Bugün öğrendim ki: İmparator Commodus bir keresinde arenada 14 gün süren bir gösteri düzenlemişti; ancak kalabalık, "kuşlar"ın arena kalabalığını temsil edeceği ve kendisinin de onlara ok atacağı Stymphalian kuşları efsanesini yeniden canlandırmayı planladığı söylentisi yüzünden gösteriye katılmakta isteksizdi.
(Cilt IX) Cassius Dio
Roma Tarihi
Thayer'ın Notu: Bu metindeki Kitap, bölüm ve kesim numaralandırmasıyla ilgili soru, yorum veya düzeltmelerle bana e-posta göndermeden önce lütfen bilgilendirme sayfasını okuyun.
Cilt IX
s73 LXXIII. Kitabın Özeti
LXXII
1 Bu adam [Commodus] doğası gereği kötü değildi, aksine yaşayan herhangi bir adam kadar safdı. Ancak büyük saflığı, korkaklığı ile birleşince onu yoldaşlarının kölesi yaptı ve ilk başta bilgisizlikten dolayı daha iyi hayattan sapmasına ve ardından kısa sürede ikinci doğası haline gelen şehvetli ve zalim alışkanlıklara sürüklenmesine neden olanlar onlardı. 2 Ve sanırım Marcus bunu önceden açıkça fark etmişti. Babası öldüğünde Commodus on dokuz yaşındaydı ve ona senatonun en iyi adamlarının da bulunduğu çok sayıda vasi bıraktı. Ancak Commodus onların öneri ve tavsiyelerini reddetti ve barbarlarla bir mütareke yaptıktan sonra Roma'ya koştu; çünkü her türlü zahmetten nefret ediyor ve şehrin rahat yaşamını özlüyordu.
2 Marcomanni halkı, yok olan çok sayıda insanları ve topraklarının sürekli yağmalanması nedeniyle ne yiyecek ne de adam bakımından bir bolluğa sahipti. Her halükarda, barış istemek için yalnızca iki önde gelen adamlarını ve iki düşük rütbeli kişiyi elçi olarak gönderdiler. 2 Ve Commodus onları kolayca yok edebilecekken, her türlü zahmetten nefret ettiği ve şehrin rahatlıklarını arzuladığı için onlarla anlaştı. Babasının onlara koyduğu koşulların yanı sıra, o sırada aldıkları firarileri ve esirleri iade etmelerini ve ayrıca yıllık olarak belirlenmiş bir miktar tahıl sağlamalarını talep etti - bu talepten daha sonra onları muaf tuttu. 3 Dahası, onlardan bazı silahlar ve askerler aldı, Quadi'lerden on üç bin ve Marcomanni'lerden daha az sayıda; ve karşılığında onları yıllık bir seferberlik zorunluluğundan muaf tuttu. 4 Ancak, sık sık ve ülkenin birçok yerinde toplanmamalarını, ancak ayda sadece bir kez ve tek bir yerde, Roma centurionunun huzurunda toplanmalarını emretti; ayrıca Iazyges, Buri veya Vandili'ye savaş açmamalarını emretti. Bu şartlar altında barış yaptı ve sınır boyunca tarafsızlaştırılmış şeridin dışındaki tüm karakolları ülkelerinden terk etti...
3 Commodus elçi gönderen Buri'lere barış verdi. Daha önce, güçlü oldukları ve istedikleri şeyin barış değil, daha fazla hazırlık yapmak için bir mola sağlamak olduğu için sık sık isteklerine rağmen bunu reddetmişti; 2 ancak şimdi yorgun oldukları için onlarla barış yaptı, rehineler aldı ve Buri'lerden ve diğerlerinden on beş bin olmak üzere birçok esiri geri aldı, 1 ve diğerlerini, Dacia'ya komşu olan kendi topraklarının beş millik 2 şeridinde ikamet etmeyeceklerine veya otlak olarak kullanmayacaklarına yemin etmeye zorladı. 3 Aynı Sabinianus da, komşu Dacianlardan on ikisinin kendi topraklarından sürüldüğünü ve diğerlerine yardım etmek üzere olduklarını görünce, onlara Roma Dacia'sında bazı topraklar verileceği vaadiyle onları bu amaçlarından caydırdı.
4 Commodus birçok edepsiz işte suçluydu ve çok fazla insan öldürdü.
Commodus'a karşı çeşitli insanlar tarafından birçok komplo kuruldu ve o, babasının saltanatı sırasında ve kendisi sırasında öne çıkan hemen hemen herkesi, Pompeianus, Pertinax ve Victorinus hariç, açıkça ve zehir yoluyla, gizlice pek çok erkeği ve kadını öldürdü; bu adamları bir nedenden dolayı öldürmedi. Buraya kadar olanları ve sonraki gerçekleri, daha önce olduğu gibi başkalarının raporlarına dayanarak değil, kendi gözlemlerime dayanarak aktarıyorum. Roma'ya geldiğinde senatoya hitap etti ve bir sürü önemsiz şey söyledi; ve kendi övgüsü için anlattığı çeşitli hikayeler arasında, bir keresinde ata binerken derin bir bataklığa düşen babasının hayatını kurtardığını anlattığı bir hikaye vardı. Onun yüce gevezelikleri bunlardı. 4 Ancak av tiyatrosuna girerken, Claudius Pompeianus ona karşı bir komplo kurdu: dar girişten bir kılıç uzatarak şöyle dedi: "Bakın! Senato size bunu gönderdi." Bu adam Lucilla'nın kızlarından biriyle nişanlanmıştı ama hem kızla hem de annesiyle yakın ilişkileri vardı; 5 bu şekilde Commodus ile arkadaş oldu, öyle ki ziyafetlerde ve gençlik maceralarında onun arkadaşıydı. Commodus'un kız kardeşi Lucilla kadar ne iffetli ne de namuslu olan Lucilla, kocasından nefret ediyordu, Pompeianus. Bu yüzden onu Commodus'a saldırması için ikna etti; ve sadece onun yok olmasına neden olmakla kalmadı, aynı zamanda kendisi de tespit edildi ve ortadan kaldırıldı. 6 Commodus, Crispina'yı bir zina eylemi nedeniyle kızdığı için de öldürdü. Ancak idamlarından önce her iki kadın da Capri adasına sürgüne gönderildi.
