Bugün öğrendim ki: 2008 yılında Chicago'nun 36.000 parkmetresini, Birleşik Arap Emirlikleri destekli özel bir konsorsiyuma 75 yıllığına 1,15 milyar dolar karşılığında kiraladığı biliniyor. Yatırımcılar yatırımlarının tamamını sadece 10 yılda geri kazandılar ve 2083'te kira süresinin sonunda 11 milyar dolardan fazla kar elde etmeleri bekleniyor.
Yeni yayınlanan bir denetim raporu, Chicago'nun özelleştirilen parkometrelerinden elde edilen gelirin 2024 yılında yeni bir rekora ulaştığını gösteriyor. NBC 5 Investigates, Chicago'nun parkometrelerini özelleştirme anlaşmasının derinliklerini araştırdı. Temel sorumuz şuydu: Şehir bu anlaşmada ne kadar kaybetti?
32. Bölge Belediye Meclis Üyesi Scott Waguespack, "Bu, Amerika Birleşik Devletleri'nde hiç kimsenin başka bir yerde tekrarlamasını asla istemeyeceğim türden bir anlaşma" dedi.
Muhasebe firması KPMG'nin denetimleri, 2024 yılında parkometrelerin, özel şirket Chicago Parking Meters, LLC için 160,9 milyon dolar gelir sağladığını gösteriyor. Bu rakam, 2023 yılında kırılan 150,9 milyon dolarlık önceki rekoru geride bırakıyor. Gelir, 2020'den bu yana her yıl arttı.
Chicago Parking Meters LLC ile yapılan kira sözleşmesi 2083 yılında sona eriyor. Morgan Stanley liderliğindeki yatırımcı grubu, şehre yaklaşık 1,157 milyar dolar ödedi. Karşılığında özel şirket, 36.000 parkometrenin 75 yıllık gelirini elde etme hakkını kazandı.
Dönemin Belediye Başkanı Richard M. Daley, kamu varlıklarının özelleştirilmesi konusunda zamanının ilerisindeydi ve 2005 yılında Skyway ile başlayarak ülkede mevcut bir ücretli yolun özelleştirildiği ilk örneği gerçekleştirdi. Daley, 2008 mali krizi sırasındaki kısa vadeli bütçe ihtiyaçlarını karşılamak ve emlak vergilerini artırmaktan kaçınmak için parkometre anlaşmasına aracılık etti.
Daley o dönemde, "Uzun vadeli bir borç için paramız olmasaydı, o zaman Chicago için ciddi bir ekonomik krizden bahsediyor olurduk," demişti.
NBC 5 Investigates, KPMG'nin parkometrelerin 2024 sonuna kadar 1,97 milyar dolar gelir sağladığını gösteren denetim raporlarını inceledi. Toplamda, şirketin ilk yatırımını geri kazanması sadece yaklaşık 10 yıl sürdü. Parkometre şirketi yorum yapmaktan kaçındı ancak web sitesinde park sistemini yeni sayaçlar, para iadesi seçeneği ve 7 binalık müşteri hizmetleriyle modernize etmek için harcadığı 38 milyon dolarla övünüyor.
17 yıl sonrasına dönüp baktığında Waguespack, anlaşmayı bir "yangın satışı"na benzetiyor. Belediye Meclisi üyelerinin belgeleri incelemek için sadece birkaç günü vardı. Oylama sonucu 40'a karşı 5 oyla tedbir lehine oldu. Birçok meclis üyesi daha sonra oylarından pişmanlık duyduklarını belirtti. "Hayır" oyu verenlerden ikisi Waguespack ve eski Meclis Üyesi Leslie Hairston'dı.
Hairston, "Cevaplardan çok sorular oluştu ve kimsenin elinde hiçbir cevap yoktu" dedi.
Dönemin Genel Müfettişi David Hoffman'ın 2009 tarihli raporu, şehre ödenen miktarın, parkometreleri elinde tutması durumunda 75 yıllık parkometre gelirinden elde edeceği miktardan "ihtiyatlı bir tahminle 974 milyon dolar daha az" olduğunu ortaya koydu. Waguespack, değerin bundan çok daha fazla olduğuna inanıyor.
Waguespack, "(Ekibim ve ben) hemen rakamları hesapladık ve anlaşmanın 1,15 (milyar) dolar yerine 5 ila 10 milyar dolar değerinde olabileceğini fark ettik" dedi.
Better Government Association (Daha İyi Yönetişim Derneği), anlaşmayı "en kötü uygulamalar dersi" olarak nitelendirdi.
Better Government Association Başkanı ve CEO'su David Greising, "Park ücretleri üç katından fazla arttı, ücretli park yerleri şehrin geneline yayıldı, daha önce park ücreti alınmayan yerlerde 24 saat ücret uygulamasına geçildi. Bu, şehir genelindeki insanların bütçelerine büyük bir darbe oldu" dedi.
Anlaşmanın bir parçası olarak şehir, parkometre şirketine her yıl "denkleştirme" ödemeleri olarak bilinen ödemeleri yapmak zorunda. Bu ödemeler, parkometrelerin büyük festivaller, yeniden geliştirme projeleri ve hatta inşaat çalışmaları nedeniyle devre dışı bırakıldığı durumlar için yapılan geri ödemelerdir.
Bunun yanı sıra şehir, parkometrelerden elde edilecek yetmiş yıldan fazla bir gelirden vazgeçmiş oldu. Anlaşmadan önce sayaçlar Chicago için yıllık yaklaşık 20 milyon dolar gelir sağlıyordu ve bu para şehir hizmetlerini karşılamak için kullanılıyordu.
Waguespack, "Eğer bu miktarı dört katına hatta iki katına çıkarsaydık... yıllık gelir, yıllık artışlar veya birkaç yılda bir yapılan artışlarla 50 ila 100 milyon dolar arasında olabilirdi. Aynı şeyi CTA (Toplu Taşıma) ve diğer ulaşım kurumları için de yapıyoruz. Emekli maaşlarından altyapıya kadar her şeyin maliyetini karşılamak için ulaşım ücretlerini artırmak zorundasınız," dedi.
Daley yönetimi ayrıca, şehrin bütçe açığını kapattıktan sonra kalan paranın uzun vadeli bir mali güvence sağlayacağını savundu. Bu gerçekleşmedi.
Waguespack, "Temelde tüm bu fonları iki yıl içinde tükettiler," dedi.
Hairston, "Bir oturum, kamuya açık bir oturum yapma ve soru sorma fırsatımız olsaydı, bunun bir fark yaratacağını ve şehre daha fazla fayda sağlayacak bir şeyler yapma şansımızın olabileceğini düşünüyorum," dedi.
Belediye Başkanı Rahm Emanuel 2013 yılında anlaşmada değişiklikler için müzakere etti, Belediye Başkanı Lori Lightfoot ise pandemi sırasında bir fırsat yakaladığını düşündü. Ancak onun çabaları, tahkim süreci sona erdiğinde muhtemelen şehre milyonlara mal olacak.
Greising, "Karşı taraftaki avukatlar gerçekten çok ama çok iyiydi; şehir tarafındaki avukatlar ve müzakereciler ise bu işin altında kalmışlardı" dedi.