Bugün öğrendim ki: Macarlar, Macar halkıdır. "Macar" yerel addır (halkın kendi kullandığı ad), "Macar" ise dış addır (dışarıdan gelenlerin kullandığı ad).
Ugr dili
"Macar dili" buraya yönlendirilir; Magar dili ile karıştırılmamalıdır.
Macarca
magyar nyelv
Telaffuz
[ˈmɒɟɒr ˈɲɛlv] ⓘ
Anavatanı
Macaristan ve doğu Avusturya, Hırvatistan, Romanya, kuzey Sırbistan, Slovakya, Slovenya, batı Ukrayna bölgeleri
Etnik Köken
Macarlar
Anadili Konuşanlar
14 milyon (2023)[1]
Ural dilleri
Ugr
Macarca
Resmi Durum
Resmi dil
Tanınan azınlık dili
Düzenleyen
Macar Dilbilim Araştırma Merkezi
Dil Kodları
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3
Ya:
hun – Modern Macarca
ohu – Eski Macarca
ohu Eski Macarca
Glottolog
hung1274
Linguasphere
41-BAA-a
Anadili Macarca olanların çoğunluk (koyu mavi) veya önemli bir azınlık (açık mavi) oluşturduğu bölgelerin haritası. Son nüfus sayımlarına ve CIA Dünya Bilgi Kitabı 2014'e göre.[3]
Bu makale IPA fonetik sembolleri içermektedir. Uygun bir işleme desteği olmadan, Unicode karakterleri yerine soru işaretleri, kutular veya başka semboller görebilirsiniz. IPA sembolleri için giriş kılavuzu için bkz. Yardım:IPA.
Macarca veya Macarca (Magyar nyelv, telaffuzu [ˈmɒɟɒr ˈɲɛlv] ⓘ), Ural dil ailesine ait bir Ugr dilidir ve Macaristan'da ve birkaç komşu ülkenin bazı bölgelerinde konuşulur. Macaristan'ın resmi dili ve Avrupa Birliği'nin 24 resmi dilinden biridir. Macaristan dışında, güney Slovakya, batı Ukrayna (Transkarpatya), orta ve batı Romanya (Transilvanya), kuzey Sırbistan (Voyvodina), kuzey Hırvatistan, kuzeydoğu Slovenya (Prekmurje) ve doğu Avusturya'da (Burgenland) yaşayan Macar toplulukları tarafından da konuşulur.
Ayrıca dünya çapındaki Macar diasporası toplulukları tarafından da konuşulur, özellikle Kuzey Amerika'da (özellikle Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada) ve İsrail'de. 14 milyon konuşanıyla Ural dil ailesinin en yaygın konuşulan dilidir.[1]
Sınıflandırma
[düzenle]
Ayrıca bakınız: Macarcanın fonolojik tarihi
Macarca, Ural dil ailesinin bir üyesidir. Macarca ile diğer Ural dilleri arasındaki dilbilimsel bağlantılar 1670'lerde fark edilmiş ve ailenin varlığı 1717'de belirlenmiştir. Macarca, batı Sibirya'daki (Kuzey Asya'nın Hanti-Mansi bölgesi) Mansi ve Hanti dilleriyle birlikte Ugr koluna atanmıştır.[4] Ancak, bunun geçerli bir gruplama olup olmadığı tartışmalıdır.[5][6][7][8][9] Macarca'nın Ural dili olarak sınıflandırılması tarihsel olarak yoğun bir tartışma konusu olmuştur; bazı bilim insanları Macarca'nın Türki dil ailesinin bir üyesi olduğunu öne sürmüşlerdir, çünkü Macarca ile Türki diller arasında önemli sayıda sözcüksel ve morfolojik paralellikler bulunmaktadır. Tarihsel olarak dil, Eski Türki alfabesinden türediği düşünülen alfabe yazım sistemi olan Eski Macar alfabesi kullanılarak yazılmıştır.[10][11][12]
Samoyet dilleri ailenin bir parçası olarak belirlendiğinde, bazı dilbilimciler başlangıçta Finno-Ugor ve Ugr dillerinin Samoyet koluna göre birbirlerine daha yakın olduğunu varsaymışlardır. Bu varsayım artık sıklıkla reddedilmektedir.[13][8][7]
Macaristan'ın adı, Ungur/Ugor kelimelerinin düzenli ses değişimlerinin bir sonucu olabilir ve Doğu Slavlarının Macarlara Ǫgry/Ǫgrove (tekil Ǫgrinŭ) demesi bunu doğrulamış gibi görünmektedir.[14] Mevcut literatür, adın Türki Onoğur kabilesinin adından geldiği hipotezini desteklemektedir (bu, 'on ok' veya 'on kabile' anlamına gelir).[15][16]
Genetik çalışmalar, etnik Macarlarda Sibirya'da en yaygın olan N3a‑L708, Kazakistan'da en yaygın olan R1a‑Z93 ve Moğolistan'da en yaygın olan C2‑M217 gibi Y-DNA haplogrupları tespit etmiştir. Bu bulgular ve diğerleri, bazı araştırmacılar tarafından yaklaşık 4.500 yıl önce ataların bugünkü doğu Sibirya ve bugünkü Moğolistan civarındaki bölgelerden Karpat Havzası'na batıya doğru göçünü desteklediği şeklinde yorumlanmıştır.[17][18][19]
Tarih
[düzenle]
Tarih Öncesi
[düzenle]
Akademik fikir birliği
[düzenle]
Geleneksel görüş, Macarca'nın akrabaları olan Ugr dillerinden MÖ 1. binyılın ilk yarısında, batı Sibirya'da, güney Ural Dağları'nın doğusunda ayrıldığı yönündedir.[20] Macarca'daki İran ödünç kelimeleri, Ugr ailesinin parçalandığı zamana tarihlenir ve muhtemelen bir milenyumdan fazla bir süreyi kapsar.[21] Bunlar arasında tehén 'inek' (bkz. Avesta daénu); tíz 'on' (bkz. Avesta dasa); tej 'süt' (bkz. Farsça dáje 'hemşire'); ve nád 'sazlık' (geç Orta İran'dan; bkz. Orta Farsça nāy ve Modern Farsça ney) bulunur.
Bugünkü güney Başkortostan'dan arkeolojik kanıtlar, Volga Nehri ile Ural Dağları arasında Macar yerleşimlerinin varlığını doğrulamaktadır.[22] Daha sonra Onoğurlar (ve Bulgarlar) dil üzerinde büyük bir etkiye sahip oldular, özellikle 5. ve 9. yüzyıllar arasında. Bu Türki ödünç kelime katmanı büyük ve çeşitlidir (örneğin, kelime anlamına gelen szó, Türki kökenli, daru ve 'turna', ilgili Perm dillerinden) Oghur Türki'sinden ödünç alınan kelimeler dahil, örneğin borjú 'buzağı' (bkz. Çuvaşça păru, părăv'e karşı Türkçe buzağı),[23] ve dél 'öğle, güney' (bkz. Çuvaşça tĕl'e karşı Türkçe yerel lehçe düš).[24] Tarım,[25] yönetim ve hatta aile ilişkileriyle ilgili birçok kelime böyle bir geçmişin kanıtlarını göstermektedir [kaynak belirtilmeli]. Macar sözdizimi ve grameri bu üç yüzyıl boyunca bu kadar dramatik bir şekilde etkilenmemiştir [kaynak belirtilmeli].
Macarlar Karpat Havzası'na geldikten sonra, dil Slav, Türki ve Cermen dillerini içeren çeşitli konuşma topluluklarıyla temas haline geldi. Bu dönemden kalan Türki ödünç kelimeler esas olarak 12. ve 13. yüzyıllarda Macaristan'a yerleşen Peçenekler ve Kumanlardan gelmektedir, örneğin koboz "kobza" (bkz. Türkçe kopuz 'lavta'); komondor, mop köpeği olarak da bilinir (< *kumandur < Kuman). Macarca ödünç kelimelerinin yaklaşık %20'si komşu Slav dillerinden ödünç alınmıştır[26], örneğin mák 'haşhaş tohumu', szerda 'Çarşamba', csütörtök 'Perşembe'... ve karácsony 'Noel'.[27] Bu diller de sırayla Macarca'dan kelimeler ödünç almıştır: örneğin Sırp-Hırvatça ašov, Macarca ásó 'kürek'ten. Romence sözlüğünün yaklaşık %1.6'sı Macarca kökenlidir.[28][29]
21. yüzyılda yapılan çalışmalar, Macarca dahil Ural dillerinin kökeninin doğu veya orta Sibirya'da, Ob ve Yenisey nehirleri arasında veya Rusya-Moğolistan sınır bölgesindeki Sayan dağları yakınlarında olduğunu desteklemektedir.[30] Genetik, arkeoloji ve dilbilime dayanan 2019 tarihli bir çalışma, erken Ural konuşmacılarının Avrupa'ya doğudan, özellikle de doğu Sibirya'dan geldiğini bulmuştur.[31]
Kökenler Üzerine Tarihsel Tartışma
[düzenle]
Bugün dilbilimciler arasında genel kanı, Macarca'nın Ural dilleri ailesinin bir üyesi olduğudur.[32] Ural dil ailesi, dünyanın en sağlam kurulmuş ve en iyi incelenmiş dil ailelerinden biridir.[33] Bununla birlikte, günümüz dilbilimcileri arasında geçerliliği olmayan bir dizi alternatif görüş öne sürülmüştür.
Macarca'nın Türki diller yerine Ural/Finno-Ugor olarak sınıflandırılması, 18. yüzyıl boyunca ve 19. yüzyıla kadar tutkulu bir siyasi tartışma konusu olmaya devam etti. 19. yüzyılın ikinci yarısında, Macarca'nın Türki yakınlığını öne süren veya Ural ve Türki ailelerinin Ural-Altay dillerinin bir üst ailesinin parçası olduğunu öne süren rekabetçi bir hipotez ortaya atıldı. Az ugor-török háború ("Ugor-Türki savaşı") olarak bilinen akademik tartışmanın ardından, Finno-Ugor hipotezinin, başta Alman dilbilimci Josef Budenz'in çalışmaları olmak üzere, ikisinden daha sağlam olduğu sonucuna varıldı [kaynak belirtilmeli].
