Bugün öğrendim ki: İspanyol ve Hispanik Amerikan kültürlerinde Diş Perisi yoktur. El Ratoncito Pérez (Küçük Fare Perez) veya Ratón Pérez (Fare Perez) vardır
İspanyol ve İspanyol Amerika kültürlerindeki Masal Varlığı
İspanyol ve İspanyol Amerika kültürlerindeki erken çocukluk dönemi masal varlıklarından biri olan Ratoncito Pérez veya Ratón Pérez (kelimenin tam anlamıyla Perez Küçük Fare veya Perez Fare), çocukların süt dişlerini kaybettiklerinde, dişlerini yastıklarının altına veya başucundaki sehpalarına koymaları gerektiğini ve uyuduklarında onlara ziyaret ederek kayıp dişi küçük bir ödeme veya hediye ile değiştireceğini belirtir; bu, diğer kültürlerdeki Diş Perisi'ne benzer bir gelenektir. İlk olarak sözlü gelenek masallarında, Örneğin, Kibirli Küçük Fare gibi, 1894 yılında sekiz yaşında olan Kral XIII. Alfonso için yazılan bir öyküde Luis Coloma onu bir diş tüccarı olarak resmetti.
Bu gelenek, İspanyol kültürlerinde hemen hemen evrenseldir, bazı küçük farklılıklarla. Genellikle "El Ratoncito Pérez" olarak bilinir, ancak Meksika, Guatemala, Peru ve Şili'nin bazı bölgelerinde "El Ratón de los Dientes" (kelimenin tam anlamıyla Diş Faresi) ve Arjantin, Venezuela, Uruguay ve Kolombiya'da ise "El Ratón Pérez" olarak bilinir. Benzer şekilde, Filipinler'de bazı Hristiyan etnik grupları da diş kaybı konusunda fareye benzer bir göndermeye sahiplerdir. Ancak İspanyol ülkelerindeki durumun aksine, fareye isim verilmiyor.
El Ratoncito Pérez, 2006 yapımı İspanyol-Arjantin filmi "Kıllı Diş Perisi" ve 2008 yapımı devam filminde yer alıyor. Ayrıca Venezuela'da Colgate pazarlamasında da kullanılmıştır.
Köken
[düzenle]
[Kral Buby] oldukça düzgün bir şekilde dişin olduğu mektubu yastığın altına koydu ve Ratón Pérez'i bekleyerek, şafak sökene kadar uyanık kalması gerekiyorsa bile, bunun için hazır bekledi.
Luis Coloma, Ratón Pérez (1894)
Ratón Pérez, Ratonpérez veya Ratompérez adlı bir fare ilk olarak sözlü gelenek masallarında, La hormiguita (kelimenin tam anlamıyla Küçük Karınca) masalında, yumuşak huylu ve utangaç kocası olarak ve Kibirli Küçük Fare masalında da karısının kocası olarak ortaya çıktı. Bu masallar, Fernán Caballero tarafından 1877'de Cuentos, oraciones, adivinanzas y refranes populares (Masallar, dualar, bilmeceler ve atasözleri) adlı kitapta yayınlandı. Bu karakter daha sonra Luis Coloma tarafından ilham alınarak İspanyol geleneksel folklorunun bir parçası oldu ve onu bir çeşit Diş Perisi haline getirdi.
1894 yılında Kraliçe Maria Christina, Coloma'ya sekiz yaşında dişini kaybetmiş olan Kral XIII. Alfonso için bir öykü yazmasını istedi. Coloma'nın öyküsü, Ratón Pérez'in ailesiyle birlikte Madrid'deki Prast şekerleme dükkanının bodrum katındaki bir bisküvi kutusunda yaşadığını, ancak sık sık şehirdeki borular aracılığıyla evden kaçıp, dişlerini kaybetmiş çocukların yatak odalarına gittiğini anlatıyor. Hikaye, çevrede dolaşan kedileri nasıl kurnazca yanıltığını ve Kral Buby (Kraliçe Maria Christina'nın XIII. Alfonso için kullandığı lakap) ile olan etkileşimini ayrıntılı olarak anlatıyor.
