Bugün öğrendim ki: Büyük Britanya'da yabanılaşan papağan sürüsü: Londra semalarında dev topluluklar görünüyor
Büyük Britanya'daki vahşi papağanlar, bölgeye dışarıdan gelmiş ve doğada yaşamaya başlayan yerli olmayan papağan türleridir. Bu popülasyon ağırlıklı olarak, Afrika ve Hint alt kıtasına özgü, göç etmeyen bir kuş türü olan gül halkalı papağanlardan (Psittacula krameri) oluşmaktadır. Ayrıca az sayıda ve küçük üreme popülasyonlarına sahip keşiş papağanları ile zaman zaman kaçan diğer kafes kuşları da bu gruba dahildir. Bu kuşların kökeni hakkında çeşitli teoriler bulunsa da, genellikle esaretten kaçan veya serbest bırakılan kuşların neslinin devam etmesiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir.

Britanya gül halkalı papağanları veya halka boyunlu papağanları, çoğunlukla Londra'nın banliyö bölgelerinde ve İngiltere'nin Güney Doğu bölgesindeki Home Counties civarında yoğunlaşmıştır. Papağanlar hızla ürer ve bu bölgelerin ötesine yayılmıştır; sürüler Britanya'nın diğer bölgelerinde de görülmektedir. Ayrıca diğer Avrupa şehirlerinde ve çevresinde ayrı vahşi gül halkalı papağan popülasyonları da bulunmaktadır.

Kuşların kökeni

[düzenle]

Çoğu kuş bilimci, orijinal kuşların muhtemelen 1971 yılından önce kuş evlerinden kaçtığına inanmaktadır. 1855 yılına kadar uzanan ve onu takip eden on yıllarda düzensiz üreme çiftleri kaydedilmiştir; ancak bunlar yayılmamış ve 1960'larda köken alan modern vahşi popülasyonun atası sayılmamaktadır. 2019 yılında Journal of Zoology'da yayınlanan ve NBN Atlas verilerine dayanan coğrafi profil çalışması, 1980 öncesindeki en büyük papağan popülasyonlarının Croydon ve Dartford bölgelerinde olduğunu ortaya koymuştur. Aynı çalışma Britanya Gazete Arşivi'ne de başvurarak, 1929-30 ve 1950'lerdeki psittakoz (papağan ateşi olarak da bilinir) salgınlarının birçok Britanyalıyı evcil papağanlarını terk etmeye itebileceğini ve bunun nihayetinde büyük vahşi popülasyonların oluşmasına yol açtığını öne sürmüştür. Sonraki on yıllarda papağanların evcil hayvan olarak popülerliğinin artması ve buna bağlı olarak kazara kaçış sayılarının yükselmesi de suçlanabilir; bu durum 1987 yılındaki Büyük Fırtına sırasında kuş evlerinde yaşanan olaylara ilişkin teoriyi de desteklemektedir.

Coğrafi köken açısından Britanya gül halkalı papağanları, P. k. borealis ve P. k. manillensis adlı iki Asya alt türünün melezleşmesiyle ortaya çıkmıştır.

Kuşların kökenini açıklayan çeşitli kentsel efsaneler de gazetelerde yayınlanmıştır:

* 1951 yılında "The African Queen" filminin çekildiği Ealing Studios'un (Isleworth Studios) dalından kaçan papağanlar.
* 1987 yılındaki Büyük Fırtına sırasında zarar gören kuş evlerinden kaçan papağanlar.
* 1960'larda Jimi Hendrix tarafından Londra, Carnaby Street'te serbest bırakılan bir çift papağan.
* 1970 yılında Sunbury-on-Thames'teki bir pet shop'tan kaçtığı bildirilen bir grup papağan.

Britanya'daki popülasyon

[düzenle]

20. yüzyılın sonunda ve 21. yüzyılın başında dikkat çekicilikleri ve popülasyon büyüklükleri artmasına rağmen, kaçan papağanlar 19. yüzyıldan beri Britanya'da görülmektedir. İngiltere'deki erken vahşi papağan örnekleri arasında 1855'te Norfolk'ta, 1890'larda Londra'nın güneyinde ve 1930'da Loughton'da gözlemlenen ve hepsinde yuva kurup yavrular veren bireyler bulunmaktadır.

Ondan sonraki on yıllar boyunca papağanlar çeşitli yollarla esaretten kaçmaya devam etmiştir; ancak 1969 yılına kadar popülasyonlar繰り返し yok olmuştur. 1969 yılında ise papağan popülasyonu Londra'da ilk kez üremeye ve kendi kendini sürdürmeye başlamıştır. Croydon'dan başlayan papağanlar Wraysbury, Bromley ve Esher bölgelerine yayılmıştır. Aynı yıl, küçük sürüler Londra'dan kuzeybatı Kent'teki Rochester, Northfleet, Gravesend ve Shorne gibi kasabalara yayılmış ve takip eden on yılda sayıca artarak doğuda Medway'e, kuzeyde ise sulak alanlara kadar yayılmıştır. Benzer şekilde, Londra'ya komşu Surrey kasabalarında ve Berkshire'deki Wraysbury ile Old Windsor'da küçük popülasyonlar yerleşmiştir. Londra metropol bölgesinin dışında, 1970'lerin ortalarında Greater Manchester'da ve 1980'lerin başında Merseyside'de ikincil vahşi popülasyonlar oluşmuştur. 1970'lerde ayrıca East Sussex'teki Cuckmere Vadisi ve West Sussex'teki Chichester Limanı'nda bireyler kaydedilmiştir. 1980'lere ve 1990'lara gelindiğinde kuzeybatıdaki popülasyonlar büyük ölçüde yok olmuştur; ancak diğer bölgelerdeki gruplar stabil kalmış ve artış eğilimi göstermiş, birkaç yeni koloni kurulmuştur. 1980'lerin ortasındaki toplam popülasyon en az 1.000 birey olarak tahmin edilmiş ve bunların 300'ü Londra'da yaşamıştır.