Macarlar, birkaç yüzyıllık ortak yaşam sırasında bazı Türki etkileri gerçekten de özümsemişlerdir. Macarlar üzerindeki etki esas olarak Sabirler, İdil Bulgarları, Kabarlar ve Hazariler gibi Türki Oghur konuşmacılarından gelmiştir. Oghur kabileleri genellikle Macarlarla bağlantılıdır ve onların dış etnonimi genellikle Onogurlardan (> (H)ungarlar) türetilir, ki bu bir Türki kabile konfederasyonudur.[34] Macarlar ile Oghur kabilelerinin hayatta kalan tek üyesi olan Çuvaş halkının gelenekleri arasındaki benzerlik görülebilir. Örneğin, Macarların hayvan yetiştiriciliği tekniklerini Oghur konuşan Çuvaşlardan (veya tarihsel olarak Suvar halkından[35]) öğrendiği görülmektedir, çünkü tarım ve hayvancılığa özgü kelimelerin yüksek bir oranı Çuvaşça kökenlidir. Güçlü bir Çuvaş etkisi, Macar defin geleneklerinde de belirgindi.
Eski Macarca
[düzenle]
Macarca'nın ilk yazılı kayıtları 10. yüzyıla, çoğunlukla Doğu Roma İmparatoru VII. Konstantinos tarafından Yunanca yazılan De Administrando Imperio'daki Macar kişi ve yer adlarına dayanmaktadır.[36] O zamanlar kullanılan yazı malzemesi ahşap olduğu için Eski Macar yazısıyla yazılmış önemli metinler günümüze ulaşmamıştır.
Macar Krallığı 1000 yılında I. Stephen tarafından kuruldu. Ülke, Batı tarzı Hristiyan (Katolik) bir devlet haline geldi ve Macar rünlerinin yerini Latince alfabe aldı. Dilin kalan en eski parçaları, 1055 tarihli Tihany manastırının kuruluş belgesinde, Latince metinlerle iç içe olarak bulunur. Tamamen Macarca yazılmış günümüze ulaşan ilk metin, 1190'lara tarihlenen Cenaze Vaazı ve Duası'dır. Bu erken metinlerin yazım şekli bugünküne göre önemli ölçüde farklı olsa da, çağdaş Macarlar, dilbilgisi ve sözcük dağarcığındaki değişikliklere rağmen, yeniden yapılandırılmış konuşma dilinin büyük bir bölümünü hala anlayabilmektedir [kaynak belirtilmeli].
Daha kapsamlı bir Macar edebiyatı 1300'den sonra ortaya çıktı. Macar dini şiirinin bilinen en eski örneği 14. yüzyıldan kalma Meryem Ağıtı'dır. İlk İncil çevirisi 1430'larda Hussite İncili'ydi.[37][38]
Standart dil diftonglarını kaybetti ve birkaç edat soneklere dönüştü, reá "üzerine" dahil (1055 metninde bulunan utu rea "yolun üzerine" ifadesi daha sonra útra haline gelecekti). Ünlü uyumu sisteminde de değişiklikler oldu. Macarca bir zamanlar altı fiil zamanı kullanırken, bugün sadece iki veya üçü kullanılmaktadır.[39][not 1]
Modern Macarca
[düzenle]
1533'te Kraków matbaacısı Benedek Komjáti, Macarca Aziz Pavlus Mektupları'nı [hu] (modern yazım: A Szent Pál levelei magyar nyelven) yayımladı, bu hareketli tipte basılan ilk Macarca kitaptı.
17. yüzyıla gelindiğinde, dil zaten günümüzdeki biçimine oldukça benziyordu, ancak geçmiş zaman kiplerinden ikisi hala kullanımdaydı. Almanca, İtalyanca ve Fransızca ödünç kelimeler de görünmeye başladı. Osmanlı yönetimi döneminde (1541'den 1699'a kadar) daha fazla Türki kelime ödünç alındı.
19. yüzyılda, Ferenc Kazinczy başta olmak üzere bir grup yazar, nyelvújítás (dil canlandırma) sürecine öncülük etti. Bazı kelimeler kısaltıldı (győzedelem > győzelem, 'zafer' veya 'muzafferlik'); bir dizi yerel lehçe kelimesi ulusal çapta yayıldı (örneğin, cselleng 'oyalanmak'); nesli tükenmiş kelimeler yeniden kullanıma sokuldu (dísz, 'dekor'); çeşitli türetme ekleri kullanılarak geniş bir ifade yelpazesi oluşturuldu; ve dilin genişletilmesi için kullanılan diğer, daha az sıklıkta kullanılan yöntemler uygulandı. Bu hareket on binden fazla kelime üretti ve bunların çoğu bugün aktif olarak kullanılmaktadır.
19. ve 20. yüzyıllar dilin daha da standartlaşmasına sahne oldu ve karşılıklı anlaşılabilir lehçeler arasındaki farklılıklar giderek azaldı.
1920'de Macaristan, Trianon Antlaşması'nı imzalayarak topraklarının %71'ini ve Macar nüfusunun üçte birini kaybetti.
Bugün dil, Macaristan'da ulusal, Romanya, Slovakya, Sırbistan, Avusturya ve Slovenya'da bölgesel olarak resmi statüye sahiptir.
2014'te Transilvanyalı öğrencilerin Macarca öğrenme oranı, Macaristanlı öğrencilerin oranını aştı, bu da Romenleşmenin etkilerinin yavaş yavaş tersine döndüğünü ve popülerliğin yeniden kazandığını gösteriyor.[40] Trianon Dikte Kararı, komşu 7 ülkedeki Macarların yüksek bir oranına yol açtı, bu nedenle yaygın olarak konuşuluyor veya anlaşılıyor. Ev sahibi ülkeler Macarca konuşanlara her zaman duyarlı olmasa da,[41][42][43] topluluklar güçlüdür. Örneğin Sekeller kendi bölgelerini oluşturmuşlardır ve kendi ulusal müzeleri, eğitim kurumları ve hastaneleri vardır.
Avrupa dillerinin standart dışı çeşitlerinde Roman dillerinden ödünç kelimeler bulunabilir. Macarca, Macaristan'da yaşayan büyük Roman nüfusu nedeniyle bazı Roman ödünç kelimelerine de sahiptir.[44]
Coğrafi Dağılım
[düzenle]
Ülke Konuşanlar Notlar Macaristan 9.896.333 2011[45] Romanya (çoğunlukla Transilvanya) 1.038.806 2021[46] Slovakya 422.065 2021[47] Sırbistan (çoğunlukla Voyvodina) 241.164 2011[48] Almanya 217.000 2023[49] Ukrayna (çoğunlukla Zakarpatya) 149.400 2001[50] Amerika Birleşik Devletleri 117.973 2000[51] Kanada 75.555 2001[52] İsrail 70.000 Avusturya (Burgenland'daki tarihi azınlıklar) 40.583 2001[53] Avustralya 20.883 2011[54] Hırvatistan 16.500 Slovenya (çoğunlukla Prekmurje) 9.240 Japonya 753 2019[55] Toplam 12–13 milyon
Kaynak: Ulusal nüfus sayımları, Ethnologue
Macarca'nın yaklaşık 13 milyon[56][57][58] anadili konuşuru vardır ve bunların 9,8 milyondan fazlası Macaristan'da yaşamaktadır. 2011 Macar nüfus sayımına göre, 9.896.333 kişi (toplam nüfusun %99,6'sı) Macarca konuşmaktadır, bunların 9.827.875 kişisi (%98,9) anadil olarak konuşurken, 68.458 kişi (%0,7) ikinci dil olarak konuşmaktadır.[45] Konuşanların yaklaşık 2,2 milyonu, 1920 Trianon Antlaşması'ndan önce Macar Krallığı'nın parçası olan diğer bölgelerde yaşamaktadır. Bunların en büyük grubu, bugünkü Romanya'nın batı yarısı olan Transilvanya'da yaşamaktadır ve burada yaklaşık 1,25 milyon Macar bulunmaktadır. Slovakya, Sırbistan ve Ukrayna'da büyük Macar toplulukları vardır ve Avusturya, Hırvatistan ve Slovenya'da da Macarlar bulunabilir, ayrıca dünyanın diğer bölgelerine dağılmış yaklaşık bir milyon kişi daha vardır. Örneğin, Macaristan Amerikalı topluluğunda yüz binden fazla Macarca konuşan ve Amerika Birleşik Devletleri'nde Macar kökenli 1,5 milyon kişi bulunmaktadır.[59]
Resmi Durum
[düzenle]
Macarca, Macaristan'ın resmi dilidir ve dolayısıyla Avrupa Birliği'nin resmi dillerinden biridir. Macarca aynı zamanda Sırbistan'ın Voyvodina eyaletinin resmi dillerinden biri ve Slovence ile birlikte Slovenya'daki Hodoš, Dobrovnik ve Lendava olmak üzere üç belediyenin resmi dilidir. Macarca, Avusturya, Hırvatistan, Romanya, Ukrayna'nın Zakarpatya bölgesi ve Slovakya'da azınlık veya bölgesel dil olarak resmi olarak tanınmaktadır. Romanya'da, etnik Macar nüfusunun %20'nin üzerinde olduğu yerleşim yerlerinde, kasabalarda ve belediyelerde yerel düzeyde kullanılan tanınmış bir azınlık dilidir.[60]
Lehçeler
[düzenle]
Ana madde: Macar lehçeleri
Ethnologue tarafından tanımlanan Macarca lehçeleri şunlardır: Alföld, Batı Tuna, Tuna-Tisa, Kral Geçidi Macarcası, Kuzeydoğu Macarcası, Kuzeybatı Macarcası, Sekelce ve Batı Macarcası. Bu lehçeler, büyük ölçüde karşılıklı anlaşılabilirdir. Ethnologue tarafından bahsedilen ancak ayrı olarak listelenmeyen Macarca Csángó lehçesi, ağırlıklı olarak doğu Romanya'daki Bacău İlçesinde konuşulmaktadır. Csángó Macar grubu diğer Macar halkından büyük ölçüde izole olmuş ve bu nedenle Macarca'nın daha eski biçimlerine yakından benzeyen özellikler korumuştur.
