Bugün öğrendim ki: Nepal Başbakanı Mathabarsingh, bizzat kendi yeğeni Jung Bahadur tarafından öldürüldü; Jung Bahadur ise bir yıl sonra başka bir başbakanı öldürerek başbakan oldu.
Nepal'in 7. Mukhtiyar'ı ve 1. Başbakanı (1798–1845)
Mathabar Singh Thapa (Nepalce: माथवरसिंह थापा, 1798–1845)[a], 25 Aralık 1843'ten 17 Mayıs 1845'te yeğeni Jung Bahadur Rana tarafından öldürülene kadar Nepal'in Başbakanı ve Nepal Ordusu Başkomutanıydı. İngiliz geleneğine göre kendisine başbakan unvanını veren ilk Mukhtiyar[not 1] idi.[not 2]
Kral Rajendra'nın altı aylık oğlunu öldürmekle asılsız bir şekilde suçlanarak hapse atılan Bhimsen Thapa'nın yeğeniydi. Mathabar Singh Thapa, Bhimsen Thapa'nın idamından sonra, amcasının yeğeni olduğu için kendi idamından da kaçınmak amacıyla Simla'ya[4] kaçtı. Dört yıl sonra, Rajendra'nın ikinci kraliçesi Kraliçe Rajya Lakshmi onu geri çağırdı ve Mukhtiyar olarak atadı, bu da onun sonunda kendisine Başbakan unvanını vermesinin yolunu açtı. Ancak Mathabar Singh, oğlu Ranendra Bikram'ı kral yapmayı reddederek kraliçeyi kızdırdı. Kraliçe de onu kendi yeğeni Janga Bahadur Rana'ya vurdurttu ve böylece onu Thapa hanedanının son hanedan üyesi haline getirdi.
Doğum
[düzenle]
Daha fazla bilgi: Thapa hanedanı
Mathabar Singh Thapa'nın çocukluğu hakkında pek bir şey bilinmemektedir. Gorkha, Borlang'da doğdu. Kangra Krallığı'na karşı savaşta öldürülen Kaji Nayan Singh Thapa'nın oğluydu. Bhimsen Thapa'nın yeğeni ve aynı zamanda Jang Bahadur Rana'nın anne tarafından dayısıydı.[5] Annesinin tarafından, Kaji Tularam Pande'nin oğlu olan Kaji Ranajit Pande'nin torunuydu.[5] Kaji Tularam Pande, Kaji Kalu Pande'nin kuzeniydi.
İlk yılları
[düzenle]
Britanya'ya başarısız görev
[düzenle]
Pencap'taki Sih İmparatorluğu'nun hükümdarı Maharaja Ranjit Singh'den Kral Rajendra'ya hitaben bir kraliyet mektubu alındı. Nepal sarayı, bu fırsatı Pencap'ın yanı sıra Burma ve Gwalior gibi diğer devletlerle de diplomatik temas kurmak için bir fırsat olarak gördü. 1835 yılının Nisan ayında, Britanya'yı Nepal'in egemenliğini tanımaya zorlamayı uman Bhimsen Thapa, birkaç hediye ve Kral Rajendra'nın Kral IV. William'a hitaben yazdığı bir mektubu taşıyacak olan temsilci olarak yeğeni Albay Mathabar Singh Thapa'yı seçti. Bu fikir başlangıçta, görevin iki ulus arasındaki güveni artırabileceğini uman Brian Houghton Hodgson ve Genel Vali tarafından olumlu karşılandı. Bu süreçte, Mathabar Singh "Chota General" (Küçük General) rütbesine terfi ettirildi; Palpa valisi Ranbir Singh Thapa "Full General" (Tam General) yapıldı ve Mathabar'ın yeğeni on altı yaşındaki Sherjung Thapa "Commanding Colonel" (Komuta Eden Albay) yapıldı. Hem Rajendra hem de Samrajya Laxmi bu plandan memnun kaldılar ve 1 Kasım 1835'te Bhimsen'e Başkomutan unvanı verildi. 27 Kasım 1835'te Mathabar Singh, 200 subay ve 600 asker dahil olmak üzere iki bin kişilik bir maiyetle, Kalküta üzerinden Londra'ya gitmek üzere Katmandu'dan ayrıldı.