Kıdratüs'ün (bu sırada öldürülen adamlardan biri) metresi olan Marcia adında bir kadın ve onun odabaşı 3 olan Eclectus vardı; ikincisi Commodus'un da odabaşı oldu ve ilki, imparatorun önce metresi, sonra Eclectus'un karısı oldu, 7 ve onların da şiddetle ölümlerine tanık oldu. Geleneğe göre, Commodus üzerinde her şeye gücü yetebildiği için Hıristiyanları büyük ölçüde destekledi ve onlara birçok iyilik yaptı.
5 Commodus ayrıca Salvius Julianus ve konsül adayları arasında yer alan Tarrutenius Paternus'u ve aralarında soylu bir kadının da bulunduğu diğerlerini öldürdü. 2 Ve Julianus, Marcus'un ölümünden sonra, büyük bir ün sahibi, büyük bir ordunun komutanı ve askerlerinin bağlılığından yararlanan biri olduğu için Commodus'a karşı o anda istediği herhangi bir şeyi yapabilirdi; ancak hem kendi doğruluğu hem de Marcus'un ölümünden sonra bile ona duyduğu iyi niyet nedeniyle isyankar bir hareket yapmayı reddetti. Ve Paternus, iddia edildiği gibi Commodus'a karşı komplo kurmuş olsaydı, Praetorianların komutanı iken onu kolayca öldürebilirdi; ancak bunu yapmamıştı.
3 Commodus aynı şekilde iki Quintilius'u, Condianus ve Maximus'u öldürdü; çünkü onlar öğrenimleri, askeri becerileri, kardeşlik uyumları ve zenginlikleriyle büyük bir üne sahiptiler ve dikkate değer yetenekleri, isyan planı yapmasalar bile mevcut duruma üzüldükleri şüphesini doğuruyordu. 4 Böylece, yaşadıkları gibi birlikte öldüler, yanlarında biri oğlunun oğlu da vardı. Karşılıklı sevginin en çarpıcı örneğini sundular ve tuttukları görevlerde bile hiç ayrılmadılar. 5 Refah içinde ve son derece zengin oldular ve birlikte görev yapmaya ve birbirlerine yardımcı olmaya alışkınlardı.
6 Maximus'un oğlu Sextus Condianus, hem doğuştan gelen yeteneği hem de eğitimiyle diğerlerinden üstün olan, kendisi için ölüm cezası verildiğini duyduğunda, o sırada Suriye'de yaşadığı için bir tavşanın kanını içti, ardından ata bindi ve kasten attı; sonra kanı kusarken, kendi kanı olduğu sanılarak, ölmek üzere gibi görünerek kaldırıldı ve odasına götürüldü. 2 Kendisi ortadan kaybolurken, yerine bir koçun cesedi bir tabuta konuldu ve yakıldı. Bundan sonra, sürekli görünümünü ve kıyafetlerini değiştirerek bir yerlerden bir yerlere dolaştı. 3 Ve bu hikaye ortaya çıktığında (çünkü bu tür şeylerin çok uzun süre gizli kalması imkansızdır), yüksek ve alçakta özenli bir arama yapıldı. Onun yerine benzerliği nedeniyle pek çok kişi cezalandırıldı ve güvenini paylaştığı veya bir yerde sakladığı söylenen pek çok kişi cezalandırıldı; ve belki de onu hiç görmemiş olan daha da fazla kişi mülklerinden mahrum bırakıldı. 4 Ancak, gerçekten öldürülüp öldürülmediği bilinmiyor - Roma'ya onun olduğuna dair çok sayıda kafa getirildi - yoksa kaçmayı başarıp başaramadığı bilinmiyor. Ancak Commodus'un ölümünden sonra başka biri cesurca Sextus olduğunu iddia etti ve servetini ve rütbesini geri almaya çalıştı. Ve birçok kişi tarafından sorgulanmasına rağmen rolünü cesurca oynadı; 5 ancak Pertinax ona, gerçek Sextus'un iyi bildiği Yunan meseleleri hakkında bir şey sorduğunda, soruyu bile anlayamayarak büyük bir utanç duydu. Böylece doğa onu Condianus'a görünüş olarak benzetmiş ve pratik diğer yönlerden de onu benzer kılmış olsa da, bilgisini paylaşmadı.
7 Şimdi, az önce anlattığım bu konuyla ilgili olarak, bizzat oradaydım ve duydum; ve gördüğüm başka bir şeyi daha anlatacağım. Kilikya'daki Mallus şehrinde, rüyalar yoluyla yanıtlar veren bir Amfilokhos kahini var. Sextus'a da bir çizimle işaret ettiği bir yanıt vermişti; tablete çizdiği resim, iki yılanı boğan bir çocuğu ve bir yavru geyiği kovalayan bir aslanı tasvir ediyordu. 2 O zamanlar Kilikya valisi olan babamla birlikteydim ve bu figürlerin ne anlama geldiğini anlayamadım, ta ki kardeşlerin Commodus tarafından (daha sonra Herkül'ü taklit eden) strangüle edildiğini, tıpkı Herkül'ün bebekken Juno tarafından kendisine gönderilen yılanları boğduğu gibi (çünkü Quintilii de boğulmuştu) ve Sextus'un bir kaçak olduğunu ve daha güçlü bir rakip tarafından takip edildiğini öğrenene kadar. 3
3 Commodus tarafından öldürülen tüm kişilerin, yanlış suçlamalar, haksız şüpheler, göze çarpan zenginlikleri, soylu aileleri, olağanüstü öğrenimleri veya başka bir mükemmellik noktası nedeniyle ortadan kaldırılanların ayrıntılı bir raporunu vermek, anlatımı çok sıkıcı hale getirirdi.