Öykü, 1902 yılında Nuevas lecturas (Yeni okumalar) adlı kitapta diğer öykülerle birlikte ilk kez yayınlandı. 1911 yılında Ratón Pérez ilk kez bağımsız bir öykü olarak Mariano Pedrero [es] tarafından çizimlerle yayınlandı. Coloma'nın orijinal el yazması, imzası ve Kral XIII. Alfonso'ya ithafıyla, şu anda Madrid Kraliyet Sarayı'ndaki Kraliyet Kütüphanesi'nin mahzeninde saklanıyor.
2003 yılında Madrid Belediyesi, Ratón Pérez'e 8 Calle del Arenal [es] no'lu binanın cephesinde anıtı bir plaketle anma yaparak saygı gösterdi. Plaket şöyle diyor: "Ratón Pérez, babası Coloma'nın çocuk Kral XIII. Alfonso için yazdığı öyküye göre, Prast şekerleme dükkanının bodrum katında bir bisküvi kutusunda burada yaşadı." Böylece belediye tarafından onurlandırılan ilk kurgusal karakter oldu. Şimdi çeşitli dükkanlar ve ofisler bulunan binanın içinde, başka bir plaket ve küçük bir bronz heykel de yerleştirildi.
Uyarlamalar
[düzenle]
Coloma'nın orijinal öyküsü, yayınlandığından bu yana çeşitli formatlarda yeniden anlatılmış ve uyarlanmıştır. Bu yeniden anlatımlardan biri, Lady Moreton tarafından yapılan ve George Howard Vyse tarafından çizimlerin yapıldığı İngilizce çeviridir; bu çeviri 1914 yılında yayınlanmıştır.
Diğer uyarlamalar arasında Olga Lecaye'nin 1999 tarihli El ratoncito Pérez, Fidel del Castillo'nun 1996 tarihli La mágica historia del Ratoncito Pérez, Eduardo Galán'ın 1995 tarihli ¡S.O.S., salvad al ratoncito Pérez! ve Vicenta Fernández Martín'in 1999 tarihli Ratoncito Pérez, en Vuelo de Cometas bulunmaktadır.
El Ratón Pérez, Juan Pablo Buscarini [es] tarafından yönetilen 2006 yapımı İspanyol-Arjantin canlı aksiyon/animasyon filmi "Kıllı Diş Perisi" ve 2008 yapımı devam filminde yer alıyor. 2012 yapımı DreamWorks Animation filmi "Koruyucuların Yükselişi"nde, Diş Perisi'nin minik perilerinden biri onu iş yerinde bulup Diş Perisi savaşları durdurmadan önce ona saldırıyor. Ayrıca Venezuela'da Colgate pazarlamasında kullanılmıştır.
"Julieta'nın Dişi" adlı Handy Manny bölümünde, Manny dişleri lavabodan aldığı sonra "diş faresi" için "Bay Perez" gibi diğer lakaplardan bahsediliyor. İspanyol televizyon dizisi El Internado'nun 5. bölümünde "La Laguna'da bir ceset"te El Ratoncito Pérez, Paula'dan bir diş almak için ortaya çıkıyor.
Ayrıca bakınız
[düzenle]
Diş Perisi
Küçük Fare
Hammaspeikko – Finlandiya diş trolü
İspanyol folkloru
Kaynaklar
[düzenle]
Daha fazla okuma
[düzenle]
Lainez, Rene Colato (2010). Diş Perisi, El Raton Perez ile Buluşuyor. Tom Lintern tarafından çizildi. ISBN 978-1-58246-296-7.
Luis Coloma, Ratón Pérez (2000), Cruz Pintor'un çizimleriyle
José Manuel Pedrosa, Ratón Pérez'in Gizli Tarihi (2005)