Fonoloji
[düzenle]
Ana madde: Macar fonolojisi
Macarca 14 ünlü ünlüsü ve 30 ünsüz ünlüsü (veya lehçeye bağlı olarak 31) vardır. Ünlü ünlüler, o ve ó gibi kısa ve uzun ünlü çiftleri olarak gruplandırılabilir. Çiftlerin çoğu neredeyse benzer bir telaffuza sahiptir ve önemli ölçüde yalnızca süreleri bakımından farklılık gösterir. Ancak, a/á ve e/é çiftleri hem kapalılık hem de uzunluk bakımından farklılık gösterir.
Macarca ünsüz ünlüler[61] Dudaksı Dişeti Arka-
dişeti Damaksı Velar Gırtlaksı Burunsal m n ɲ (ŋ) Patlayıcı p b t d c ɟ k ɡ Durdurucu t͡s d͡z t͡ʃ d͡ʒ Sürtünmeli f v s z ʃ ʒ (ç) (ʝ) (x) h (ɦ) Titrek r Yaklaşımcı j Yan Yaklaşımcı l (ʎ)
Ünsüz uzunluğu da Macarca'da ayırt edicidir. Ünsüz ünlülerden çoğunluğu ikiz olarak bulunabilir.
Sesli damaksal patlayıcı /ɟ/, ⟨gy⟩ ile yazılır, ülkenin adı olan "Magyarország" (Macaristan) içinde yer alır ve /ˈmɒɟɒrorsaːɡ/ şeklinde telaffuz edilir. Dört damaksal ünsüzden biridir, diğerleri ⟨ty⟩, ⟨ny⟩ ve ⟨j⟩'dir. Tarihsel olarak ve çoğu zaman bazı kuzey lehçelerinde (örneğin, modern Palóc lehçesi), ⟨ly⟩ ile yazılan beşinci bir damaksal ünsüz olan /ʎ/ mevcuttu. Başka yerlerde bu ünlü /j/ ile birleşmiştir.
[ç] ve [ʝ] yalnızca kelimenin sonunda, sessiz/sesli bir ünsüzden sonra ikinci tekil şahıs şart kipi/emir kipinde, her ikisi de "j" olarak yazılır, örneğin "kapj" (al!) veya "varrj" (dik!) gibi, /j/'nin bir allofonu olarak bulunur.
/x/ de nadirdir ve çoğunlukla /h/'nin bir allofonudur. ⟨h⟩ olarak yazılır ve çoğunlukla Bach adı gibi Almanca ödünç kelimelerden gelir. Benzer bir ünsüz /ɦ/'dir. Bu da ⟨h⟩ olarak yazılır ve achát (agat) gibi Almanca ödünç kelimelerde de bulunur.
/ŋ/ nadir bir ünsüzdür ve ⟨ng⟩ ile yazılır. Çoğunlukla "tréning" veya "brending" gibi İngilizce ödünç kelimelerde ve "ring" (sallanmak) gibi yerli kelimelerde görülür. ⟨ng⟩ bir digraftır; ancak diğer digrafların aksine Macar alfabesinin bir harfi değildir.
⟨r⟩, bir diş eti vuruşu olarak telaffuz edilir (akkora 'o kadar büyüklükte'), ⟨rr⟩ ise İspanyolca ve İtalyancada olduğu gibi bir diş eti titremesi olarak telaffuz edilir (akkorra 'o zamana kadar').
Prosodi
[düzenle]
Birincil vurgu her zaman kelimenin ilk hecesindedir, tıpkı Fince'de ve komşu Slovakça ve Çekçede olduğu gibi. Bileşik kelimelerde diğer hecelerde ikincil bir vurgu bulunur: viszontlátásra ("hoşça kal") /ˈvisontˌlaːtaːʃrɒ/ şeklinde telaffuz edilir.
Dil Bilgisi
[düzenle]
Ana madde: Macar dili bilgisi
Macarca sondan eklemeli bir dildir. Bir kelimenin anlamını ve gramer işlevini değiştirmek için çeşitli ekler, çoğunlukla son ekler, ancak bazı ön ekler ve bir çevresel ek kullanır.
Ünlü Uyumu
[düzenle]
Macarca, son ekleri kelimelere eklemek için ünlü uyumunu kullanır. Bu, çoğu sonekin iki veya üç farklı forma sahip olduğu ve aralarındaki seçimin kelimenin ana ünlülerine bağlı olduğu anlamına gelir. Kurala küçük ve tahmin edilemez istisnalar vardır.
İsimler
[düzenle]
İsimlerin 18 hali vardır,[62] bunlar düzenli olarak son eklerle oluşturulur. Yalın durum eki almaz (az alma 'elma') ve örneğin, belirtme hali –t ekiyle işaretlenir (az almát '[elmayı] yerim'). Durumların yarısı, kaynak-konum-hedef ve yüzey-iç-yakınlık üçlü ayrımını ifade eder (üç kez üç durum); içeriden kaynaklılık kombinasyonunu ifade eden ayrı bir durum eki olan –ból / –ből vardır: 'içinden'.
Sahiplik, İngilizcedeki gibi tanımlayanda değil, sahip olunan nesne üzerindeki bir sahiplik eki ile ifade edilir (Peter's apple, Péter almája, kelimenin tam anlamıyla 'Peter elması-onun' olur). İsim çoğulları –k ile oluşturulur (az almák 'elmalar'), ancak bir sayıdan sonra tekil kullanılır (két alma 'iki elma', kelimenin tam anlamıyla 'iki elma'; *két almák değil).
İngilizcenin aksine Macarca, edatlardan ziyade durum ekleri ve neredeyse her zaman sonra edatlar kullanır.
Macarca'da belirli ve belirsiz olmak üzere iki tür artikül vardır, bunlar İngilizcedeki karşılıklarıyla kabaca örtüşür.
Macarca isimler (ve zamirler) cinsiyetsizdir: yalnızca bir isim (ve zamir) sınıfı vardır.
Sıfatlar
[düzenle]
Sıfatlar isimlerden önce gelir (a piros alma 'kırmızı elma') ve üç derecesi vardır: pozitif (piros 'kırmızı'), karşılaştırmalı (pirosabb 'daha kırmızı') ve üstünlük (a legpirosabb 'en kırmızı').
İsim çoğul veya bir durum aldığında, nitel sıfat değişmez kalır: a piros almák 'kırmızı elmalar'. Ancak, yüklem sıfatı isme uyar: az almák pirosak 'elmalar kırmızıdır'. Sıfatlar tek başlarına isim gibi davranabilirler (ve bu nedenle durum ekleri alabilirler): Melyik almát kéred? – A pirosat. 'Hangi elmayı istersin? – Kırmızıyı'.
Fiiller
[düzenle]
Ana madde: Macar fiilleri
Söz Dizimi
[düzenle]
Macarca özne-nesne-fiil söz dizimi serbesttir, ancak anlam hafifçe değişir. Aşağıdaki örneğin neredeyse tüm permütasyonları geçerlidir, ancak anlamın farklı kısımlarına vurgu yapılır. Ancak Macarca konu-öncelikli bir dildir, bu nedenle söz dizimi yalnızca sözdizimine değil, aynı zamanda cümlenin konu-yorum yapısına da bağlıdır (örneğin, neyin bilindiği varsayıldığı ve neyin vurgulandığı).
Bir Macarca cümle genellikle şu sıraya sahiptir: konu, yorum (veya odak), fiil ve geri kalanı.
Konu, önermenin yalnızca o belirli şey veya yön için olduğunu gösterir ve önermenin bazıları için doğru olmadığı anlamına gelir. Örneğin, "Az almát János látja". ('Elmayı gören János'tur'. Kelimenin tam anlamıyla 'Elmayı János görür.'), elma konudadır, bu da diğer nesnelerin kendisi tarafından değil, başkaları tarafından görülebileceği anlamına gelir (armudu Peter görebilir). Konu kısmı boş olabilir.
Odak, dinleyiciler için yeni olan veya bilgilerinin düzeltilmesi gereken bilgiyi gösterir. Örneğin, "Én vagyok az apád". ('Ben senin babanım'. Kelimenin tam anlamıyla, 'Senin baban olan benim'). Film Yıldız Savaşları'ndan, ben (én) zamiri odak noktasındadır ve dinleyicinin babasının başka biri olduğunu düşünebileceği yeni bir bilgi olduğunu ima eder.
Macarca bazen serbest söz dizimine sahip olarak tanımlansa da, farklı söz dizimleri genellikle değiştirilebilir değildir ve nötr dizilim her zaman doğru kullanılmaz. Tonlama da farklı konu-yorum yapılarıyla farklıdır. Konu genellikle yükselen bir tonlamaya, odak ise düşen bir tonlamaya sahiptir. Aşağıdaki örneklerde konu italik ile, odak (yorum) ise kalın harflerle işaretlenmiştir.
János látja az almát. - 'János elmayı görüyor'. Nötr cümle.
János látja az almát. - 'János elmayı görüyor'. (Peter elmayı görmüyor olabilir.)
János látja az almát. - 'Elmayı gören János'tur'. (Dinleyici Peter'ın gördüğünü düşünmüş olabilir.)
Látja János az almát. - 'János elmayı görüyor'. (Dinleyici János'un görmediğini düşünmüş olabilir.)
János az almát látja. - 'János'un gördüğü elmadır'. (Gördüğü armut değil, elmadır. Ancak Peter armudu görebilir.)