4 Commodus Roma'nın kendisinde zenginliğin birçok işaretini ve güzellik sevgisinin çok daha fazlasını gösterdi. Hatta zaman zaman bir kamu hizmeti yaptı. Böylece, Cassius ile birlikte çalışan, onun Latin yazışmalarının sekreteri olan ve ona en büyük etkiye sahip olan Manilius, kaçtıktan sonra yakalandığında, imparator ondan gelen hiçbir sözü dinlemedi, çok fazla bilgi vermeyi teklif etse bile ve komplocunun tüm kağıtlarını okumadan yaktı.
8 Ayrıca Dacia'nın ötesindeki barbarlarla bazı savaşları oldu, bu savaşlarda daha sonra imparator Severus'a karşı savaşacak olan Albinus ve Niger ün kazandı, ancak en büyük mücadele Britanya'dakiydi. 2 Adadaki kabileler, onları Roma lejyonlarından ayıran duvarı geçerek büyük zarar vermeye başladılar ve bir generali askerleriyle birlikte kestiler, Commodus korktu ama onlara karşı Ulpius Marcellus'u gönderdi. 3 Bu adam, ölçülü, tutumlu ve savaş zamanlarında yemeği de dahil olmak üzere her konuda her zaman bir asker gibi yaşayan, kibirli ve küstah olmaya başlamıştı; en belirgin şekilde dokunulmazdı ama hoş veya nazik bir karaktere sahip değildi. 4 Diğer generallerden daha uyanık davrandı ve birlikte çalıştığı diğerlerinin de tetikte olmasını istediği için, neredeyse her akşam ıhlamur ağacından yapılan on iki tablet üzerine emirler yazar ve bir yardımcısına bunları çeşitli saatlerde belirli kişilere teslim etmesini söylerdi, böylece bu subaylar generali her zaman uyanık sandıkları için kendileri de uykunun tadını çıkarmazlardı. Çünkü doğa onu ilk başta uykudan mahrum bırakmaya zorlamıştı ve oruç disipliniyle bu yeteneği geliştirmişti. 5 Çünkü genel olarak asla doyana kadar yemezdi ve ekmekten bile doymamak için Roma'dan ekmek getirtirdi. Bunun nedeni, ülkenin ekmeğini yiyememesi değil, ekmeğinin o kadar bayat olmasıydı ki, gerekli olandan biraz daha fazla yiyemiyordu; çünkü diş etleri hassastı ve ekmek çok kuruysa, çabucak kanamaya başlardı. Ancak, en büyük uyanıklık ününe sahip olmak için doğal eğilimini kasten abarttı. 6 Marcellus böyle bir adamdı; Britanya barbarlarını acımasızca bastırdı ve daha sonra, tuhaf mükemmelliği sayesinde Commodus tarafından neredeyse öldürülmek üzereyken, yine de affedildi.
9 Paternus'tan sonra Praetorianları komuta eden Perennis, askerlerin isyanı sonucu öldü. Çünkü Commodus kendini at yarışlarına ve sefahate vermiş ve görevle ilgili görevlerin neredeyse hiçbirini yerine getirmemiş olduğu için, Perennis sadece askeri işleri değil, diğer her şeyi de yönetmek ve Devletin başında durmak zorunda kaldı. 2 Böylece askerler, bir mesele istedikleri gibi gitmediğinde, suçu Perennis'e yüklediler ve ona kızdılar.
2a Britanya'daki askerler, bir teğmen olan Priscus'u imparator seçtiler; ancak o, "Ben siz askerler olduğunuz kadar imparator değilim" diyerek reddetti.
Böylece Britanya'daki teğmenler, itaatsizlikleri nedeniyle azarlanarak - aslında Pertinax onları bastırana kadar sakinleşmediler - oradan on beş yüz mızrakçı seçtiler ve bunları İtalya'ya gönderdiler. 3 Bu adamlar herhangi bir direnişle karşılaşmadan Roma'ya yaklaşmışlardı ki, Commodus onlarla karşılaştı ve sordu: "Bu ne anlama geliyor, askerler? Gelmenizin amacı ne?" Ve onlar, "Perennis size komplo kuruyor ve oğlunu imparator yapmak istiyor" diye cevap verdiklerinde, Commodus onlara inandı, özellikle de Cleander ısrar ettiğinde; çünkü bu adam, Perennis tarafından istediği her şeyi yapması sık sık engellenmişti ve sonuç olarak ondan şiddetle nefret ediyordu. 4 Böylece prefekti, komutanı olduğu askerlere teslim etti ve Praetorianların çok daha fazla sayısına sahip olmasına rağmen on beş yüz adama karşı çıkmaya cesaret edemedi. 10 Böylece Perennis o adamlar tarafından kötü muamele gördü ve yere serildi ve karısı, kız kardeşi ve iki oğlu da öldürüldü. Böylece Perennis öldürüldü, oysa hem kendi adına hem de tüm Roma imparatorluğu için çok farklı bir kaderi hak ediyordu - görev hırsı meslektaşı Paternus'un yıkımından başlıca sorumlu olduğu ölçüde hariç. Çünkü özel olarak şöhret ya da zenginlik için en ufak bir çaba göstermedi, en dürüst ve ölçülü bir hayat yaşadı; ve Commodus ile imparatorluk görevini tam bir güvende tuttu.
