Bugün öğrendim ki: 1 Ocak'ın MÖ 153'te yeni yılın başlangıcı olarak seçilmesinin nedeni, yeni Roma konsüllerinin göreve başladığı gün olmasıydı.
Miladi takvimde yılın ilk günü
Bu makale, Miladi takvimin yılının ilk günü hakkındadır. Diğer takvimlerdeki ilk gün için bkz. Yeni Yıl. Diğer kullanımlar için bkz. Yılbaşı Günü (anlam ayrımı).
Yılbaşı Günü
Kullanıldığı yerlerMiladi takvimi kullananlar
TürUluslararası
ÖnemiMiladi takvim yılının ilk günü
KutlamalarYeni yıl kararları almak, kilise ayinleri, geçit törenleri, partiler, spor etkinlikleri, havai fişekler,[1] drone ışık gösterileri
Tarih1 Ocak
Bir sonraki sefer1 Ocak 2027 (2027-01-01)
SıklıkYıllık
İlişkili
Miladi takvimde Yılbaşı Günü, takvim yılının ilk günüdür, 1 Ocak. Miladi ve Jülyen takvimleri gibi çoğu güneş takvimi, yılı düzenli olarak kuzey kış gündönümünde veya civarında başlatır. Buna karşılık, güneş-ay ya da ay takvimini gözlemleyen kültür ve dinler, Ay Yeni Yılını güneş yılına göre değişen zamanlarda kutlarlar.
Hıristiyanlık öncesi Roma'da, Jülyen takvimi altında, bu gün kapıların ve başlangıçların tanrısı Janus'a adanmıştı ve Ocak ayına da onun adı verilmişti. Roma döneminden 18. yüzyıl ortalarına kadar, yeni yıl Hıristiyan Avrupası'nın çeşitli aşamalarında ve çeşitli bölgelerinde 25 Aralık'ta, 1 Mart'ta, 25 Mart'ta ve Paskalya'nın değişen yortusunda kutlanırdı.[2][3][4]
Günümüzde, çoğu ülke sivil takvim olarak Miladi takvimi kullandığından, Miladi takvime göre 1 Ocak, dünyada en çok kutlanan resmi tatillerden biridir ve her saat diliminde yeni yıl başladığında, Yılbaşı Arifesini takip eden gece yarısı genellikle havai fişeklerle kutlanır. Diğer küresel Yılbaşı Günü gelenekleri arasında yeni yıl kararları almak ve arkadaşları ve aileyi aramakk sayılabilir.[1]
Tarihçe
Antik Babil takvimi güneş-ay takvimiydi ve MÖ 2000 civarında[5] Mart ekinoksu civarında Nisan ayında bir bahar festivali ve yeni yılı gözlemlemeye başladılar. Erken Roma takvimi 1 Mart'ı yılın ilk günü olarak belirlemişti.[6] Takvim sadece 10 aydan oluşuyordu ve Mart ile başlıyordu. Yeni yılın bir zamanlar Mart ayı ile başlaması, bazı ay isimlerinde hala yansımaktadır. Eylül'den Aralık'a kadar olan aylar, Miladi takvimin dokuzuncu'dan onuncu'ya kadar olan ayları, başlangıçta yedinci'den onuncu'ya kadar olan ayların konumu olarak yerleştirilmişti. (Septem Latince'de "yedi"; octo, "sekiz"; novem, "dokuz"; ve decem, "on" anlamına gelir) Roma mitolojisi genellikle ikinci kralları Numa'yı, Ianuarius ve Februarius adlı iki yeni ayın kurulmasından sorumlu tutar. Bunlar başlangıçta yılın sonuna yerleştirilmişti, ancak bir noktada ilk iki ay olarak kabul edilmeye başlandı.[7]
Ocak ayının başlangıcı olan Ocak kalendesleri (Latince: Kalendae Ianuariae), MÖ 153'te Hispania'daki isyanın İkinci Keltiberya Savaşı'nı başlatması sonucunda yeni konsüllerin göreve başlama günü haline geldikten sonra bir noktada yeni yıl olarak kutlanmaya başlandı. Romalılar yıllarını sıralı olarak değil, bu konsüllüklerle uzun süredir tarihlendiriyorlardı ve Ocak kalendeslerinin yeni yıla başlaması bu tarihlendirmeyle uyumluydu. Yine de, Mart yeni yılı çevresindeki özel ve dini kutlamalar bir süre devam etti ve 1 Ocak'ın yeni statüsü konusundaki zamanlama konusunda bir fikir birliği yoktur.[8] Ancak yeni yıl haline geldiğinde, aile toplantıları ve kutlamalar için bir zaman haline geldi. Bir dizi felaket, özellikle MÖ 78'de M. Aemilius Lepidus'un başarısız isyanı, Roma'nın pazar günlerinin Ocak kalendeslerine denk gelmesi yönünde bir batıl inanç yarattı ve pontifler bunun olmasını önlemek için ara dönemler kullandılar.