Az almát látja János. - 'Elma, János tarafından görülendir'. (Armut János tarafından görülmeyebilir, ancak örneğin koklanabilir.)
Az almát János látja. - 'Elma, János tarafından görülendir'. (Armut Peter tarafından görülebilir, örneğin.)
Nezaket
[düzenle]
Macarca'nın nezaket düzeylerini ifade etmek için dört aşamalı bir sistemi vardır. En yüksekten en düşüğe:
Ön (önözés): Bu formun konuşmada kullanılması, hitap edilen kişiye saygı gösterdiğini gösterir, ancak resmi metinlerde ve iş iletişimlerinde konuşmanın yaygın şeklidir. Burada "siz", ikinci tekil şahıs, gramer olarak üçüncü şahıs olarak hitap edilir.
Maga (magázás, magázódás): Bu formun kullanılması, konuşmacıların hitap ettikleri kişiden kendilerini uzaklaştırmak istediklerini göstermeye yarar. Bir patron, astına da maga diye hitap edebilir. Farklı zamir dışında gramer olarak "önözés" ile aynıdır.
Néni/bácsi (tetszikezés): Bu, nezaketi ifade etmenin biraz sevecen bir yoludur ve gramer olarak "önözés" veya "magázódás" ile aynıdır, ancak cümlenin ana fiilini desteklemek için "tetszik" ("hoşlanmak") yardımcı rolünde belirli bir fiil ekler. Örneğin, çocukların ebeveyn olmayan, yakın arkadaşlar veya yakın akrabalar olmayan yetişkinlere "tetszik" ("hoşlanırsınız") diye hitap etmesi gerekir: "Hogy vagy?" ("Nasılsın?") burada "Hogy tetszik lenni?" ("Nasıl olmayı seversiniz?") olur. Yaşlılara, özellikle kadınlara, yetişkinler tarafından bile genellikle bu şekilde hitap edilir.
Te (tegezés, tegeződés veya Latince'den per tu): Genel olarak, yani yukarıdaki nezaket formlarından hiçbirinin gerekli olmadığı kişilerle ve dini bağlamlarda Tanrı'ya hitap etmek için kullanılır. En yüksek rütbeli krala, geleneksel olarak köylüler ve soylular tarafından "per tu" ile hitap edilirdi, ancak Macaristan'ın 1918'den beri taçlı bir kralı olmamasına rağmen, bu uygulama yalnızca halk masallarında ve çocuk hikayelerinde yaşamaktadır. 1990'ların başından bu yana medyada ve reklamlarda "tegezés" kullanımı daha sık hale geldi. Aile içinde, arkadaşlar arasında, meslektaşlar arasında, gençler arasında ve yetişkinlerin çocuklara konuşurken kullandığı gayri resmidir; İngilizcede birine ilk adıyla hitap etmeye benzetilebilir. Belki de İnternette İngilizcenin (çoğu çağdaş lehçede T-V ayrımı olmayan bir dil) yaygın kullanımından etkilenerek, nezaretten bağımsız olarak İnternet üzerinden insanlara hitap etmenin standart yolu haline gelmektedir.
Dört aşamalı sistem, "tegeződés" ve "önözés"in son zamanlardaki genişlemesi nedeniyle bir miktar aşınmıştır.
Çok uluslu şirketlerin müşterilerine varlıklarının başından beri te (en az nazik) formunda hitap etmesiyle bazı anormallikler ortaya çıkmıştır. Tipik bir örnek İsveç mobilya mağazası IKEA'dır, web sitesi ve diğer yayınlarında müşterilere te formunda hitap eder. Bir haber sitesi[63] IKEA'ya (te formunu kullanarak) neden müşterilerine bu şekilde hitap ettiklerini sorduğunda, IKEA'nın PR Müdürü, iletişim şekillerinin IKEA'nın açık fikirliliğini ve İsveç kültürünü yansıttığını açıklayarak (ön formunu kullanarak) yanıt verdi. Ancak IKEA Fransa'da nazik (vous) formu kullanır. Diğer bir örnek de Yettel Hungary'nin (eski adıyla Telenor, bir mobil ağ operatörü) müşterileriyle olan iletişimdir. Yettel, iş müşterilerine nazik ön formunda, diğer tüm müşterilere ise daha az nazik olan te formunda hitap etmeyi seçti.
Söz Dağarcığı
[düzenle]
Ad Macarca İngilizce ad verir Son eklerle türetilmiş terimler adni vermek adás iletim, yayın adó vergi veya verici adózik vergi öder adózó vergi mükellefi adós borçlu adósság borç adat veri adakozik verir (hayırseverlik yapar) adalék katkı maddesi (içerik) adag doz, porsiyon adomány bağış adoma anekdot
Sözlü öneklerle átad teslim eder bead teslim eder elad satar felad pes eder hozzáad artırır, ekler kiad kiralık verir, yayımlar, teslim eder lead kilo verir, yatırır (bir nesne) megad geri öder (borç), arar (poker), izin verir összead toplar (matematiksel toplama yapar)
Macarca dil reformlarının ilk erken aşamasında (18. yüzyıl sonu ve 19. yüzyıl başı) on binden fazla kelime türetildi,[64] bunların birkaç bini bugün hala aktif olarak kullanılmaktadır (bkz. Ferenc Kazinczy, Macar dil reformlarının önde gelen figürü). Kazinczy'nin ana hedefi, mevcut Almanca ve Latince kökenli kelimeleri yeni oluşturulmuş Macarca kelimelerle değiştirmekti. Sonuç olarak, Kazinczy ve sonraki takipçileri (reformcular), sosyal bilimler, doğa bilimleri, siyaset ve ekonomi, kurumsal isimler, moda vb. ile ilgili olan Latince ve Almanca kökenli kelimelerin Macarca'daki daha önce yüksek oranını önemli ölçüde azalttılar. Toplam kelime sayısını doğru bir şekilde tahmin etmek zordur, çünkü sondan eklemeli dillerde bir "kelime"yi tanımlamak, ekli kelimelerin ve birleşik kelimelerin varlığı nedeniyle zordur. Macarcadan başka bir dile çeviri yapan en büyük sözlükler 120.000 kelime ve ifade içermektedir[65] (ancak bu, çeviri sorunları nedeniyle gereksiz ifadeler de içerebilir) [açıklama gerekli]. Macar dilinin yeni masa sözlüğü 75.000 kelime içermektedir,[65] ve Kapsamlı Macar Dili Sözlüğü (önümüzdeki yirmi yıl içinde 18 cilt halinde yayımlanacak) 110.000 kelime içermesi planlanmaktadır.[66] Varsayılan Macarca sözlüğü genellikle 60.000 ila 100.000 kelime arasında olduğu tahmin edilmektedir.[67] (Dillere özgü olmaksızın, konuşmacılar en fazla 10.000 ila 20.000 kelimeyi aktif olarak kullanır,[68] ortalama bir entelektüel ise 25.000 ila 30.000 kelime kullanır.[67]) Ancak, teknik metinlerden, lehçelerden vb. toplanan tüm Macarca leksimler toplamda 1.000.000 kelimeye ulaşabilir.[69]
Leksikonun bazı kısımları kelime çalıları kullanılarak düzenlenebilir [açıklama gerekli] (sağdaki örneğe bakınız). Bu çalıklardaki kelimeler ortak bir kökü paylaşır, çekim, türeme ve birleştirme yoluyla ilişkilidir ve genellikle anlamda geniş çapta ilişkilidir.
Temel söz dağarcığı, Fince, Estonca, Mansi ve Hanti gibi diğer Ural dilleriyle birkaç yüz kelime kökünü paylaşır. Örnekler arasında él "yaşamak" fiili (Fince elää[70]), kettő (2), három (3), négy (4) sayıları (bkz. Mansi китыг kitig, хурум khurum, нила nila, Fince kaksi, kolme, neljä,[70] Estonca kaks, kolm, neli), su 'su', kéz 'el', vér 'kan', fej 'baş' (bkz. Fince[70] ve Estonca vesi, käsi, veri, Fince pää,[70] Estonca pea veya pää) bulunmaktadır.
Temel akrabalık ve doğa kelimeleri daha çok Ugr, daha az r-Türki ve daha az Slaviktir; tarımla ilgili kelimeler yaklaşık %50 r-Türki ve %50 Slaviktir; pastoral terimler daha çok r-Türki, daha az Ugr ve daha az Slaviktir. Son olarak, Hristiyan ve devlet terminolojisi daha çok Slaviktir ve daha az r-Türki'dir. Slav etkisi muhtemelen proto-Slovakça veya proto-Slovence'dir. Bu, Ural paradigmasında kolayca anlaşılır, proto-Macarlar başlangıçta çoğunlukla avcı, balıkçı ve toplayıcı olan Ob-Ugorlara benziyordu, ancak atlarla birlikte. Daha sonra Bulgar r-Türkleri ile kültürel olarak bütünleştiler, bu nedenle tarım kelimelerinin daha eski katmanı (şarap, bira, buğday, arpa vb.) tamamen r-Türki'dir ve devlet adamlığı ve dinle ilgili birçok terim de öyledir.[71]
Birkaç Latince ve Yunanca ödünç kelime hariç, bu farklılıklar anadili konuşanlar tarafından bile fark edilmez; kelimeler tamamen Macarca sözlüğe dahil edilmiştir. Özellikle teknik alanlarda ve argo dilde artan sayıda İngilizce ödünç kelime bulunmaktadır.