2 Commodus tamamen zevke adanmıştı ve at yarışlarına kendini vermişti, bu tür şeylerle hiç ilgilenmiyordu; 7 ve aslında, eğer endişelenseydi, tembelliği ve deneyimsizliği nedeniyle bunları yönetemezdi.
Ve imparatorluk azatlıları, Cleander başkanlığında, bu adamı [Perennis] ortadan kaldırdıktan sonra, hiçbir kötülükten çekinmediler, tüm ayrıcalıkları sattılar ve zevk ve sefahate kendilerini verdiler.
Commodus hayatının çoğunu rahatlığa, atlara ve vahşi hayvan ve insan dövüşlerine ayırdı. 3 Aslında, özel olarak yaptığı her şeyin yanı sıra, halka açık bir şekilde büyük miktarda insan ve hayvan öldürdü. Örneğin, iki gün üst üste tek başına kendi elleriyle beş su aygırını ve iki file öldürdü; ve ayrıca gergedanlar ve bir zürafa öldürdü. Bütün kariyeriyle ilgili söyleyeceklerim bunlardır.
11 Şehir valisi olan Victorinus'a bir heykel dikildi. 8 Herhangi bir komplonun kurbanı olarak ölmemişti; aslında, bir keresinde, ölümü hakkında neredeyse bitmek bilmeyen bir söylenti ve birçok rapor dolaşırken cesaretlendi ve Perennis'e yaklaşıp şöyle dedi: "Sizi beni öldürmek istediğinizi duydum. Neden gecikiyorsunuz? Bugün yapabileceğiniz halde neden erteliyorsunuz?" 2 Ancak o zaman bile herhangi bir yabancı tarafından rahatsız edilmedi, kendi canına kıydı; oysa Marcus tarafından hem ahlaki mükemmellik hem de adli belagat açısından çağdaşları arasında en önde gelen adamlar arasında onurlandırılmıştı. Gerçekten de, şimdi anlatacağım iki olay onun tüm karakterini ortaya koyacaktır. 3 Bir keresinde Almanya valisi iken, ilk başta teğmenini rüşvet almaması için evde özel olarak ikna etmeye çalıştı; ancak teğmeni onu dinlemeyince, kürsüye çıktı ve habercinin sessizlik ilan etmesini emrederek, asla rüşvet almadığına ve asla almayacağına dair yemin etti. 4 Sonra teğmeninden de aynı yemini etmesini istedi ve diğeri yalan yere yemin etmeyi reddedince, ondan görevinden istifa etmesini emretti. Ve daha sonra, Afrika valisi iken ve yukarıdaki adamla benzer karaktere sahip bir meslektaşı olduğunda, aynı yöntemi uygulamamasına rağmen, onu bir gemiye bindirdi ve Roma'ya geri gönderdi. Victorinus'un karakteri buydu.
12 Perennis'ten sonra en büyük etkiye sahip olan Cleander, daha önce bir grup köle olarak satılmış ve diğerleriyle birlikte yük taşıyıcısı olarak Roma'ya getirilmişti; ancak zamanla o kadar ilerledi ki, Commodus'un odabaşı oldu, imparatorun metresi Damostratia ile evlendi, 2 ve bu görevdeki halefi olan Nikomedia'lı Saoterus'u ve birçok başkasını öldürdü. Oysa Saoterus'un da muhtemelen çok büyük bir etkisi vardı, o kadar ki, sayesinde Commodus için bazı oyunlar düzenleme ve bir tapınak inşa etme ayrıcalığını kazandı. 3 Böylece Cleander, Kaderin lütfuyla yüceliğe yükseldi, senatörlükleri, askeri komutaları, vekillikleri, valilikleri ve kısacası her şeyi verdi ve sattı. Hatta bazıları, tüm mallarını harcadıktan sonra senatör oldular, öyle ki, çok mütevazı bir adam olan Julius Solon için, tüm mülkünden soyulduğu ve - senatoya - sürüldüğü söylendi. 4 Bütün bunlara ek olarak Cleander, tek bir yıl için yirmi beş konsül atadı, bu daha önce de sonra da hiç olmamıştı; bu konsüllerden biri daha sonra imparator olacak olan Severus'tu. 5 Böylece Cleander her kaynaktan para topladı ve şimdiye kadar adlandırılmış odabaşlarından daha fazla servet biriktirdi. Bunun büyük bir kısmını Commodus'a ve metreslerine verdi ve bireylere veya şehirlere faydalı evlere, hamamlara ve diğer yapılara büyük bir kısmını harcadı.