Daha eski Jülyen takviminde Yılbaşı Günü
Jülyus Caesar'ın MÖ 46'da önerdiği Jülyen takvimi, Roma takviminin bir reformuydu. Fermanla MÖ 45 yılının 1 Ocak'ında yürürlüğe girdi. Takvim Roma İmparatorluğu'nda ve daha sonra Batı dünyasının çoğunda 1.600 yıldan fazla bir süre boyunca baskın takvim haline geldi. Roma takvimi yılı 1 Ocak'ta başlatıyordu ve bu, Jülyen reformundan sonra da yılın başlangıcı olarak kaldı. Ancak, yerel takvimler Jülyen takvimine ayarlandıktan sonra bile, yeni yılı farklı tarihlerde başlattılar. Mısır'daki İskenderiye takvimi 29 Ağustos'ta (İskenderiye artık yılından sonra 30 Ağustos'ta) başladı. Birkaç yerel eyalet takvimi, Augustus İmparatoru'nun doğum günü olan 23 Eylül'de başlayacak şekilde ayarlandı. Endiksiyon, Jülyen takvimini kullanan Bizans yılının 1 Eylül'de başlamasına neden oldu; bu tarih hala Doğu Ortodoks Kilisesi'nde ayin yılının başlangıcı olarak kullanılmaktadır.
Orta Çağ Hıristiyan Avrupası'nda çeşitli zamanlarda ve çeşitli yerlerde, yeni yıl İsa'nın doğumunu onurlandırmak için 25 Aralık'ta; eski Roma tarzında 1 Mart'ta; Leydi Günü'nü (Müjdeleme Yortusu, İsa'nın hamile kalma tarihi) onurlandırmak için 25 Mart'ta ve Paskalya'nın değişen yortusunda kutlanırdı.[2][4]
Hıristiyan uygulaması
Çeşitli mezheplerden Hıristiyanlar (Katolikler, Luteranlar, Anglikanlar ve Moravyalılar dahil), Yılbaşı Arifesi gecesinde sık sık bir gece nöbeti ayinine (Kutsal Komünyon kutlanıyorsa Nöbet Ayini olarak da bilinir) katılırlar ve bu ayin Yılbaşı Günü sabahı sona erer. Gece nöbeti ayinleri, Hıristiyanlara geçen yılı gözden geçirme ve itiraf etme, ardından dua ederek ve karar alarak gelecek yıla hazırlanma fırsatı sunar.[11] Ayinler genellikle ilahi söyleme, dua etme, öğüt verme, vaaz verme ve Kutsal Komünyon içerir.[12][13]
Hıristiyan takviminde bir tarih olarak Yılbaşı Günü, ayinsel olarak İsa'nın İsim Verilişi ve Sünnet Edilme Yortusu'nu işaret eder ki bu, Luteran Kilisesi, Anglikan Kilisesi,[14][15] Katolikliğin Ambrosian bölümü, Doğu Ortodoks Kilisesi (Jülyen takvimi, bkz. aşağıda) ve Genel Roma Takvimi'nin 1960 kullanımını koruyanlar tarafından hala bu şekilde gözlemlenmektedir. Ana akım Roma Katolik Kilisesi bu günde Tanrı'nın Annesi Meryem'in Baş Bayramını kutlar.[16] Batı Hıristiyanlığında, İsa'nın İsim Verilişi ve Sünnet Edilmesi Yortusu, Noel döneminin sekizinci gününü (oktav günü) işaret eder.[17]
Polonyalı haftalık bir yayın olan Polityka'daki bir makalede, Polonya tarih profesörü ve eski Kültür Bakanı Aleksander Krawczuk, antik Roma'daki antik Hıristiyanların yeni yılı kutlama geleneğini "skandal olarak ve aydınlanmış dinin ibadet edenlerine form ve ruhen yabancı" olarak gördüklerini yazdı.[18]
Hediye verme