Mathabar, Kalküta'da Genel Vali Vekili Charles Metcalfe tarafından büyük bir törenle karşılandı; orada Mathabar gereksiz lükslere ve gösterişe dalmaya başladı. Bu sırada Hodgson, Metcalfe'ye gizli bir mektup göndererek Mathabar'ın Britanya'ya resmi bir ziyarette bulunmasına izin vermemesini istedi. Bu nedenle Metcalfe, ona bir devlet temsilcisinin diplomatik vizesini değil, yalnızca sıradan bir gezgin vizesi vermeye istekliydi. Mathabar, hiçbir hedefine ulaşamadan ve büyük miktarda parayı boşa harcayarak Mart 1836'da Nepal'e geri döndü. Mathabar'ın misyonunun kasten sabote edilmesi, Hodgson'ın Bhimsen'e karşı diplomatik bir saldırısıydı. Mathabar Singh, sonuçsuz görev için Kalküta'da bir lakh ve elli bin tutarında harcama yaptı. Mathabar'ın savurgan harcamaları, o dönemde devlet hazinesinin vahim durumda olması nedeniyle Kraliçe Samrajya Lakshmi Devi tarafından da ağır bir şekilde eleştirildi; onu yatıştırmak için Bhimsen, fazladan masrafları kendi cebinden karşılamak zorunda kaldı.
Zehirlenme Vakası
[düzenle]
24 Temmuz 1837'de, Rajendra'nın en küçük oğlu, altı aylık bir bebek olan Devendra Bikram Shah aniden öldü. Çocuğun, annesi Kıdemli Kraliçe Samrajya Laxmi Devi için hazırlanan zehir yüzünden öldüğü ve zehrin Bhimsen Thapa veya çevresinden biri tarafından verildiği söylentisi yayıldı. Bu suçlamayla Mathabar Singh ailesiyle birlikte, saray doktorları Ekdev ve Eksurya Upadhyay, yardımcısı Bhajuman Baidya ve Thapaların en yakın akrabalarından birkaçı hapsedildi, dışlandı ve mallarına el konuldu.
Beraat ve Serbest Bırakılma
[düzenle]
Pande ailesinin güçlerini yeniden tesis edeceğinden korkan Fatte Jang Shah, Ranganath Poudel ve Küçük Kraliçe Rajya Laxmi Devi, zehirlenme vakası nedeniyle hapsedilmelerinden yaklaşık sekiz ay sonra Bhimsen, Mathabar ve grubun geri kalanının Kral tarafından serbest bırakılmasını sağladılar. El konulan arazilerinin bir kısmı ve Bagh Durbar da geri verildi. Serbest bırakılmalarının ardından, Bhimsen'e sadık askerler sevinç gösterileriyle etrafını sardılar ve evine kadar onu takip ettiler; benzer bir tutum Mathabar Singh ve Sherjung Thapa'ya da gösterildi.
Hindistan'a Sürgün
[düzenle]
1838'in Ocak ayında, Nepal Kralı Rajendra, Rana Jang Pande'yi silahlı kuvvetlerde Komutanlık görevine ve kardeşi Karbir Pande'yi Kapardar ("Saray Baş Muhafızı") görevine terfi ettirdi. Sonuç olarak, Singha Nath Taburu'ndan yaklaşık yüz subay ve asker, kendilerini açıkça Mathawar Singh'in özel takipçileri olarak adlandırarak istifa etti, bu da Mathawar Singh'in askeri kuvvetler içindeki popülaritesini gösteriyordu. 1838'in Ekim ayı civarında, Kral tarafından desteklenmediğini gören Ranganath Poudel Mukhtiyari'den istifa etti; bu görev daha sonra Pushkar Shah'a verildi; ancak Pushkar Shah sadece göstermelik bir başlıktı ve asıl yetki Ranjang Pande'ye verilmişti. Thapaların başına bir felaket geleceğini sezen Mathabar Singh, avlanmaya gidiyormuş gibi yaparak Hindistan'a kaçtı.