13 Böylece bu Cleander de, bu kadar yüce bir makama yükselmiş olmasına rağmen aniden düştü ve onursuzca öldü. Ancak Perennis'te olduğu gibi onu öldüren askerler değil, halktı. Kendiliğinden yeterince şiddetli bir kıtlık oldu; ancak şiddeti, tahıl komiseri Papirius Dionysius tarafından, hırsızlıklarının başlıca sorumlu olduğu gibi görünmesi için Romalıların nefretiyle karşılaşması ve onlar tarafından yok edilmesi amacıyla büyük ölçüde artırıldı. 3 Ve öyle de oldu. Bir at yarışı vardı ve atlar yedinci kez yarışmak üzereyken, korkunç bir görünüme sahip uzun boylu bir kızın liderliğindeki bir çocuk kalabalığı Sirk'e koştu, bu kız daha sonra olanlardan dolayı bir ilahi olduğu düşünüldü. 4 Çocuklar hep bir ağızdan birçok acı söz haykırdılar, halk da bunları alıp her türlü hakareti haykırmaya başladı; ve sonunda kalabalık atladı ve Commodus'u (o zamanlar Quintilian banliyösündeydi) bulmak için yola çıktı, 9 ona birçok kutsama ve Cleander'a birçok lanet okudu. Cleander onlara karşı askerler gönderdi, birkaçını yaraladı ve öldürdü; 5 ancak, bu onları caydırmak yerine, kalabalık, kendi sayıları ve Praetorianların gücüyle cesaretlenerek, daha büyük bir kararlılıkla ilerledi. Hiç kimsenin ne olup bittiğini haber vermediği Commodus'a yaklaşıyorlardı ki, Kıdratüs'ün kötü şöhretli karısı Marcia durumu ona bildirdi. 6 Ve Commodus o kadar dehşete kapıldı ki (her zaman en büyük korkaktı), derhal Cleander'ı ve imparatorun himayesinde büyütülen oğlunu da öldürmesini emretti. Çocuk yere çarpılarak öldü; ve Romalılar Cleander'ın cesedini alıp sürüklediler, kötü muamele gördüler ve başını bir sırık üzerinde şehirde gezdirdiler. Onun altında büyük güç sahibi olan bazı adamları da öldürdüler.
14 Commodus, eğlencelerinden ve oyunlarından bir mola vererek cinayete yöneldi ve önde gelen adamları öldürüyordu. Bunlar arasında, onu halka açık ve özel olarak kucaklayıp öpmeyi ve ona "baba" diye hitap etmeyi adet edindiği vali Julianus da vardı. Bir diğeri de, ata binerken bir ciritle bir aslanı indirdiği için idam edilen Julius Alexander'dı. 10 Bu adam, suikastçıların gelişini öğrenince, geceleyin onları öldürdü ve ayrıca memleketi Emesa'daki tüm düşmanlarını yok etti; sonra ata bindi ve barbarlara gitmek üzere yola çıktı. Ve eğer yanında bir erkek çocuk favorisi olmasaydı kaçardı, çünkü kendisi mükemmel bir atlıydı; 3 ancak yorulmuş olan çocuğa ihanet edemedi, bu yüzden yakalanırken hem çocuğu hem de kendini öldürdü. Tahıl komiseri Dionysius da Commodus'un emirleriyle öldü.
Ayrıca, bildiğim kadarıyla en büyük veba salgını oldu; çünkü Roma'da tek bir günde sık sık iki bin kişi ölüyordu. 4 Sonra, sadece şehirde değil, neredeyse tüm imparatorlukta birçok kişi, ölümcül ilaçları küçük iğnelere bulaştıran ve bunun için bu aletlerle insanları zehirleyen suçlular tarafından öldürüldü. Aynı şey daha önce Domitian'ın saltanatında olmuştu. 11
15 Şimdi bu kurbanların ölümü Commodus için önemsizdi çünkü o, herhangi bir vebadan veya herhangi bir suçtan daha büyük bir lanetti Romalılar için. Diğer nedenlerin yanı sıra, babasına sevgiden dolayı vermeye alışkın oldukları onurların, şimdi korkudan ve doğrudan emirle oğluna da verilmek zorunda kalmalarıydı. 2 Hatta Roma şehrinin kendisine Commodiana, lejyonlara Commodian ve bu kararların oylandığı güne Commodiana adını vermesini emretti. 3 Kendisine, babasının ona verdiği birçok isim dışında Herkül adını da verdi. Roma'ya "Tüm Yeryüzünün Ölümsüz, Şanslı Kolonisi" adını verdi; çünkü oranın kendi yerleşimi olarak görülmesini istiyordu. 3 Şerefine, onunla bir boğa ve bir inek tasvir eden bin ağırlığında altın bir heykel dikildi. Son olarak, tüm aylar onun adını aldı, öyle ki şu şekilde sıralandılar: Amazonius, Invictus, Felix, Pius, 12 Lucius, Aelius, Aurelius, Commodus, Augustus, Herculeus, Romanus, Exsuperatorius. 4 Çünkü bu unvanların bazılarını farklı zamanlarda üstlenmişti, ancak "Amazonius" ve "Exsuperatorius"u sürekli olarak kendisine uyguluyordu, her bakımdan insanlığı mutlak bir şekilde aştığını belirtmek için; terk edilmiş sefil o kadar mutlak bir şekilde deli olmuştu. 5 Ve senatoya şu ifadelerle mesajlar gönderirdi: "İmparator Sezar Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus Pius Felix Sarmaticus Germanicus Maximus Britannicus, Tüm Yeryüzünün Barıştırıcısı, Yenilmez, Roma Herkül'ü, Pontifex Maximus, On sekizinci kez Tribün Gücü Sahibi, sekizinci kez İmparator, yedinci kez Konsül, Vatanın Babası, konsüllere, praetorlara, tribünlere, 6 ve şanslı Commodian senatosuna Selam." Onu Herkül kıyafetiyle tasvir eden çok sayıda heykel dikildi. Ve çağının Altın Çağ olarak adlandırılmasına ve bunun tüm kayıtlarda istisnasız olarak kaydedilmesine karar verildi.