Çeşitli kelimelerin kökenlerinin yüzdesel kesirlerini hesaplamak temelde anlamsız ve imkansız bir alıştırmadır. Bir dilde kesin bir kelime sayısı belirlenemez,[72] ve kullanım sıklığı ve lehçesel farklılıklar gibi diğer faktörler de sonuç üzerinde etkili olur.[73] Macarca'daki yabancı ödünç kelime sayısının yaklaşık bir tahmini[73] ve bunların genel kullanım sıklığı kurulabilir.[76]
Tahminlere göre,[77] en çok ödünç kelime Slav dillerinden gelmektedir[74] (kanıtlanmış Slav kökenli 1252 kelime, Macarca'nın tüm lehçelerinde yaklaşık 484 evrensel olarak kullanılır, yalnızca belirli lehçelerde 694 ve 74 modası geçmiş kelime[78]).[79] Ek olarak 382 kelime "muhtemelen Slavca" olarak sınıflandırılmıştır, bunlardan 147'si tüm lehçelerde, 209'u belirli lehçelerde bulunur ve 26'sı artık yaygın olarak kullanılmamaktadır, bu da tüm lehçelerde potansiyel Slav ödünç kelimelerinin nihai sayısını yaklaşık 631'e ve tüm lehçelerdeki potansiyel Slav ödünç kelimelerinin toplam sayısını yaklaşık 1634'e çıkarır.[77]
Ödünç kelimelerin ikinci büyük grubu Türki ödünç kelimelerdir ve bunlar Fetihten önceki ve Osmanlı katmanlarına ayrılabilir, Fetihten önceki kelimeler bunların mutlak çoğunluğunu oluşturur. Volga Bulgarları ve Hazariler gibi Türki halklarla yüzyıllarca süren ortak yaşam nedeniyle, belirli kelimelerin kesin kökenini belirlemek zor olabilir.[80] Fetihten önceki dönemden Türki ödünç kelime sayısını, o dönemden ve hatta sonradan R-Türki dillerinin yazılı kaynaklarının eksikliği nedeniyle saymak zor olabilir, ancak genel olarak Türki ödünç kelime sayısının 300-500 arasında olduğu tahmin edilmektedir.[81]
Üçüncü büyük grup, yaklaşık 400 civarında olan Almanca ödünç kelimelerdir.[74] Bunlar dilde 11. yüzyılda ortaya çıkmaya başlamış, ancak özellikle 16. yüzyılda başlayan Habsburg döneminde belirgin hale gelmiştir.[82]
Çok daha küçük ama aynı zamanda çok daha eski bir ödünç kelime katmanı İran ödünç kelimeleridir,[83] bunlar sadece onlarca olup ancak söz dağarcığının önemli bir katmanını oluştururlar.[74] Bu kelimeler arasında tehén 'inek', tej 'süt', asszony 'evli kadın, eş', vám 'vergi', vár 'kale', vásár 'pazar', üveg 'cam' vb. bulunur.[83]
Diğerleri, çoğunlukla daha teknik, dini veya bilimsel ödünç kelimeler de onlarca olup Latince ve Yunancadan gelmektedir, daha yeni katmanlar ise Macarca'nın yüzyıllar boyunca temas kurduğu hemen hemen her Avrupa dilini içerebilir.[74]
Kelime Oluşumu
[düzenle]
Kelimeler birleşik veya türemiş olabilir. Çoğu türeme soneklerle yapılır, ancak az sayıda türetme ön eki de vardır.
Birleşik Kelimeler
[düzenle]
Birleşik kelimeler Proto-Ural döneminden beri dilde mevcuttur. Sayısız eski birleşik kelime yüzyıllar boyunca temel kelimelere dönüşmüştür. Bugün birleşik kelimeler söz dağarcığında önemli bir rol oynamaktadır.
İyi bir örnek arc kelimesidir:
orr (burun) + száj (ağız) → orca (yüz) (19. yüzyıl sonuna kadar konuşma dilinde ve bazı lehçelerde hala kullanımda) > arc (yüz)[84]
Birleşik kelimeler iki temel kelimeden oluşur: ilki önektir, ikincisi son ektir. Bir birleşik kelime bağımlı olabilir: önek, sonekle mantıksal bir bağlantı içindedir. Eğer önek sonekin öznesi ise, birleşik kelime genellikle öznel olarak sınıflandırılır. Nesnel, belirleyici ve tamamlayıcı birleşik kelimeler de vardır. Aşağıda bazı örnekler verilmiştir:
Öznel:
menny (cennet) + dörgés (uğultu) → mennydörgés (gök gürültüsü)
Nap (Güneş) + sütötte (ışıklandırılmış) → napsütötte (güneş gören)
Nesnel:
fa (ağaç, odun) + vágó (kesici) → favágó (oduncu, kelimenin tam anlamıyla "odun kesen")
Belirleyici:
új (yeni) + já (-vá, -vé'nin bir değişikliği, "bir şeye dönüştürme" anlamına gelen bir sonek) + építés (inşaat) → újjáépítés (yeniden inşa, kelimenin tam anlamıyla "inşaat yoluyla bir şeyi yeni yapma")
Tamamlayıcı:
sárga (sarı) + réz (bakır) → sárgaréz (pirinç)
Mevcut yazım kurallarına göre, bağımlı birleşik kelime, boşluksuz tek bir kelime olarak yazılmalıdır; ancak, üç veya daha fazla kelimeden oluşan bir birleşik kelime (tek heceli fiil önekleri sayılmaksızın) yedi veya daha fazla heceden oluşuyorsa (durum ekleri sayılmaksızın), okuyucunun kelime sınırlarını belirlemesini kolaylaştırmak için uygun sınıra bir kısa çizgi eklenmelidir.
Diğer birleşik kelimeler eşleştiricidir: önek ile sonek arasında somut bir ilişki yoktur. Alt kategoriler arasında tekrarlama (anlamı vurgulamak için; olykor-olykor 'gerçekten ara sıra'), ikiz kelimeler (burada temel kelime ve onun bozulmuş hali bir bileşik oluşturur: gizgaz, burada 'gaz' soneki 'yabani ot' anlamına gelir ve 'giz' öneki bozulmuş halidir; bileşik kelimenin kendisi 'önemsiz yabani ot' anlamına gelir) ve ne önekleri ne de sonekleri anlam ifade eden bileşik kelimeler (örneğin, hercehurca 'karmaşık, modası geçmiş prosedürler') bulunur.
Birleşik kelime ayrıca birden fazla (yani ikiden fazla) temel kelimeden de oluşabilir: bu durumda, en az bir kelime unsuru, hatta hem önek hem de sonek birleşik kelime olabilir. Bazı örnekler:
elme [zihin; bağımsız temel] + (gyógy [tıbbi] + intézet [kurum]) → elmegyógyintézet (akıl hastanesi)
(hadi [askeri] + fogoly [esir]) + (munka [iş] + tábor [kamp]) → hadifogoly-munkatábor (savaş esirlerinin çalışma kampı)
Kayda Değer Sözcüksel Öğeler
[düzenle]
Ana Yönler
[düzenle]
Macarca'daki ana yön kelimeleri, Kuzey Yarımküre'de gün boyunca Güneş'in konumundan doğrudan türetilmiştir.
Kuzey = észak ("éj(szaka)", 'gece'den), çünkü Güneş asla kuzeyden parlamaz
Güney = dél ('öğle'), çünkü Güneş öğlen güneyden parlar
Doğu = kelet ("nap(kelte)", kelimenin tam anlamıyla: 'Güneş'in doğuşu, Güneş'in uyanışı'), çünkü Güneş doğudan doğar
Batı = nyugat ("nap(nyugta)", kelimenin tam anlamıyla: 'Güneş'in batışı, Güneş'in sakinleşmesi'), çünkü Güneş batıdan batar
"Kırmızı" İçin İki Kelime
[düzenle]
Macarca'da "kırmızı" için iki temel kelime vardır: "piros" ve "vörös" (varyantı: "veres"; Estonca "verev" veya Fince "punainen" ile karşılaştırın). "Vörös" kelimesi, "kan" anlamına gelen "vér" ile ilgilidir (Fince ve Estonca "veri"). Gerçek bir renk farkını ifade ettiklerinde (bir renk çizelgesinde olduğu gibi), "vörös" genellikle daha derin (daha koyu veya daha kırmızı ve daha az turuncu) kırmızı tonunu ifade eder. Birçok dilde bu renk için birden fazla isim bulunmasına rağmen, Macar bilginler genellikle bunun iki kırmızı tonunu ayrı ve farklı "halk renkleri" olarak tanıyan tek dil olduğunu varsaymaktadır.[85]
Ancak, iki kelime yukarıda belirtilenlerden bağımsız olarak deyimlerde de kullanılır. "Piros" çocuklar tarafından ilk öğrenilenidir, çünkü genellikle cansız, yapay şeyleri veya neşeli veya nötr olarak görülen şeyleri tanımlamak için kullanılırken, "vörös" tipik olarak canlı veya doğal nesneleri (biyolojik, jeolojik, fiziksel ve astronomik nesneler) ve ayrıca ciddi veya duygusal olarak yüklü konuları ifade eder.
Yukarıda belirtilen kurallar çeliştiğinde, tipik deyimler genellikle geçerli olur. Tipik bir deyimin mevcut olmadığı bazı durumlarda, iki kelimeden herhangi birinin kullanılması eşit derecede uygun olabilir.
Örnekler:
"Kırmızı"nın tipik olarak "piros" olarak çevrildiği ifadeler: kırmızı yol işareti, kırmızı trafik ışıkları, Budapeşte Metrosu'nun kırmızı hattı, Budapeşte'deki kırmızı (şimdi ekspres olarak adlandırılan) otobüs hatları, takvimde kırmızıyla gösterilen bir tatil, kızarık ten, bir palyaçonun kırmızı burnu, bazı kırmızı çiçekler (nötr doğadaki olanlar, örn. laleler), kırmızı biber ve paprika, kırmızı kart takımları (kupa ve karo), bir bayraktaki kırmızı çizgiler (ancak kırmızı bayrak ve varyantları "vörös" olarak çevrilir), vb.