1990'ların ortalarında popülasyonun hızla artmaya başladığı görülmüştür. 1983 yılında 500 kuş olarak tahmin edilen popülasyon, 1996'da 1.500'e, 2000'de 4.000-4.500'e ve 2002 yılında Londra bölgesinde 5.800'e (beş konaklama alanına kadar) ulaşmıştır. Bu noktada türün yayılım alanı Buckinghamshire, Berkshire, Middlesex ve Surrey'in dış bölgelerine kadar genişlemiştir. 2012'deki son resmi konaklama sayımı, Londra'da 32.000 papağan kaydetmiştir.

Britanya gül halkalı papağanları; Londra banliyöleri, Surrey, Kent ve Sussex'i içeren İngiltere'nin güney doğusunda ve Devon, Cornwall ve Somerset'i içeren Güney Batı İngiltere'sinde en yaygın türdür. Papağan popülasyonları ayrıca daha kuzeyde Liverpool, Oxford, Birmingham, Manchester, Leeds, Bradford, Sheffield, Newcastle, Edinburgh ve Glasgow'da da rapor edilmiştir. 22 Kasım 2025 tarihindeki Newcastle'daki popülasyon sayımı toplam 360 kuş olarak kaydedilmiştir.

Popülasyon artışı ve Britanya genelindeki nispeten hızlı yayılım nedeniyle ülkedeki papağan sayılarına ilişkin tahminler değişiklik göstermektedir. London Natural History Society'ye göre, 2000'lerin başında en büyük gül halkalı papağan popülasyonunun Güney Londra banliyölerinde olduğu düşünülmekteydi; burada kuşlar 2007 yılına kadar esas olarak Esher Rugby Ground, Esher'de konaklamaktaydı (Esher Rugby Kulübü, kuşlara bir saygı duruşu olarak kadın takımının adını "The Parakeets" koymuştur). 2017 yılında Royal Society for the Protection of Birds (RSPB), Britanya'da yaklaşık 8.600 üreme çifti olduğunu tahmin etmiştir. 2012'de yapılan diğer bilimsel sayımlar sayıyı 32.000 civarında belirlemiştir. Gül halkalı papağanlar, British Trust for Ornithology (BTO) tarafından bilimsel olarak izlenmekte ve 2022 itibarıyla yaklaşık 12.000 üreme çifti olduğu tahmin edilmektedir.

Ekolojik etki

Kent Üniversitesi'nde istilacı türler ve koruma uzmanı Hazel Jackson, İngiltere'nin güney doğusunda artan gül halkalı papağan sayılarının etkisine ilişkin endişeler dile getirmiştir. Bilimsel araştırma programları papağanların davranışlarını analiz etmiş ve yerli kuş türleri ile yaraslarla gıda ve yuva alanları için rekabet ettiklerini tespit etmiştir. Papağanların davranışları ve çıkardıkları gürültü nedeniyle küçük kuşları uzaklaştırdıkları görülmüştür; büyük boyutları nedeniyle genellikle küçük kuş yemliklerini doldurarak kaynaklar için rekabeti daha da artırmakta ve yerel ekosistemleri bozmaktadır.

Rekabetçi dışlamanın zararlı etkisi, gri sincapların kızıl sincaplar üzerindeki etkisiyle kıyaslanmaktadır. Ancak, gül halkalı papağanların Britanya'ya özgü doğal avcıları bulunmaktadır: Kuş bilimciler Londra'da yırtıcı kuş popülasyonunda bir artış gözlemlemiş; ççıkarların, şahrazanların ve yalıçullarının papağanlarla beslendiğini rapor etmişlerdir.

Gül halkalı papağanlar, büyük papağan sürülerinin belirli mahsuller üzerinde yıkıcı etkiler yaratabildiği İsrail gibi birçok ülkede "haşere" olarak kabul edilmektedir ve hızla büyüyen papağan popülasyonunun Britanya'da öngörülemeyen çevresel etkilere yol açabileceği konusunda endişe duyulmaktadır. 2009 yılında hükümetin yaban hayatı kuruluşu Natural England, vahşi papağanları, özel izin gerekmeden yasal olarak avlanabilecek yaban türlerinin listesi olan "genel lisans"a eklemiştir. Daha sonra vahşi keşiş papağanları (Myiopsitta monachus) da bu lisansa dahil edilmiştir. Mart 2021'de Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı, Birleşik Krallık'taki gül halkalı papağan popülasyonu için herhangi bir avlanma planı olmadığını belirtmiştir.