7. yüzyılda Flanders ve Hollanda'daki putperestler arasında kış gündönümünde hediyeleşme adeti vardı. Bu gelenek, Aziz Eligius (659 veya 660'ta öldü) tarafından kınandı ve Flamanlara ve Hollandalılara şöyle uyardı: "(Yapmayın) görseller, [Yaşlı Kadın'ın küçük figürleri], küçük geyikler veya iotticos yapmayın veya geceleri [ev cini için, Puck ile karşılaştırın] sofra kurmayın ya da Yılbaşı hediyeleri vermeyin ya da gereksiz içecekler sağlamayın [başka bir Yule adeti]."[19]
Hıristiyanların Mesih'in Sünnet Edilmesi Yortusu'nu (1 Ocak) kutladıkları tarihte, Noel dönemi'nin 12 günü içinde yer aldığı için Noel hediyeleri takas ettiler;[20] Hıristiyan bağlamında Noel hediyesi verme geleneği, Bebek İsa'ya hediyeler veren İncil'deki Üç Müjdeci'ye kadar uzanır.[21][22] Tudor İngiltere'sinde, 1 Ocak (Yılbaşı Günü olarak değil, Sünnet Yortusu olarak), Noel Günü ve On İki Gece ile birlikte, Noel döneminin on iki günü arasındaki üç ana bayramdan biri olarak kutlandı ve kraliyet sarayında hediyeleşme âdetti.[23]
1 Ocak'ın Yılbaşı Günü Olarak Kabulü
Avrupa'nın çoğu ülkesi ve kolonileri, Miladi takvimi kabul etmeden biraz önce resmi olarak 1 Ocak'ı Yılbaşı Günü olarak benimsedi. Almanya'nın çoğu 1544'ten itibaren, Hollanda mezhebe göre 1556 veya 1573'ten itibaren, İspanya ve Portekiz 1556'dan itibaren, Fransa 1564'ten itibaren, İtalya (birleşme öncesi) çeşitli tarihlerde, İsveç, Norveç ve Danimarka 1599'dan itibaren, İskoçya 1600'den itibaren[24] ve Rusya 1700 veya 1725'ten itibaren 1 Ocak'a geçti.[2] İngiltere, Galler, İrlanda ve Britanya'nın Amerikan kolonileri 1 Ocak'ı 1752'den itibaren Yılbaşı Günü olarak benimsedi.[2][4]
Büyük Britanya ve Britanya İmparatorluğu
31 Aralık 1751 Salı gününe kadar[a] (İskoçya hariç)[b], Büyük Britanya Krallığı ve o zamanki Britanya İmparatorluğu, yılın resmi başlangıcı olarak 25 Mart'ı korumuştu, ancak 1 Ocak'ın gayri resmi kullanımı yaygınlaşmıştı.[c] 1750 Takvim (Yeni Stil) Yasası ile Britanya ve İmparatorluk, 1752'de resmi olarak 1 Ocak'ı Yılbaşı Günü olarak benimsedi ve aynı Yasa ile aynı yılın 2 Eylül Çarşamba gününün sonunda Jülyen takvimini de terk etti (her ne kadar eylemler birbirleriyle ilgisiz olsa da). Yasa, "1751 yılının son Aralık gününden sonra" yürürlüğe girdi.[25][d]
1750'ye gelindiğinde, eski Jülyen takvimi ile daha yeni (ve daha doğru) Miladi takvim arasındaki on bir günlük fark için ayarlamalar yapılması gerekiyordu. Özellikle Noel Günü (Eski Noel'e bakınız) gibi yortu günlerinin taşınmasıyla ilgili bazı dini anlaşmazlıklar vardı ve münferit topluluklar eski hesaplamayı daha az ya da çok ölçüde sürdürdü. 1800 ve 1900 yılları Jülyen takviminde artık yıl iken Miladi takvimde değildi, bu nedenle fark on iki güne, sonra on üç güne çıktı. 2000 yılı her iki takvimde de artık yıldı.
Galler'deki Gwaun Vadisi'nde, yeni yıl takvimler arasındaki 19. yüzyıl farkına dayanarak hala 13 Ocak'ta kutlanıyor.[26]
Shetland Adaları'ndaki Foula, Yule'u ('Aralık gündönümü yerine 'Eski Noel') 6 Ocak'ta ve Yeni Yıl'ı 13 Ocak'ta kutluyor.[27] Yine, her iki tarih de 19. yüzyıl hesaplamasını yansıtıyor ve 1900'de tekrar taşınmadılar.