16 Şimdi bu "Altın Olan", bu "Herkül" (o da bu adı almıştı) bir öğleden sonra banliyösünden Roma'ya aniden girdi ve iki saat içinde otuz at yarışı düzenledi. Bu işlemlerin fonlarının tükenmesine büyük katkısı oldu. 2 Doğru, hediyeler vermeyi severdi ve halka sık sık kişi başına yüz kırk denarius oranında bağışlarda bulunurdu; ancak harcamalarının çoğu bahsettiğim amaçlar içindi. Bu nedenle hem erkeklere hem de kadınlara karşı suçlamalarda bulundu, bazılarını öldürdü ve diğerlerinin mallarını satarak hayatlarını sattı. 3 Ve sonunda bizden, karılarımızdan ve çocuklarımızdan her yıl doğum gününde ona bir tür ilk meyve olarak her biri iki altın parça 14 vermesini emretti ve diğer şehirlerdeki senatörlere her biri beşer denarius vermesini emretti. Bundan da hiçbir şey biriktirmedi, hepsini vahşi hayvanları ve gladyatörleri için rezilce harcadı.
17 Halka açık olarak, bazen ay ışığının olmadığı bir gecede arabaları sürmedi, çünkü halka açık bir şekilde araba kullanmayı arzuluyordu ama bunu yaparken görülmekten utanıyordu; ancak özel olarak sürekli yapıyordu, Yeşiller üniformasını benimsiyordu. 2 Vahşi hayvanlara gelince, hem özelde hem de kamusal alanda çoğunu öldürdü. Dahası, bir gladyatör olarak yarıştı; bunu evde yaparken ara sıra bir adam öldürmeyi başardı ve diğerlerine yakın geçişler yaparken, saçlarının bir parçasını kesmeye çalışıyormuş gibi, bazılarının burunlarını, bazılarının kulaklarını ve diğerlerinin çeşitli özelliklerini kesti; ancak halka açık bir şekilde çelik kullanmaktan ve insan kanı dökmekten kaçındı. 3 Amfitiyatroya girmeden önce, altınla dokunmuş beyaz, uzun kollu bir ipek tunik giyerdi ve bu şekilde giyinmiş olarak selamlarımızı kabul ederdi; ancak içeri girmek üzereyken, saf mor renkli, altın payetlerle süslü bir cübbe giyer, ayrıca Yunan tarzında aynı renkte bir pelerin ve Hindistan mücevherleri ve altından yapılmış bir taç takar ve Merkür'ün bir habercisinin sopası gibi bir asa taşırdı. 4 Aslan derisi ve sopa, sokakta önünde taşınır ve amfitiyatrolarda, orada olsun ya da olmasın, altın kaplama bir sandalyeye konulurdu. Kendisi arena'ya Merkür kılığında girerdi ve diğer tüm giysilerini çıkararak sadece bir tunik ve çıplak ayakla gösterisine başlardı.
18 İlk gün, hepsini tek başına, korkuluklardan aşağı nişan alarak yüz ayıyı öldürdü; çünkü tüm amfitiyatro, tüm uzunluğu boyunca uzanan galeriyi destekleyen iki kesişen duvarla dört parçaya ayrılmıştı, amaç, dört sürü halinde bölünmüş hayvanların herhangi bir noktadan kısa mesafeden daha kolay mızraklanmasıydı. 2 Mücadelenin ortasında yoruldu ve bir kadından sopa şeklinde bir kupa içinde soğutulmuş tatlı şarap alarak bir dikişte içti. Buna hem halk hem de biz senatörler hemen içki sofralarında çok tanıdık olan sözleri haykırdık, "Uzun ömürler olsun size!"
3 Ve kimse benim bu olayları kaydederek tarihin onurunu lekelediğimi düşünmesin. Çoğu bakımdan bu gösteriden bahsetmemeliydim; ancak imparatorun kendisi tarafından verildiği ve bizzat orada bulunduğum ve görülen, duyulan ve söylenen her şeye katıldığım için, ayrıntıların hiçbirini bastırmamayı, önemsiz olsalar bile, en önemli ve büyük olaylar gibi aktarmayı uygun gördüm. 4 Ve gerçekten de, ömrüm boyunca meydana gelen diğer tüm olayları, daha önceki olaylardan daha kesin ve ayrıntılı bir şekilde anlatacağım, çünkü meydana geldiklerinde oradaydım ve olayların yazılmasına değer bir kayıt tutma yeteneğine sahip olan başka kimseyi bilmiyorum.
19 Böylece ilk gün, anlattığım olaylar gerçekleşti. Diğer günlerde yukarıdaki yerinden arenaya indi ve yaklaştığı tüm evcil hayvanları ve bazılarını da kendisine getirilen veya ağlarla önüne getirilenleri kesti. Ayrıca bir kaplan, bir su aygırı ve bir fil öldürdü. 2 Bu başarıları gerçekleştirdikten sonra geri çekildi, ancak daha sonra öğle yemeğinden sonra bir gladyatör olarak savaştı. Alıştığı yarışma şekli ve kullandığı zırh, secutores adı verilenlerininkiydi: kalkanı sağ elinde ve ahşap kılıcı sol elinde tutuyordu ve aslında solak olmaktan büyük gurur duyuyordu. 3 Rakibi bir atlet ya da belki bir değnekle silahlanmış bir gladyatör olurdu; bazen kendisinin meydan okuduğu, bazen de halkın seçtiği biri olurdu, çünkü bu konuda ve diğer konularda da diğer gladyatörlerle eşit durumdaydı, tek fark, onların pistlere çok küçük bir miktar için girmeleri, oysa Commodus'un her gün gladyatör fonundan bir milyon sesterti almasıydı. 4 Onunla birlikte savaşırken yanında eyalet valisi Aemilius Laetus ve odabaşı Eclectus duruyordu; ve güreşi bitirip tabii ki kazandıktan sonra, o halindeyken miğferinin içinden bu yoldaşlarını öpüyordu. Bundan sonra düzenli yarışmacılar dövüşecekti. İlk gün, Merkür'ün tüm süsleriyle, altın bir asa ile arenada kişisel olarak tüm dövüşçüleri eşleştirdi ve altın bir platforma yerleşti ve biz bunu bir alamet olarak gördük. 5 Daha sonra alışılagelmiş yerine çıktı ve oradan geri kalan gösteriyi bizle birlikte izledi. Ondan sonra yarışmalar artık çocuk oyuncağına benzemiyordu, o kadar ciddiydi ki çok sayıda insan öldü. Hatta bir keresinde, bazı galip gelenler mağlup olanları öldürmekte tereddüt ettiklerinde, çeşitli yarışmacıları birbirine bağladı ve hepsinin aynı anda savaşmasını emretti. 6 Bunun üzerine, bu şekilde bağlı olan adamlar adam adama savaştılar ve bazıları, sayıları ve sınırlı alan onları bir araya getirdiği için kendilerine ait olmayanlara bile saldırdı.
