Bugün öğrendim ki: ABD'nin 200 pound (yaklaşık 90 kg) yüksek oranda zenginleştirilmiş, silah yapımında kullanılacak uranyum kaybettiği Apollo Olayı hakkında.
1965 nükleer malzeme kaybı soruşturması
Apollo olayı veya NUMEC olayı, 1965 yılında Pennsylvania'nın Pittsburgh banliyöleri olan Apollo ve Parks Township'teki bir ABD şirketi olan NUMEC'in, 91 ila 272 kg (200–600 pound) yüksek zenginleştirilmiş uranyumu kaybetmesi nedeniyle soruşturulduğu ve bu maddenin İsrail'in nükleer silah programına gittiğinden şüphelenildiği bir olaydır.
Tarihçe
1965'ten 1980'e kadar Federal Soruşturma Bürosu (FBI), Nuclear Materials and Equipment Corporation (NUMEC) başkanı Zalman Shapiro'yu 93 kg (206 pound) yüksek zenginleştirilmiş uranyumun kaybolması nedeniyle soruşturdu. Uzun süreli bir Siyonist olan Shapiro'nun,[1][2][3] İsrail'de üst düzey hükümet yetkilileri arasında iş bağlantıları ve temasları bulunuyordu; bunlar arasında İsrail için nükleer enerjiyle çalışan jeneratörler üretmek üzere bir sözleşmesi de vardı.[4] Atom Enerjisi Komisyonu, Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA), diğer hükümet kurumları ve sorgulayıcı gazeteciler benzer soruşturmalar yürüttüler ve hiçbir zaman dava açılmadı. Mayıs 2010'da gizliliği kaldırılan bir Genel Muhasebe Ofisi (GAO) çalışması, soruşturmalar hakkında "Bu üç kurumun zamanında ve ortak bir çaba göstermesinin, NUMEC saptırma sorularına büyük ölçüde yardımcı olacağına ve eğer isteselerdi muhtemelen çözebileceklerine inanıyoruz" ifadesine yer verdi.[5]
Şubat 1976'da CIA, Nükleer Düzenleme Komisyonu'ndaki (NRC) üst düzey yetkilileri konu hakkında bilgilendirdi ve CIA'in kayıp yüksek zenginleştirilmiş uranyumun İsrail'e gittiğine inandığını belirtti. NRC, Beyaz Saray'ı bilgilendirdi ve bu durum, seçilmiş başkan Carter'ın soruşturma hakkında bilgilendirilmesine yol açtı. Carter, Ulusal Güvenlik Danışmanı'ndan bir değerlendirme istedi; danışmanın ekibi, "CIA'in durumu kesin olmasa da ikna edici" sonucuna vardı.[6][7]
Bazıları, özellikle daha sonra İsrail casusu olduğu ortaya çıkan ve Jonathan Pollard olayına karışan Rafi Eitan'ın ziyareti göz önüne alındığında,[10] İsrail'in NUMEC'ten 93 kg (206 pound) veya daha fazla yüksek zenginleştirilmiş uranyum aldığına inanmaya devam etmektedir.[8][9] Haziran 1986'da analist Anthony Cordesman, United Press International'a şunları söyledi:
"Eitan'ın nükleer malzeme dışında [Apollo tesisine] gitmesi için akla yatkın hiçbir neden yok."[10]
Seymour Hersh, 1991 tarihli "The Samson Option" adlı kitabında, Shapiro'nun herhangi bir uranyum saptırmadığı, bunun yerine "uranyumun Apollo şehrinin havasına ve suyuna, ayrıca NUMEC tesisinin kanallarına, borularına ve zeminlerine karıştığı" sonucuna vardı.[11] Ayrıca Shapiro'nun evindeki üst düzey İsrailli yetkililerle yaptığı toplantıların, nükleer malzeme veya bilgi saptırmaktan ziyade İsrail'deki su kaynağını korumayla ilgili olduğunu yazdı.[11]