İktidara Yükseliş
[düzenle]
Mathabar Singh Thapa, Bhimsen Thapa, Kral Rajendra'nın 6 aylık oğlunu öldürmekle kötü niyetli bir şekilde suçlandığında Hindistan'a sürgün edilmişti. Kral Rajendra Bikram Shah tarafından 1843'ün Ocak ayında idari yetki Küçük Kraliçe Rajya Laxmi Devi'ye devredildikten sonra, kraliçe hemen Mathabar Singh'den Nepal'e dönmesini istedi, bunun üzerine Mathabar Singh Nepal'deki siyasi durumu detaylı incelemek için Gorakhpur'da durmak üzere Simla'dan ayrıldı. Mathabar Singh'in yeğeni Kaji Jung Bahadur Kunwar, amcasını ikna etmek için gönderildi ve ardından Mathabar Singh 1843'ün Nisan ayında Katmandu Vadisi'ne geldi. Tarihçi Balchandra Sharma, Mathabar Singh'in kendisi için büyük bir karşılama töreni düzenlenen 17 Nisan 1843'te geldiğini yazmaktadır.[30] Bir halk misafirhanesinde yaşayan Mathawar Singh, ailesine karşı kurulan iftiralar kaldırılana kadar Katmandu'daki konutuna girmeyeceğini sürekli dile getirdi. 1843'ün Temmuz ayında, vaka Kral Rajendra ve Kraliçe Rajya Laxmi'nin önünde Bharadari Sabha'da (Konsey) yeniden görüşüldü; burada Thapa ailesinin masum olduğu ilan edildi ve el konulan malları iade edildi. Zehirlenme vakasının Kala Pandeler tarafından kurgulandığı da ilan edildi. Mathawar Singh, zaten akli dengesi yerinde olmayan Rana Jang Pande'yi halka açık bir şekilde küçük düşürdükten sonra zehirledi. Ayrıca Rana Jang'ın iki kardeşine ve aralarında Devi Bahadur Kunwar'ın da bulunduğu dört kişiye daha ölüm cezası verilmesini emretti. Olayda, Kulachandra Shah sürgün edilirken Krishna Ram Mishra uzaklaştırıldı. Olaydan kaçan diğer 40 kişiyle birlikte yukarıda adı geçen kişilerin mallarına el konuldu. 1843'ün Kasım ayında Mathabar Singh, kendi oğlu Prens Ranendra'yı Mathabar Singh'in yardımıyla Nepal kralı yapma hırsları olan Rajendra'nın ikinci kraliçesi Kraliçe Rajya Laxmi tarafından Mukhtiyar, Bakan ve Nepal Ordusu Başkomutanı yapıldı. Kasım 1843'te Mukhtiyar ve Bakan ve Başkomutan ilan edilmesine rağmen, atanma yazısı ancak Aswin Badi 7, 1901'de (yani Eylül 1844) yayınlandı:
Kral Rajendra'dan,
Nain Singh Thapa'nın oğlu, Ambar Singh Thapa'nın torunu, Gorkha sakini Mathbar Singh Thapa Bahadur'a.
Sizi ülke genelindeki tüm sivil ve idari işlerin Mukhtiyar'ı, Başbakanı, Başkomutanı ve 12.401 Rs tutarında Jagir maaşı ile General olarak atıyoruz. Savaş ve diğer durumlarda tarafımızdan emredildiği şekilde hazır bulunun, tuzumuza sadık kalın ve aşağıdaki arazi ve gelirleri gerekli sadakatle Jagir'iniz olarak kullanın.
(Arazi ve gelir detayları takip eder).