20 Genel karakteri yukarıda açıklanan bu gösteri on dört gün sürdü. İmparator dövüşürken, biz senatörler atlılarla birlikte her zaman oradaydık. Sadece yaşlı Claudius Pompeianus asla gelmedi, ancak oğullarını gönderdi, kendisi uzakta kaldı; çünkü Marcus'un oğlunun böyle bir şekilde davrandığını görmektense, bunun için öldürülmeyi tercih etti. 2 Çünkü yaptığımız diğer şeylerin yanı sıra, komuta edildiğimiz her şeyi ve özellikle de sürekli olarak şu sözleri haykırırdık: "Sen efendisin ve sen ilksin, tüm insanlar arasında en şanslısın. Sen galipsin ve galip olacaksın; sonsuzluktan, Amazonian, sen galipsin." Ancak genel halkın çoğu amfitiyatroya hiç girmedi ya da içeriye bir göz attıktan sonra ayrıldı, hem olanlardan utanma hem de bir rapor yayıldığı için korkudan, Herkül ve Stymphalian kuşlarına benzeyen birkaç seyirciyi vurmak isteyeceği söylentisi yayıldığı için. 3 Ve bu hikayeye inanıldı, çünkü bir keresinde şehirdeki ayağını hastalıktan veya bir kazadan dolayı kaybetmiş olan tüm insanları topladı, sonra dizlerinin etrafına yılan vücutlarının benzerliklerini bağladı ve atmaları için süngerler vererek onları bir sopa darbesiyle öldürdü, devleri taklit ediyordu.
21 Bu korku hepimizde vardı, senatörlerimizde de, geri kalanlarımızda da. Ve bize senatörlere yaptığı ve ölümümüzü beklemenin her türlü nedenini verdiği başka bir şey daha var. Bir devekuşu öldürüp başını kestikten sonra, oturduğumuz yere geldi, başını sol elinde ve sağ elinde kanlı kılıcını havaya kaldırarak; 2 ve tek kelime etmeden, gülümseyerek başını salladı, bize de aynı şeyi yapacağını ima ederek. Ve eğer ben çelengi'mden aldığım defne yapraklarını çiğneyip yanımda oturanları aynı şeyi yapmaya ikna etmeseydim, sürekli hareket eden ordularımızla gülümsememizi gizlemek için, o an birçok kişi kılıçla ölecekti (çünkü öfke yerine bizi yenen kahkahaydı).
3 Anlatılan olaylardan sonra ruhumuzu yükseltti. Çünkü bir kez daha bir gladyatör olarak dövüşmeyi düşündüğünde, bize amfitiyatroya atlı kıyafetleri ve yün pelerinlerimizle girmemizi emretti, bu, imparatorlardan biri öldüğünde amfitiyatroya giderken asla yapmadığımız bir şeydir; ve son gün miğferi, ölülerin çıkarıldığı kapılardan dışarı çıkarıldı. Bu olaylar, hepimizin ondan kesinlikle kurtulacağımıza inanmasına neden oldu.
22 Ve kısa bir süre sonra gerçekten de öldü, daha doğrusu öldürüldü. Çünkü Laetus ve Eclectus, yaptıkları şeylerden hoşnutsuzluk duydular ve ayrıca tehditlerinden korktular, çünkü onu bu şekilde davranmaktan alıkoymaya çalıştıkları için onlara tehditler savurmuştu, ona karşı bir komplo kurdular. 2 Görünüşe göre Commodus, her iki konsül olan Erucius Clarus ve Sosius Falco'yu öldürmek ve Yılbaşı Günü'nde gladyatör mahallesinden hem konsül hem de secutor olarak çıkmak istiyordu; hatta sanki onlardan biriymiş gibi ilk hücreye sahipti. 3 Kimse bu ifadeye şüphe duymasın. Hatta Colossus'un başını kesti ve yerine kendi kafasının bir benzerini koydu; sonra ona bir sopa verdi ve ayaklarına bronz bir aslan koyarak Herkül gibi görünmesini sağladı, daha önce belirttiğim unvanlarının listesine ek olarak şunları yazdı: "Secutorlerin şampiyonu; bin kişiyi (sayıyı hatırladığım kadarıyla) on iki kez yenen tek solak dövüşçü." 15
4 Bu nedenlerle Laetus ve Eclectus, Marcia'yı kendilerine güvendirerek ona saldırdılar. Her halükarda, yılın son günü, gece, insanlar tatille meşgulken, Marcia'nın ona bazı sığır etinde zehir vermesini sağladılar. 5 Ancak alışılmış aşırı şarap ve banyo kullanımı, hemen yenilmesini engelledi ve bunun yerine bazılarını kustu; ve böylece gerçeğinden şüphelenerek bazı tehditlerde bulundu. Sonra bir atlet olan Narcissus'u gönderdiler ve bu adamın onu banyoda boğmasını sağladılar. 6 Commodus'un on iki yıl, dokuz ay ve on dört gün hüküm sürdükten sonra sonu böyle oldu. Otuz bir yıl ve dört ay yaşamıştı; ve onunla birlikte gerçek Aurelii soyu hüküm sürmeyi bıraktı.