Daha sonra, Babcock & Wilcox tarafından satın alınan ve Shapiro'nun artık şirketle ilişkisi kalmayan tesiste 1974-1976 yılları arasında kayıp olduğu tespit edilen ek 90 kg (198 pound) uranyum ile ilgili olarak Nükleer Düzenleme Komisyonu (AEC'nin halefi) tarafından bir soruşturma daha yürütüldü. Bu soruşturma, bunun 50 kg'dan (110 pound) fazlasının "işçilerin kıyafetlerinin kirlenmesi, yıkayıcı sistemlerden kaynaklanan kayıplar, zemine gömülü malzemeler ve işleme ekipmanındaki kalıntı birikintiler" dahil olmak üzere "daha önce tanımlanmamış ve belgelenmemiş kayıp mekanizmaları" olarak adlandırılan durumlarla açıklanabileceğini buldu.[11] Hersh ayrıca ana araştırmacılardan biri olan Carl Duckett'ın "Shapiro'nun suçlu olduğunu gösteren hiçbir şey bilmiyorum" dediğini aktardı.[11]
1993 yılında, eski Atom Enerjisi Komisyonu başkanı Glenn T. Seaborg, "The Atomic Energy Commission under Nixon, Adjusting to Troubled Times" adlı bir kitap yazdı ve bir bölümünü Shapiro ve NUMEC'e ayırdı; kitabın son cümlesi şöyledir:
"Shapiro'nun kariyeri ne kadar seçkin olursa olsun, kendisine yöneltilen bu haksız suçlamalar olmasaydı kariyerinin daha da parlak olup olmayacağını merak etmemek elde değil."[12]
Daha sonraki ABD Enerji Bakanlığı kayıtları, NUMEC'in 1968 öncesinde 269 kg (593 lb) ve sonrasında 76 kg (168 lb) envanter kaybıyla, tüm ABD ticari tesisleri arasında en yüksek yüksek zenginleştirilmiş uranyum envanter kaybına sahip olduğunu göstermektedir.[13]
Zalman Shapiro'nun avukatının teşvikiyle senatör Arlen Specter, Ağustos 2009'da Nükleer Düzenleme Komisyonu'ndan (NRC) onu herhangi bir saptırma şüphesinden temize çıkarmasını istedi. NRC bunu reddederek şu açıklamayı yaptı:
"NRC, nükleer malzemelerin saptırıldığına dair somut kanıt sağlayan hiçbir belge bulamadı. Ancak, Komisyonun önceki açıklamalarıyla tutarlı olarak NRC, nükleer malzemenin tesisten saptırılmadığına veya önceden hesabı verilemeyen tüm malzemelerin tesisin devreden çıkarılması sırasında hesaba katıldığına kesin olarak karar vermesini sağlayacak bilgiye sahip değildir."[14]
2014 yılında soruşturmayla ilgili belgelerin gizliliği, ağır bir şekilde sansürlenmiş olsa da, daha fazla kaldırıldı.[6][7] Bu belgeler, Başsavcı Edward Levi'nin, NUMEC soruşturmasından sorumlu federal yetkililerin bir ağır suçu bildirmeyerek ve olaydan sonra suça iştirak ederek federal yasaları ihlal etmiş olabileceğine inandığına dair kanıtlar içeriyordu.[15]
ABD Ordusu Mühendisler Birliği, NUMEC'in atık bertaraf alanındaki kirlenmiş arazinin temizlenmesini denetliyor. Projenin 2015 yılında tamamlanması planlanıyordu,[16][17] ancak çok daha büyük miktarda kirliliğin keşfedilmesi uzun gecikmelere yol açtı. İyileştirme çalışmalarının 2025 sonu veya 2026 başında başlaması ve tahmini proje süresinin altı yıl olması planlanıyor.[18][19]
Popüler kültürde
Dominique LaPierre ve Larry Collins, bu olayı "The Fifth Horseman" adlı kitaplarında, İsrail'in nükleer cephaneliğinin ve kurgusal olarak Libya'ya karşı giriştiği başarısız nükleer saldırının uzun ve detaylı arka planının bir parçası olarak belirttiler. Kitap, CIA'e göre uranyumun en az yarısının İsrail'e ulaştığını belirtmektedir.[20]
Ayrıca bakınız
İsrail portalı
İsrail ve kitle imha silahları
Nükleer teknoloji
Kaynakça
Daha fazla okuma
Stealing the Atom Bomb: How Denial and Deception Armed Israel, Roger Mattson (2016, ISBN 1515083918)
"The NUMEC Affair: Did Highly Enriched Uranium from the U.S. Aid Israel’s Nuclear Weapons Program?", National Security Archive Electronic Briefing Book No. 565, 2 Kasım 2016 tarihinde yayınlandı.