Doğu Ortodoks
Yirminci yüzyılın ilk yarısında çeşitli aşamalarda, Doğu Hıristiyanlığındaki tüm ülkeler sivil takvim olarak Miladi takvimi benimsedi ancak dini amaçlar için Jülyen Takvimi'ni kullanmaya devam ettiler ve günümüzde de devam etmektedirler. 1 Ocak (Jülyen) 14 Ocak'a (Miladi) denk geldiğinden, bu tarihte dini bir Yeni Yıl kutlaması Batılı gözlere garip gelebilir.
Diğer takvimlerde Yılbaşı Günü
Gregorian takvimi dışındaki takvimleri geleneksel veya mevcut olarak kullanan kültür ve dinlerde, Yılbaşı Günü genellikle önemli bir kutlamadır. Bazı ülkeler eş zamanlı olarak Gregoryen ve başka bir takvimi kullanır. Alternatif takvimdeki Yılbaşı Günü, o yeni yılın alternatif kutlamalarını çeker:
Afrika
Nayrouz ve Enkutatash, sırasıyla Kıpti takvimi ve Etiyopya takviminin Yılbaşı günleridir. Her ikisi de 29 Ağustos'ta (Jülyen) veya yaklaşık 11 Eylül'de (Miladi) gerçekleşir. Bunlar, başlangıçta Nil selinin başlangıcını işaret eden ancak Augustus tarafından MÖ 30-20'de Mısır takvimine artık yılların getirilmesine kadar mevsimler arasında dolaşan antik Mısır yeni yılı Wept Renpet'in mirasını koruyorlar. Etiyopya'da yeni yıl, yaz yağmur mevsiminin sonunu işaret ediyor.
Afrika Yeni Yılı olarak da adlandırılan Odunde Festivali, ABD'nin Pennsylvania eyaletinin Philadelphia şehrinde Haziran ayının ikinci Pazar günü kutlanır. Adı Yoruba Afrika kültürüne dayansa da, kutlaması dünyadaki en büyük Afrika kutlamasını işaret eder ve bu, aşağı yukarı yerel bir gelenekle başlamıştır.[28]
Lesotho ve Güney Afrika'nın Sotho halkı, Güney Yarımküre'nin kışının sonu olan 1 Ağustos'ta Selemo sa Basotho'yu kutlar. Bu, Sotho takvimine dayanır ve hasattan sonra gelen bir kutlama olan "Mokete wa lewa" gibi gözlemleri içerir.
Doğu Asya
Çin Yeni Yılı, Çin ve Singapur gibi Güneydoğu Asya'nın bazı bölgeleri dahil olmak üzere Doğu Asya'daki bazı ülkelerde kutlanır. Bu, her üç yılda bir güneş değişimlerine göre düzeltilen bir ay takvimi olan geleneksel Çin takviminin ilk günüdür (yani bir güneş-ay takvimi). Tatil normalde 20 Ocak ile 20 Şubat arasında gerçekleşir.[29] Tatil yiyecek, aile, şanslı para (genellikle kırmızı bir zarf içinde) ve iyi şans getireceğine inanılan birçok kırmızı eşya ile kutlanır. Aslan ve ejderha dansları, davullar, havai fişekler, havai fişekler ve diğer eğlence türleri bu gün sokakları doldurur. Çin'de 1 Ocak da yasal bir tatildir ve insanlar Gregoryen Yeni Yılını kutlarlar, ancak geleneksel Çin Yeni Yılı kadar görkemli değildir.[30]
Japon Yeni Yılı, 1873'e kadar kullanılan Çin takvimi yerine Miladi takvime uygun olarak 1 Ocak'ta kutlanır.[31]
Kore Yeni Yılı, Güney Kore'de geleneksel Kore takviminin ilk gününde kutlanır. Seollal (설날) adı verilen bu güneş-ay takviminin ilk günü (Chuseok ile birlikte)[32] önemli bir ulusal tatildir ve asgari üç gün iş ve okul tatili vardır. Koreliler, atalarının ruhları için yemek hazırlayarak, atalarının mezarlarını ziyaret ederek ve aileleri ve arkadaşlarıyla yunnori gibi Kore oyunları oynayarak Yeni Yıl Günü'nü kutlarlar. Küçük çocuklar, ebeveynlerine, büyükanne ve büyükbabalarına, akrabalarına ve diğer yaşlılara geleneksel bir şekilde eğilerek saygı gösterirler ve yaşlılardan iyi dilekler ve para alırlar.
