlar aracılığıyla yeniden dağıtmalarına olanak tanıyan yerel paylaşım araçlarını deniyoruz; bu, sistemin erişimini altyapının tahrip olabileceği afet bölgelerine, çatışma alanlarına ve iklimden etkilenen bölgelere kadar genişletebilir.
Diğer kullanım durumlarına da bakıyoruz. Taliban'ın Afganistan'da iktidara dönüşünün ardından, NetFreedom Pioneers eğitim materyalleri sunmak için uydu tabanlı bir sistem tasarladı. Amacımız, Afganistan okullarından yasaklanan kızlar da dahil olmak üzere herkese kurs materyallerinin özel ve büyük ölçekli dağıtımını sağlamaktır. Sistem teknik olarak hazır ancak dağıtım için henüz fon sağlamış değiliz.
Amacımız sadece sansürü aşmak için bir araç oluşturmak değil, erişimin kendisini yeniden tanımlamaktır. İster gözetim altındaki bir İran şehrinde, ister interneti olmayan bir Guatemala köyünde veya Doğu Afrika'daki bir mülteci kampında olsun, Toosheh savunmasız veya pahalı ağlara güvenmeden hayati bilgileri iletmek için güçlü ve pratik bir model sunar.
Toosheh, inovasyonun karmaşıklık anlamına gelmediğini hatırlatıyor. Bazen en dönüştürücü fikirler, verileri gökyüzünden sessizce ve uygun bir maliyetle en çok ihtiyaç duyanların ellerine ulaştırmak gibi en basit olanlardır.