Aswin Badi 7, 1901
(Eylül 1844)
— Baburam Acharya tarafından Mathabar Singh Thapa'nın Başbakan olarak atanması
İktidarın Pekiştirilmesi
[düzenle]
Bakan ve Başkomutan yapılmadan önce, neredeyse tüm düşmanlarının ve siyasi rakiplerinin öldürülmesine öncülük etmişti. Bhimsen Thapa'nın düşüşünü gördüğü için, kişisel bir orduya sahip olmanın kendi sonunu engelleyeceğine inanıyordu; bu yüzden sadece kendisine adanmış üç alay kurdu. Kişisel güvenliği için evinin etrafına askeri kışlalar inşa etti. Bunun için orduyu köle gibi kullandı, bu da İngiliz Resident Bakan Sir Henry Lawrence'ın ona bunu yapmamasını tavsiye etmesine yol açtı.[33] Ancak, gücüne aşırı güvenen Mathabar Singh Thapa onu görmezden geldi. Hatta Prithvi Narayan Shah zamanından beri yaşlılıktan ölen ve komplo sonucu ölmeyen ilk başbakan olacağını iddia etti. 1845'in 4 Ocak günü kendisini "Nepal Başbakanı" ilan etti. Bu, Nepal tarihinde "Başbakan" unvanı verilen ilk kişiydi. Ondan öncekilerin hepsi ya Mukhtiyar ya da Mul Kaji olarak anılıyordu. O dönemde Nepal Kralı'ndan bile daha güçlü hale geldiğine inanılır. Nepal siyasetindeki gücü ve aşırı nüfuzu ve hatta monarşinin kendi özel hayatındaki etkisi, gücünün sönmesine ve Jang Bahadur Rana'nın elleriyle düşüşüne yol açtı.
Düşüş
[düzenle]
Mathabar Singh Thapa, Kraliçe'nin kendi oğlunu kral yapma isteğine yardım etme talebini reddettiğinde, Kraliçe ona karşı olanlara katıldı ve düşüşünü planladı. Ancak onu yatıştırmak için, arkasında onu öldürme komplosu devam ederken ona "Başbakan" unvanı verildi. Nihayet, öldürülmesi için tüm hazırlıklar yapıldığında, Kraliçe'nin bir hastalıktan dolayı rahatsız olduğu yalanıyla gece yarısı Kraliyet Sarayı'na çağrıldı. Kendi oğlu ve annesi tarafından uyarılmasına rağmen saraya gitti. Uyurken Jang Bahadur yatağının altında saklanıyordu. Jang Bahadur Rana tarafından yatağının altından sırtından defalarca vuruldu ve hemen orada öldü. Ertesi gün Kral Rajendra, kendi gücünü (Rajendra'nın gücünü) baltalamak için yaptığı çeşitli faaliyetlerle suçlayarak Mathabar Singh Thapa'yı bizzat öldürdüğünü ilan etti.[4]
Sonrası
[düzenle]
Mathabar Singh Thapa'nın öldürülmesi Nepal'de siyasi istikrarsızlığa yol açtı. Fatte Jung Shah Başbakan (23 Eylül 1845) ilan edilse de, Gagan Singh'in emrinde daha fazla (7) ordu alayı vardı ve daha güçlüydü. Jung Bahadur Rana'nın da emrinde 3 alay vardı. Fatte Jungh Shah'ın kendisinin de kontrolünde 3 ordu alayı vardı. Ayrıca Gagan Singh, Kraliçe Rajya Laxmi Devi'nin özel desteğine sahipti. İngiliz Resident Sir Henry Lawrence bir keresinde, "Eğer güç mücadelesi varsa, bu mücadele Gagan Singh ile Jung Bahadur arasında olacaktır" demişti.[34] Nihayetinde, Gagan Singh'in aşırı gücü, 14 Eylül 1846 saat 22.00'de Kral Rajendra ve Başbakan Fatte Jungh Shah tarafından suikasta uğramasına yol açtı. Gagan Singh'in suikastı Kot katliamına ve nihayetinde Jung Bahadur Rana'nın yükselişine yol açtı.
Mirası
[düzenle]
Mathabarsingh Thapa, taç takan ilk Nepal başbakanıydı. 104 yıl hüküm süren Rana Hanedanı da onunla akrabaydı.