Buna ek olarak, Güney Koreliler Miladi Takvimin 1 Ocak Yılbaşı Günü'nü kutlarlar ve ulusal bir tatil olarak insanlar izinlidir. Gregoryen takvimi artık Güney Kore'de resmi sivil takvimdir, bu nedenle halk 1 Ocak Yılbaşı Günü'nü yılın ilk günü olarak kabul etmektedir. Güney Koreliler yaşlarını Doğu Asya yaş hesaplama yöntemini kullanarak hesaplarlar ve tüm Güney Koreliler yaşlarına yeni yılın (Kore takviminin değil, Miladi) gece yarısında bir yıl eklerler.[33] Aileler, 31 Aralık'ta Yılbaşı Gecesi gece yarısına kadar sayarak yeni yılı kutlarlar.
Kuzey Koreliler Yılbaşı Günü tatilini Miladi takvimin ilk günü olan 1 Ocak'ta kutlarlar. Seollal olarak da adlandırılan bu Yılbaşı Günü, Kuzey Kore'de büyük bir tatildir, ancak Kore takviminin ilk gününde izin alırlar.[açıklama gerekli] Kore takviminin ilk günü rahatlama günü olarak kabul edilir, ancak Kuzey Koreliler Miladi takvimin ilk gününü daha önemli kabul ederler.[kaynak belirtilmeli]
Güneydoğu Asya
Kamboçya Yeni Yılı (Chaul Chnam Thmey) 13 Nisan veya 14 Nisan'da kutlanır. Khmer Yeni Yılı için üç gün vardır: ilk gün "Moha Songkran", ikinci gün "Virak Wanabat" ve son gün "Virak Loeurng Sak" olarak adlandırılır. Bu dönemlerde Kamboçyalılar genellikle pagodaya giderler veya geleneksel oyunlar oynarlar. Phnom Penh, Khmer Yeni Yılı sırasında genellikle sessizdir çünkü Kamboçyalıların çoğu tatili memleketlerinde geçirmeyi tercih eder.
Tayland Yeni Yılı, 13 Nisan veya 14 Nisan'da kutlanır ve yerel dilde Songkran olarak adlandırılır. İnsanlar genellikle birbirlerine su sıçratmak için dışarı çıkarlar. Su atma, bir kutsama olarak ortaya çıktı. Budaların temizlik için döktüğü suyu yakalayarak, bu "kutsanmış" su, iyi şans için yaşlıların ve ailenin omuzlarına nazikçe dökülür.
Thingyan, Burmalı yeni yıl kutlamaları tipik olarak 13 Nisan'da başlar, ancak gerçek Yılbaşı Günü 21. yüzyılda 17 Nisan'a denk gelir. Gün yüzyıllar boyunca yavaşça kaymıştır. 20. yüzyılda gün 15 veya 16 Nisan'a, 17. yüzyılda ise 9 veya 10 Nisan'a denk geldi.
Vietnam Yeni Yılı (Tết Nguyên Đán veya Tết), daha yaygın olarak kısa adı Tết veya "Vietnam Ay Yeni Yılı" olarak bilinir, Vietnam'daki en önemli ve popüler tatil ve festivaldir, tatil normalde 20 Ocak ile 20 Şubat arasında gerçekleşir. Çin takvimine dayanan, bir güneş-ay takvimi olan baharın gelişini işaret eden Vietnam Yeni Yılıdır. Tết Nguyên Đán adı, Hán nôm karakterleri 節 元 旦'den türetilmiş, "İlk Sabah Yortusu" anlamına gelen Çin-Vietnamca bir ifadedir.
Güney Asya
Diwali ile ilgili Yeni Yıl kutlamaları Marwari yeni yılı ve Gujarati yeni yılını içerir.
Hint Yeni Yıl günleri, bölgeye göre değişen birçok çeşide sahiptir ve Hindu takvimine dayanır.