"Kırmızı"nın tipik olarak "vörös" olarak çevrildiği ifadeler: bir kırmızı demiryolu sinyali (trafik ışıklarının aksine, yukarıya bakın), Kızıldeniz, Kızıl Meydan, Kızıl Ordu, Kızıl Baron, Kırmızı Erik, kırmızı şarap, kırmızı halı (önemli konukları karşılamak için), kırmızı saç veya sakal, kırmızı aslan (mitolojik hayvan), Kızılay, The Red and the Black romanı, kırmızıya kayma, kırmızı dev, kırmızı kan hücreleri, kırmızı meşe, bazı kırmızı çiçekler (tutkulu çağrışımları olanlar, örn. güller), kızıl tilki, demir ve diğer kırmızı minerallerin adları, kırmızı bakır, pas, kırmızı fosfor, öfke veya utançtan kızarmanın rengi, alkolik birinin kırmızı burnu (palyaçonunkinin aksine, yukarıya bakın), babunun kırmızı arka kısmı, kırmızı et, normal soğan (kırmızı soğan değil, o "lila"dır), turnusol kağıdı (asitte), solcu hareketlerle ilişkili şehirler, ülkeler veya diğer siyasi oluşumlar (örneğin, Kızıl Viyana, Kızıl Rusya), vb.
Akrabalık Terimleri
[düzenle]
Macarca'daki erkek ve kız kardeş kelimeleri göreceli yaşa göre farklılık gösterir. Ayrıca "kardeş" için genel bir kelime vardır: testvér, test "vücut" ve vér "kan" kelimelerinden gelir; yani aynı vücut ve kandan kaynaklanan.
daha genç daha yaşlı belirtilmemiş
göreceli yaş erkek kardeş öcs báty fivér veya
fiútestvér kız kardeş húg nővér
néne (arkaik) nővér veya
lánytestvér kardeş kistestvér (nagytestvér) testvér
(Eskiden "yaşlı kız kardeş" için ayrı bir kelime olan néne vardı, ancak bazı lehçelerde "teyze" anlamına gelmesi dışında kullanımdan kalkmış ve "kız kardeş" için genel kelimeyle değiştirilmiştir.)
Ayrıca, birkaç ata ve torun için ayrı önekler vardır:
ebeveyn büyükanne büyük-
büyükbaba büyük-büyük-
büyükbaba büyük-büyük-büyük-
büyükbaba szülő nagyszülő déd(nagy)szülő ük(nagy)szülő szép(nagy)szülő
(VEYA ük-ük(nagy)szülő) ó(nagy)szülő
(VEYA ük-ük-ük(nagy)szülő) çocuk torun büyük-
torun büyük-büyük-
torun büyük-büyük-büyük-
torun gyerek unoka dédunoka ükunoka szépunoka
(VEYA ük-ükunoka) óunoka
(VEYA ük-ük-ükunoka)
"Erkek çocuk" ve "kız" kelimeleri sahiplik ekleri ile kullanılır. Yine de, terimler farklı çekim veya leksimlerle ayırt edilir:
erkek çocuk/kız (onun/onun)
oğul/kız (onun/onun)
sevgili, partner erkek fiú fia fiúja/barátja kadın lány lánya barátnője
Fia yalnızca bu düzensiz sahiplik biçiminde kullanılır; tek başına yalın hali yoktur (tazminatlı sahipliğe bakınız). Ancak, fiú kelimesi düzenli eki de alabilir, bu durumda ortaya çıkan kelime (fiúja) erkek evlat yerine bir sevgiliyi veya partneri (erkek arkadaş) ifade eder.
fiú (erkek çocuk) kelimesi aynı zamanda dilin bir kelimeye ek ekleme yeteneğinin aşırı bir örneği olarak da not edilir ve yalnızca ünlü formundaki ekler eklenerek fiaiéi oluşturulur, sonuç oldukça sık kullanılan bir kelimedir:
fiú erkek çocuk fia onun/onun oğlu fiai onun/onun oğulları fiáé onun/onun oğlu'nun (tekil nesne) fiáéi onun/onun oğullarının (çoğul nesne) fiaié onun/onun oğullarının (tekil nesne) fiaiéi onun/onun oğullarının (çoğul nesne)
Aşırı Uzun Kelimeler
[düzenle]
megszentségteleníthetetlenségeskedéseitekért
Kök ve son eklerine ayrılması ve açıklamaları:
meg- fiil öneki; bu durumda "tamamlanmış" anlamına gelir szent kutsal (kelime kökü) -ség İngilizcedeki "-ness" gibi, "kutsallık"taki gibi -t(e)len bir şeyin yokluğunu ifade eden "-tlen" sonekinin bir varyantı; İngilizcedeki "useless"teki gibi -ít bir sıfattan geçişli bir fiil oluşturur -het olasılığı ifade eder; İngilizcedeki "may" veya "can" modal fiillerine bir şekilde benzer -(e)tlen "-tlen"in bir başka varyantı -ség (yukarıya bakınız) -es bir isimden bir sıfat oluşturur; İngilizcedeki "witty"deki "-y" gibi -ked bir sıfata eklenir (örneğin, "güçlü"), "(güçlü) taklidi yapmak" fiilini üretir -és bir fiilden isim oluşturur; İngilizcede bunun çeşitli yolları vardır, örn. "acceptance"taki "-ance" -eitek ikinci tekil çoğul sahiplik eki (örneğin, "elma" → "sizin elmalarınız", burada "sizin" birden fazla kişiyi ifade eder) -ért yaklaşık olarak "nedeniyle" veya bu durumda basitçe "için" anlamına gelir
Çeviri: "sizin [çoğul] tekrarlanan kutsallığı bozulamayacakmış gibi davranmanız nedeniyle"
Yukarıdaki kelime genellikle Macarca'daki en uzun kelime olarak kabul edilir, ancak daha uzun kelimeler de vardır:
legeslegmegszentségteleníttethetetlenebbjeitekként
leges-leg-meg-szent-ség-telen-ít-tet-het-etlen-ebb-je-i-tek-ként
"en az kutsallığı bozulabilir olanlarınız gibi"
Bu kadar uzun kelimeler pratikte kullanılmaz ve anadili konuşanlar için bile anlaşılması zordur. Dilin uzun kelimeler oluşturma yeteneğini (sondan eklemeli dile bakınız) bir nevi alaycı bir şekilde göstermek için icat edilmişlerdir. Bunlar birleşik kelimeler değil, basit bir köke ("szent", aziz veya kutsal) bir dizi bir veya iki heceli sonek (ve birkaç önek) eklenerek oluşturulur. Kelime uzunluğunda neredeyse bir sınır yoktur, ancak çok fazla sonek eklendiğinde kelimenin anlamı daha az net hale gelir ve kelime anadili konuşanlar için bile bir bilmece gibi işlev görür hale gelir.
İngilizcedeki Macarca kelimeler
[düzenle]
İngilizcede Macarca kökenli olduğu bilinen en iyi kelime muhtemelen paprikadır, Sırp-Hırvatça papar "biber" ve Macarca küçültme eki -ka'dan gelmektedir. En yaygını ise koch'tan gelen coach'tur, başlangıçta kocsi szekér "Kocs tarzında/kocsi araba". Diğerleri şunlardır:
shako, csákó'dan, csákósüveg "sivri şapka"dan
sabre, szablya'dan
heyduck, hajdúk'tan, hajdú "haydut"un çoğulu
tolpatch, talpas "piyade"den, görünüşe göre talp "taban"dan türemiştir.
Yazı Sistemi
[düzenle]
Macarca başlangıçta sağdan sola Eski Macar rünleri ile yazılıyordu, görünüşte daha iyi bilinen futhark rünlerine benziyordu ancak ilişkili değildi. 1000 yılında Macaristan Krallığı'nı kuran I. Stephen'dan sonra, eski sistem kademeli olarak terk edildi ve yerini Latince alfabe ve soldan sağa okuma yönü aldı. Günlük hayatta artık hiç kullanılmasa da, eski yazı hala bazı meraklılar tarafından bilinmekte ve uygulanmaktadır.
Modern Macarca, genişletilmiş bir Latince alfabe kullanılarak yazılır ve fonemik bir yazım sistemine sahiptir, yani telaffuz genellikle yazılı dilden tahmin edilebilir. Latince alfabenin standart harflerine ek olarak, Macarca dilin ek ünlü seslerini temsil etmek için birkaç değiştirilmiş Latince karakter kullanır. Bunlar, uzun ünlüleri temsil etmek için akut aksanlı harfleri (á, é, í, ó, ú) ve ön ünlüleri temsil etmek için ünlüler (ö ve ü) ve bunların uzun karşılıkları ő ve ű'yü içerir. Bazen (genellikle bir bilgisayarda teknik bir aksaklık sonucu) ⟨ő⟩ yerine ⟨ô⟩ veya ⟨õ⟩ ve ⟨ű⟩ yerine ⟨û⟩ kullanılır. Bu genellikle Latin-1 / ISO-8859-1 kod sayfasının sınırlamalarından kaynaklanır. Bu harfler Macar dilinin bir parçası değildir ve yanlış baskı olarak kabul edilir. Macarca, Latin-2 / ISO-8859-2 kod sayfasıyla düzgün bir şekilde temsil edilebilir, ancak bu kod sayfası her zaman mevcut olmayabilir. (Macarca hem ⟨ő⟩ hem de ⟨ű⟩ kullanan tek dildir.) Unicode bunları içerir, bu nedenle İnternet'te kullanılabilirler.
Ayrıca, ⟨ny⟩, ⟨ty⟩ ve ⟨gy⟩ digrafları (harf çiftleri) damaksal ünsüzleri /ɲ/, /c/ ve /ɟ/ temsil etmek için kullanılır (İngiliz "duke" veya Amerikan "would you"'daki "d+y" seslerine kabaca benzer)—benzer bir mekanizma ile damak dilinin yönlendirildiği "d" harfi telaffuz edilirken üretilir.