Aile
[düzenle]
Çeşitli kaynaklara göre aşağıdaki oğulları vardı:
Ranojjwal Singh Thapa[35]
Albay Amar Singh Thapa[36]
Rana Abal Singh Thapa
Ransor Singh Thapa (Amar Singh Thapa'nın oğlu olan Ranajor Singh Thapa ile karıştırılmamalıdır)
Arazi Bağışları
[düzenle]
Mathbar Singh Thapa'nın çeşitli tarihlerde aldığı arazi bağışları şunlardı:
Sıra Detaylar Konum Alan (muri/bigha) Tahmini Gelir (NRs.)[not 3] Verilme Tarihi (V.S.) 1 Konut alanı Ganabahal, Katmandu 194.25 muri 194.25 Shrawan Sudi 8, 1882 2 Çeltik tarlaları Lubhu, Patan 261.25 muri 440.81 Shrawan Sudi 8, 1882 3 Sri Bhagawati tapınağı için Guthi olarak verilen çeltik tarlaları Madi, Palpa 200.00 muri 50.00 Kartik Badi 3, 1891 4 Sri Bhimeshwar tapınağı için Guthi olarak verilen arazi Palpa belirtilmemiş 62.50 Falgun Badi 4, 1900 5 Sri Ambar Narayan tapınağı için Guthi olarak verilen Palpa'daki Bartung köyü Bartung köyü, Palpa belirtilmemiş 50.00 Falgun Badi 4, 1900 6 Başbakan Mathbar Singh Thapa'nın bahçelerine bitişik boş araziler Sundhara, Katmandu 41 muri 4.00 Baisakh Badi 7, 1901 7 Koradi Parganna'sındaki ekili araziler Aurahi, Mahottari 200 bigha 1113.11 Shrawan Badi 3, 1901 8 Bhadgaun'daki çeltik tarlaları Bhaktapur, Bhaktapur bölgesi 680 muri 967.31 Shrawan Badi 3, 1901 9 Sanupalati, Thulopalati, Kipchya, Jharlang, Sindhu, Tabe ve Aginchok köyleri Çeşitli belirtilmemiş 4.062.77 Shrawan Badi 3, 1901 10 Sri Bhimamukteshwar tapınağı için Guthi olarak verilen çeltik tarlaları Çeşitli (Katmandu, Kirtipur, Godavari) 1300 muri 1300 Shrawan Sudi 3, 1901 11 Mahottari'deki araziler Mahottari 6501 bigha 26.004.00 Poush Sudi 5, 1901 12 Chaurasi, Palanchok'taki Thumlar ve diğerleri Çeşitli belirtilmemiş 4.281.00+1619.25+599.75 Poush Sudi 5, 1901 13 Saptari ve Bara bölgelerindeki araziler Saptari ve Bara bölgeleri 9.001 bigha 36.004.00 Falgun Badi 6, 1901 14 Rautahat ve Bara bölgelerindeki araziler Rautahat ve Bara bölgeleri 9.644 bigha 38.576.00 Falgun Sudi 1, 1901 15 Sikarbesi köyü Sikarbesi, Nuwakot bölgesi belirtilmemiş 35.00 Chaitra Sudi 10, 1901 16 Meyve bahçesi olarak kullanılmak üzere Birta olarak verilen araziler Tokhal ve Sunthan 121.5 muri 1.121.50 Chaitra Sudi 10, 1901 17 Guthi olarak verilen araziler Kirtipur, Chobhar ve Patan 1000 muri 1.000.00 belirtilmemiş
Soy
[düzenle]
Galeri
[düzenle]
Mathabar Singh tacı takarken
Mathabar Singh Thapa kraliyet kıyafetleri içinde
Mathabar Singh Thapa
Mathabar Singh'in 1884 B.S. tarihli, başbakan Bhimsen Thapa'ya gönderdiği mühürlü mektubu
Referanslar
[düzenle]
Notlar
[düzenle]