23 Bundan sonra en şiddetli savaşlar ve iç çekişmeler oldu. Bu mücadeleleri yazmaya yazmamı ilham veren olay şu oldu. Severus'un imparatorluk gücü için umut beslemesine neden olan rüyalar ve alametler hakkında küçük bir kitap yazmış ve yayınlamıştım; 2 ve o, gönderdiğim kopyayı okuduktan sonra bana uzun ve iltifat dolu bir teşekkür yazdı. Bu mektubu akşam saatlerinde aldım ve kısa bir süre sonra uykuya daldım; ve rüyalarımda İlahi Güç bana tarih yazmamı emretti. İşte bu yüzden şu anda ilgilendiğim anlatıyı yazmaya başladım. 3 Ve bu, sadece başkalarının değil, özellikle de Severus'un yüksek takdirini kazandığı için, Romalılarla ilgili diğer her şeyin bir kaydını derleme arzusu duydum. Bu nedenle, ilk incelemeyi artık ayrı bir kompozisyon olarak bırakmamaya, bunun yerine bu tarihe dahil etmeye karar verdim, böylece tek bir eserde her şeyi başlangıçtan Kaderin en iyi olacağını düşündüğü noktaya kadar yazıp geride bırakabileyim. 4 Bu tanrıça, benden çekinme eğiliminde olduğumda tarihe devam etmem için bana güç veriyor; yorulduğumda ve görevi bırakmak istediğimde, rüyalar göndererek beni geri kazanıyor; tarihimin hayatta kalmasına ve ihtişamının asla solmamasına izin verecek gelecekteki zamana dair bana iyi umutlar veriyor; görünüşe göre hayatımın rotasının koruyucusu bana düşmüş, bu yüzden kendimi ona adadım. 5 Romalıların tüm başarılarını başlangıçtan Severus'un ölümüne kadar toplamak için on yıl harcadım ve eserimi yazmak için on iki yıl daha. Sonraki olaylara gelince, bana izin verildiği ölçüde onlar da kaydedilecektir.
24 Commodus'un ölümünden önce aşağıdaki alametler vardı: birçok uğursuz kartal Capitol'ün etrafında uçtu ve dahası huzursuz bir şey getiren çığlıklar attı ve orada bir baykuş öttü; ve geceleri bir konutta başlayan bir yangın Pax tapınağına sıçradı ve Mısır ve Arap mallarının depolarına yayıldı, buradan alevler yükselerek saraya girdi ve çok geniş kısımlarını yaktı, öyle ki devlet kayıtlarının neredeyse tamamı yok oldu. 2 Bu, özellikle kötülüğün sadece Şehir'de kalmayıp, hükmü altındaki tüm uygar dünyaya yayılacağını açıkça gösterdi. 3 Çünkü yangın, siviller ve askerler sayısız su taşımasına ve Commodus'un kendisi banliyöden gelip onları cesaretlendirmesine rağmen insan gücüyle söndürülemedi. Ele geçirdiği her şeyi yok edene kadar kuvvetini harcadı ve söndü.
Loeb Editörün Notları:
1 "Diğerleri" (bu satırda ve paragrafın sonunda) muhtemelen bozuktur; yerine "Alani" önerilmiştir.
❦
2 Kelimenin tam anlamıyla, 40 stadia; LXXI (LXXII).15'teki notu görünüz.
❦
3 Uyku ve yaşam odalarından sorumlu olan görevli.
❦
4 Vitrasia Faustina.
❦
5 LXIII (LXII).17'deki Scribonii'lerin hesabına bakınız.
❦
6 Bu, Latince isim biçimidir; Dio ve Herodian buna Perennius derler.
❦
7 Metin doğruysa, bu, ofisinin görevlerine bir gönderme olmalıdır.
❦
8 Xiph.'e bakınız: "Heykel, şehir valisi olan Victorinus'a ölümünde verildi. Bu adam, Commodus onu öldürmek istediğinde ancak işi ertelediğinde ve tereddüt ettiğinde, . . . Perennis'e yaklaştı ve şöyle dedi: 'Duyuyorum,' vb."
❦
9 Muhtemelen Laurentum yakınlarında; Herodian I.12'ye bakınız.
❦
10 Muhtemelen "Roma Herkül'ü" (bölüm 15) Alexander'ın kendi şöhretini azaltmasından korktuğu için.
❦
11 LXVII.11.6'ya bakınız.
❦
12 Boissevain, Felix ve Pius'un sırasının tersine çevrilmesi gerektiğine inanıyor, çünkü Pius unvanı genellikle yazıtlarda Felix'ten önce gelir; aşağıdaki unvanların sırasına bakınız.
❦
13 Bkz. Exc. Val.: "Commodus birçok alışılmadık harcama yapardı ve bu nedenle ne diğer gelirleri ne de Cleander tarafından sağlanan, miktarı ölçülemeyen fonlar yeterli olmazdı ve hatta kadınlara karşı bile - sermaye cezası gerektirmeyen, ancak belirsiz korku ve tehditlerle dolu - suçlamalar getirmek zorunda kaldı. Sonuç olarak, hayatlarını büyük bir fiyata sattı ve zorla, gönüllü bir teklif kisvesi altında onlardan bir şeyler aldı."
❦
14 s54'teki nota bakınız.
❦