Macarca, /ʃ/ için ⟨s⟩ ve /s/ için ⟨sz⟩ kullanır, bu da Lehçe kullanımının tersidir. ⟨zs⟩ harfi /ʒ/ ve ⟨cs⟩ harfi /t͡ʃ/'dir. Bu digraflar alfabede tek harf olarak kabul edilir. ⟨ly⟩ harfi de bir "tek harf digrafı"dır, ancak /j/ (İngilizce ⟨y⟩) gibi telaffuz edilir ve çoğunlukla eski kelimelerde bulunur. ⟨dz⟩ ve ⟨dzs⟩ /d͡ʒ/ harfleri egzotik kalıntılardır ve uzun metinlerde bile bulunması zordur. Hala yaygın kullanımda olan bazı örnekler madzag ("dize"), edzeni ("antrenman yapmak (atletik)") ve dzsungel ("orman")'dir.
Bazen digraflarla kelimeleri bölmek için ek bilgi gerekir: házszám ("sokak numarası") = ház ("ev") + szám ("numara"), anlaşılamaz bir házs + zám değil.
Macarca, uzun ve kısa ünlüleri ayırt eder, uzun ünlüler akut işaretlerle yazılır. Ayrıca uzun ve kısa ünsüzleri ayırt eder, uzun ünsüzler çiftlenir. Örneğin, lenni ("olmak"), hozzászólás ("yorum"). Digraflar, uzun ünsüz olarak telaffuz edildiğinde, üçlü harfler olarak yazılır: ⟨sz⟩ + ⟨sz⟩ = ⟨ssz⟩, örneğin művésszel ("bir sanatçı ile"). Ancak bir kelime böyle bir çiftlenmiş digraf üzerinde kısa çizgilerle ayrıldığında, digrafın tamamı kısa çizgiden önce ve sonra tam olarak yazılır. Örneğin, ("bir otobüsle"):
... busz-
szal...
Bir birleşik kelimenin ilk leksimi bir digrafla bitiyor ve ikinci leksim aynı digrafla başlıyorsa, her iki digraf da yazılır: jegy + gyűrű = jegygyűrű ("nişan/düğün yüzüğü", jegy "işaret", "nişan" anlamına gelir. Jegyben lenni/járni ifadesi "nişanlı olmak" anlamına gelir; gyűrű "yüzük" anlamına gelir).
Macarca metinlerde bulunan neredeyse tüm üçlü harfler çiftlenmiş digrafların bir sonucudur, ancak birkaç istisna vardır: tizennyolc ("on sekiz"), tizen + nyolc'un bir birleşimidir. Macarca, tek ve çift ünsüzlerin minimum çiftlerine sahiptir, örneğin tol ("itmek")'a karşılık toll ("tüy" veya "kalem").
İngilizce konuşanlara ilk başta alışılmadık gelse de, yeni yazım ve telaffuz öğrenildiğinde, yazılı Macarca neredeyse tamamen fonemiktir (etimolojik yazımlar ve /j/ temsil eden "ly, j" hariç).
Söz Dizimi
[düzenle]
Söz dizimi temelde genelden özele doğrudur. Bu, tipik bir analitik yaklaşımdır ve Macarca'da genel olarak kullanılır.
İsim Sıralaması
[düzenle]
Ana madde: Macar isimleri
Macar dili, soyadının (genel, aileden türeyen) ilk geldiği ve verilen adın en son geldiği, sözde doğu isim sıralamasını kullanır. İkinci bir verilen ad kullanılıyorsa, bu ilk verilen adı takip eder [kaynak belirtilmeli].
Yabancı Dillerde Macar İsimleri
[düzenle]
Netlik sağlamak için, yabancı dillerde Macar isimleri genellikle batı isim sıralamasıyla temsil edilir. Ancak bazen, özellikle önemli bir Macar nüfusunun bulunduğu Macaristan'a komşu ülkelerde, Macar isim sıralaması korunur, çünkü bu daha az kafa karışıklığına neden olur.
Yabancı kullanım örneği olarak, "hidrojen bombasının babası" olarak bilinen Macaristan doğumlu fizikçinin doğum adı Teller Ede idi, ancak 1930'larda Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti ve böylece Edward Teller olarak tanındı. 20. yüzyılın ortalarına kadar, verilen adlar genellikle isim sıralamasıyla birlikte çevriliyordu; bu artık o kadar yaygın değildir. Örneğin, piyanist yurt dışındayken Schiff András yerine András Schiff kullanır. İkinci bir verilen ad varsa, bu orta ad olur ve genellikle baş harf yerine tam olarak yazılır.
Macarca'daki Yabancı İsimler
[düzenle]
Modern kullanımda, yabancı isimler Macarca'da kullanıldıklarında sıralamalarını korurlar. Bu nedenle:
Amikor Kiss János Los Angelesben volt, látta John Travoltát. (anlamı: János Kiss Los Angeles'teyken John Travolta'yı gördü.)
Macar ismi Kiss János Macar isim sıralamasındadır (János, John ile eşdeğerdir), ancak yabancı isim John Travolta batı isim sıralamasında kalır.
20. yüzyıldan önce, sadece yabancı kişiliklerin sırasını tersine çevirmek yaygın değildi, aynı zamanda "Macarlaştırılmış"lardı: Goethe János Farkas (aslen Johann Wolfgang Goethe). Bu kullanım bugün tuhaf geliyor, sadece birkaç iyi bilinen kişilik Macarca'ya çevrilmiş isimleriyle anılıyor, bunlara Verne Gyula (Jules Verne), Marx Károly (Karl Marx), Kolumbusz Kristóf (Christopher Columbus) dahildir (ikincisi, orijinal İtalyanca'dan veya muhtemelen Liguryalı'dan İngilizce'ye de çevrilmiştir).
Bazı anadili konuşmacıları bu kullanıma karşı çıkmaktadır; ancak, bazı tarihi dini şahsiyetlerin (papalar dahil) isimleri neredeyse tüm konuşmacılar tarafından her zaman Macarca'ya çevrilir, örneğin Luther Márton (Martin Luther), Husz János (Jan Hus), Kálvin János (John Calvin); tıpkı kralların isimleri gibi, örneğin İspanya kralı I. Juan Carlos'a I. János Károly veya merhum Birleşik Krallık Kraliçesi II. Elizabeth'e II. Erzsébet olarak atıfta bulunulur.
Genellikle Avrupa'nın geri kalanında batı sıralamasında yazılan Japon isimleri, Macarca'da orijinal sıralamalarını korur, örn. Akira Kurosawa yerine Kuroszava Akira.
Japonca, Çince ve Korece'de olduğu gibi, Macarca tarih ve saat kuralı genelden özele doğru gitmektir, önce yıl, sonra ay, sonra gün ile başlar.[86]
Adresler
[düzenle]
Adres biçimlendirme giderek standart Avrupa kurallarından etkilenmesine rağmen, geleneksel Macar stili şöyledir:
1052 Budapest, Deák Ferenc tér 1.
Yani sıra şöyledir: 1) posta kodu 2) yerleşim yeri (en genel), 3) cadde/meydan/vb. (daha spesifik), 4) bina numarası (en spesifik). Bina numarasını kat ve kapı numaraları takip edebilir.[87]
Zarflar ve posta parselleri üzerindeki adresler sağ tarafta aşağıdaki gibi biçimlendirilmeli ve yerleştirilmelidir:[87]
Alıcının Adı
Yerleşim Yeri
Cadde adresi (gerekirse kapı numarasına kadar)
(HU-)posta kodu
Posta kodunun önündeki HU- kısmı yalnızca yabancı ülkelerden gelen posta trafiği içindir.
Söz Dağarcığı Örnekleri
[düzenle]
Not: Vurgu her zaman her kelimenin ilk hecesindedir. Geri kalan heceler eşit, daha az vurgu alır. İngilizcenin aksine, tüm heceler cümlenin sonunda bile net ve eşit şekilde telaffuz edilir.
Örnek Metin
[düzenle]
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 1. Maddesi Macarca:
Minden emberi lény szabadon születik és egyenlő méltósága és joga van. Az emberek, ésszel és lelkiismerettel bírván, egymással szemben testvéri szellemben kell hogy viseltessenek.[88]
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 1. Maddesi İngilizce:
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.[89]
Sayılar
[düzenle]
Kaynak: Wiktionary[90]
Zaman
[düzenle]
Haftanın Günleri İngilizce Macarca IPA Pazartesi hétfő /ˈheːtføː/ Salı kedd /ˈkɛdː/ Çarşamba szerda /ˈsɛrdɒ/ Perşembe csütörtök /ˈt͡ʃytørtøk/ Cuma péntek /ˈpeːntɛk/ Cumartesi szombat /ˈsombɒt/ Pazar vasárnap /ˈvɒʃaːrnɒp/
Yılın Ayları İngilizce Macarca IPA Ocak január /ˈjɒnuaːr/ Şubat február /ˈfɛbruaːr/ Mart március /ˈmaːrt͡siʲuʃ/ Nisan április /ˈaːpriliʃ/ Mayıs május /ˈmaːjuʃ/ Haziran június /ˈjuːniʲuʃ/ Temmuz július /ˈjuːliʲuʃ/ Ağustos augusztus /ˈɒuɡustuʃ/ Eylül szeptember /ˈsɛptɛmbɛr/ Ekim október /ˈoktoːbɛr/ Kasım november /ˈnovɛmbɛr/ Aralık december /ˈdɛt͡sɛmbɛr/
Sohbet
[düzenle]
Macarca (kişi, dil): magyar [mɒɟɒr]
Merhaba!:
Resmi, yabancı birine hitap ederken: "İyi günler!": Jó napot (kívánok)! [joːnɒpot ki:vaːnok].
Gayri resmi, yakın bir tanıdığa hitap ederken: Szia! [siɒ] Szia, Latince kökenli Servus kelimesinin bir versiyonudur.[91]
Hoşça kal!: Viszontlátásra! [visontlaːtaːʃrɒ] (resmi) (yukarıya bakınız), Viszlát! [vislaːt] (yarı resmi), Szia! (gayri resmi: "Görüşürüz" veya "Merhaba!" için de aynı stilistik not)
Affedersiniz: Elnézést! [ɛlneːzeːʃt]
Lütfen:
Kérem (szépen) [keːrɛm seːpɛn] (Bu kelimenin tam anlamı "Güzelce soruyorum"dur, Almanca Bitte schön gibi. Kibar bir istek için daha yaygın bir biçim için sonraki bölüme bakın.)
Legyen szíves! [lɛɟɛn sivɛʃ] (kelimenin tam anlamıyla: "Nezaketli olun!")
____ rica ediyorum, lütfen: Szeretnék ____ [sɛrɛtneːk] (bu örnek, kibar bir isteğin yaygın bir biçimi olarak koşullu zamanın kullanımını göstermektedir; kelimenin tam anlamıyla "İsterim" anlamına gelir.)
Üzgünüm!: Bocsánat! [botʃaːnɒt]
Teşekkür ederim: Köszönöm [køsønøm]
o/bu: az [ɒz], ez [ɛz]
Ne kadar?: Mennyi? [mɛɲːi]
Ne kadardır?: Mennyibe kerül? [mɛɲːibɛ kɛryl]
Evet: Igen [iɡɛn]
Hayır: Nem [nɛm]
Anlamıyorum: Nem értem [nɛm eːrtɛm]
Bilmiyorum: Nem tudom [nɛm tudom]
Tuvalet nerede?:
Hol (van) a vécé? [hol vɒn ɒ veːtseː] (vécé/veːtseː, "Water Closet"in İngilizce kısaltmasının Macarca telaffuzudur)
Hol (van) a mosdó? [hol vɒn ɒ moʒdoː] – daha kibar (ve kelimesi kelimesine) versiyon
genel kadeh kaldırma: Egészségünkre! [ɛɡeːʃːeːɡyŋkrɛ] (kelimenin tam anlamıyla: "Sağlığımıza!")
meyve suyu: gyümölcslé [ɟymøltʃleː]
su: víz [viːz]
şarap: bor [bor]
bira: sör [ʃør]
çay: tea [tɛɒ]
süt: tej [tɛj]
İngilizce konuşuyor musunuz?: Beszél(sz) angolul? [bɛseːl / bɛseːls ɒŋɡolul] Soru sorma eylemi yalnızca uygun tonlamayla gösterilir: sondan bir önceki heceye kadar sürekli yükselir, son hece için düşer.
Seni seviyorum: Szeretlek [sɛrɛtlɛk]
Yardım!: Segítség! [ʃɛɡiːtʃeːɡ]
Gereklidir: kell
Gitmem gerekiyor: Mennem kell
Kayıtlı Örnekler
[düzenle]
Macar konuşmacı
Tayvan'da kaydedilmiş Macar konuşmacı
Macaristan'ın Perbál şehrinde kaydedilmiş Macarca ve Swabian'ı iki dilli konuşmacı
Macarca konuşan anadili İzlandaca konuşan biri
Ayrıca Bakınız
[düzenle]
Macar dili bilgisi
Macar fiilleri
Macar isim öbeği
Macar fonolojisi
Macar dilinin tarihi
Macarca fonolojik tarihi
Macar lehçeleri
Macar Kültür Enstitüsü
Macarca kökenli İngilizce kelimelerin listesi
BABEL Konuşma Korpusu
Magyar szótár (Macar Dili Sözlüğü)
Szabadkai Friss Újság (1901), Macarca günlük gazete
Notlar
[düzenle]
Kaynaklar
[düzenle]
Bibliyografya
[düzenle]
Dersler
[düzenle]
MagyarOK – Başlangıç seviyesi için ders kitabı ve alıştırma kitabı. Szita, Szilvia; Pelcz, Katalin (2013). Pécs; Pécsi Tudományegyetem. MagyarOK web sitesi ISBN 978-963-7178-68-9.
Colloquial Hungarian – Başlangıç seviyesi için eksiksiz kurs. Rounds, Carol H.; Sólyom, Erika (2002). Londra; New York: Routledge. ISBN 0-415-24258-4.
Bu kitap, 15 bölümde Macar diline bir giriş sunmaktadır. Diyaloglar CD'lerde mevcuttur.
Teach Yourself Hungarian – Başlangıç seviyesi için eksiksiz kurs. Pontifex, Zsuzsa (1993). Londra: Hodder & Stoughton. Chicago: NTC/Contemporary Publishing. ISBN 0-340-56286-2.
Bu, konuşulan ve yazılı Macarca üzerine eksiksiz bir kurstur. Kurs, diyaloglar, kültür notları, dilbilgisi ve alıştırmalar içeren 21 bölümden oluşmaktadır. Diyaloglar kasetlerde mevcuttur.
Hungarolingua 1 – Magyar nyelvkönyv. Hoffmann, István; vd. (1996). Debreceni Nyári Egyetem. ISBN 963-472-083-8
Hungarolingua 2 – Magyar nyelvkönyv. Hlavacska, Edit; vd. (2001). Debreceni Nyári Egyetem. ISBN 963-03-6698-3
Hungarolingua 3 – Magyar nyelvkönyv. Hlavacska, Edit; vd. (1999). Debreceni Nyári Egyetem. ISBN 963-472-083-8
Bu ders kitapları Debrecen Üniversitesi Yaz Okulu programı tarafından yabancılara Macarca öğretmek için geliştirilmiştir. Kitaplar tamamen Macarca yazılmıştır ve bu nedenle kendi kendine çalışma için uygun değildir. İlk iki kitapta kullanılan Macarca kelimelerin İngilizce, Almanca ve Fransızca çevirilerini içeren eşlik eden bir 'sözlük' bulunmaktadır.
"NTC's Hungarian and English Dictionary" Magay ve Kiss tarafından. ISBN 0-8442-4968-8 (Daha yeni bir baskısını da bulabilirsiniz. Bu baskı 1996 yılına aittir.)
Dil Bilgisi Kitapları
[düzenle]
Gyakorló magyar nyelvtan / A Practical Hungarian grammar (2009, 2010). Szita Szilvia, Görbe Tamás. Budapeşte: Akadémiai Kiadó. 978 963 05 8703 7.
A practical Hungarian grammar (3. gözden geçirilmiş baskı). Keresztes, László (1999). Debrecen: Debreceni Nyári Egyetem. ISBN 963-472-300-4.
Simplified Grammar of the Hungarian Language (1882). Ignatius Singer. Londra: Trübner & Co.
Practical Hungarian grammar: [a compact guide to the basics of Hungarian grammar]. Törkenczy, Miklós (2002). Budapeşte: Corvina. ISBN 963-13-5131-9.
Hungarian verbs and essentials of grammar: a practical guide to the mastery of Hungarian (2. baskı). Törkenczy, Miklós (1999). Budapeşte: Corvina; Lincolnwood, [Ill.]: Passport Books. ISBN 963-13-4778-8.
Hungarian: an essential grammar (2. baskı). Rounds, Carol (2009). Londra; New York: Routledge. ISBN 0-415-77737-2.
Hungarian: Descriptive grammar. Kenesei, István, Robert M. Vago, ve Anna Fenyvesi (1998). Londra; New York: Routledge. ISBN 0-415-02139-1.
Hungarian Language Learning References (yukarıdaki üç kitabın kısa incelemeleri dahil)
Noun Declension Tables – HUNGARIAN. Budapeşte: Pons. Klett. ISBN 978-963-9641-04-4
Verb Conjugation Tables – HUNGARIAN. Budapeşte: Pons. Klett. ISBN 978-963-9641-03-7
Diğerleri
[düzenle]
Abondolo, Daniel Mario: Hungarian Inflectional Morphology. Akadémiai yayıncılık. Budapeşte, 1988. ISBN 9630546302
Balázs, Géza: The Story of Hungarian. A Guide to the Language. Thomas J. DeKornfeld tarafından çevrildi. Corvina yayıncılık. Budapeşte, 1997. ISBN 9631343626
Stephanides, Éva H. (der.): Contrasting English with Hungarian. Akadémiai yayıncılık. Budapeşte, 1986. ISBN 9630539500
Szende, Tamás (Aralık 1994). "Hungarian". Journal of the International Phonetic Association. 24 (2). Cambridge University Press: 91–94. doi:10.1017/S0025100300005090. S2CID 242632087.
Ücretsiz indirilebilir Macarca öğretim ve öğrenme materyali Arşivlenmiş 2020-08-28 tarihinde Wayback Machine'de
Macarcaya Giriş
Macar Profili
Macarca'daki biçimlendirici soneklerin listesi
Fince ve Macarca diller arasındaki ilişki
How-to-learn-any-language.com'da Macar Dili İncelemesi
"The Hungarian Language: A Short Descriptive Grammar" Beáta Megyesi tarafından (PDF belgesi)
Indiana Üniversitesi Macar Çalışmaları Enstitüsü'nün eski sitesi (çeşitli kaynaklar) Arşivlenmiş 2020-04-14 tarihinde Wayback Machine'de
Macar Dili Sayfasındaki Macar Dili Öğrenme Kaynakları (yukarıdaki kitapların kısa incelemeleri)
En eski Macarca metinlerden biri – A Halotti Beszéd (Cenaze Nutku)
WikiLang – Macarca Sayfası (Macar dilbilgisi / dersler, İngilizce olarak)
Macar Swadesh listesi temel söz dağarcığı kelimeleri (Wiktionary'nin Swadesh-listesi ekinden)
Temel Macar dili kursu (kitap + ses dosyaları) ABD Dış Servis Enstitüsü (FSI)
Eski Macar Korpusu
Encyclopaedia Humana Hungarica
[düzenle]
Dil Tarihine Giriş; Erken Macaristan Öncesi Dönem; Erken Macar Dönemi; Eski Macar Dönemi
Erken Eski Macar Döneminin Dilbilimsel Kayıtları; Dönemin Dil Sistemi
Eski Macar Dönemi; Eski Macar Döneminin Dil Sistemi
Geç Eski Macar Dönemi; Dilin Sistemi
Orta Macar Döneminin İlk Yarısı; Türki Ödünç Kelimeler
Sözlükler
[düzenle]