Hinduizm'de, farklı bölgesel kültürler yılın farklı zamanlarında yeni yılı kutlarlar. Assam, Bengal, Kerala, Nepal, Odisha, Pencap, Telangana, Andhra Pradesh ve Tamil Nadu'da haneler, Güneş Hindu takviminde Koç burcuna girdiğinde yeni yılı kutlarlar. Bu normalde 14 Nisan veya 15 Nisan'a denk gelir, artık yıla bağlı olarak. Hindistan'ın kuzey/orta bölgelerinde ise Vikram Samvat takvimi takip edilir. Buna göre yeni yıl günü, Chaitra Shukla Pratipada veya Gudi Padwa olarak da bilinen Chaitra Ayı'nın ilk günüdür. Bu, Hindu takviminin ilk ayı, ilk Shukla pakshası (on dört gün) ve ilk günüdür. Bu normalde 23-24 Mart civarında, çoğunlukla Gregoryen Takvim'de İlkbahar Ekinoksu civarında gerçekleşir. Yeni yıl, ailedeki yaşlılara saygı gösterilerek ve onların kutsamaları alınarak kutlanır. Kutlayanlar ayrıca sağlıklı ve müreffeh bir yıl için iyi dilek sembolleri de takas ederler.
Malayalam Yeni Yılı (Puthuvarsham), Nisan ortasında Medam ayının ilk günü olan Vishu olarak bilinen günde veya Malayalam Takvimi'nin Chingam ayının ilk günü olan Ağustos ortasında başka bir hesaplamaya göre kutlanır. Hindistan'daki çoğu takvim sisteminin aksine, Malayalam Takvimi'ndeki Yılbaşı Günü herhangi bir astronomik olaya dayanmaz. Sadece Malayalam Takvimi'nin 12 ayının ilki olan ilk günüdür. Malayalam Takvimi (Kollavarsham olarak adlandırılır) MS 825'te, bilginler arasında genel bir anlaşmaya göre, doğal bir afetle yıkılmış olan Kollam şehrinin yeniden açılmasına dayanarak ortaya çıkmıştır.
Nepal Sambat, özellikle Newar topluluğu tarafından kutlanan Nepalli Yeni Yıl kutlamasıdır. Gurung, Sherpa ve Tamang gibi Nepalli etnik gruplar Lhosar'ı kutlarlar. Resmi olarak Baisakh ek gatey kutlansa da, Nepalliler arasında Vikram Sambat'ın Nepal Sambat ile değiştirilmesi için artan bir talep var çünkü Nepal Sambat Nepal'e özgüdür, Vikram Sambat ise Hindistan'dan gelmiştir.
Pahela Baishakh veya Bangla Nabobarsho, Bengali Takvimi'nin ilk günüdür. Bangladeş'te 14 Nisan'da ulusal bir tatil olarak ve Hindistan'ın Batı Bengal, Tripura ve Assam'ın bir bölümünde Bengal kökenli insanlar tarafından dini inançlarına bakılmaksızın 14 veya 15 Nisan'da kutlanır.
Sih Yeni Yılı, Nanakshahi takvimine göre kutlanır. Bu takvimin başlangıcı, ilk Sih Gurusu Guru Nanak'ın 1469'daki doğumudur. Yeni Yıl Günü her yıl Gregoryen Batı takviminde 14 Mart olan güne denk gelir.[34]
Seylan Yeni Yılı, Sri Lanka kültüründe baskın olarak Sri Lankalı Seylanlılar tarafından kutlanırken, aynı günde Tamil Yeni Yılı Sri Lankalı Tamililer tarafından kutlanır. Seylan Yeni Yılı (aluth avurudda), hasat mevsiminin sonunu Bak (Nisan) ayında 13 Nisan ile 14 Nisan arasında işaret eder. Yılın sonu ile Yeni Yıl arasında astrolojik olarak üretilmiş bir zaman boşluğu vardır ve bu, Güneş'in gök kürede Meena Rashiya'dan (Balık Evi) Mesha Rashiya'ya (Koç Evi) geçişine dayanır. Yeni Yıl ile geçen yıl arasındaki astrolojik zaman farkı (nonagathe), tüm türden 'iş'ten uzak durulması gereken çeşitli Budist ritüelleri ve gelenekleri ile kutlanır. Budist ritüelleri ve gelenekleri yerine getirildikten sonra, havai fişekler ve havai fişekler yardımıyla Sinhala ve Tamil Yeni Yılı temelli sosyal toplantılar ve şenlikli partiler düzenlenir. Hediyeleşme, temizlik, yağ lambasının yakılması, kiribath (sütlü pilav) yapılması ve hatta Asya Koel'i, Seylan Yeni Yılı'nın önemli yönleridir.
Tamil Yeni Yılı (Puthandu) 13 Nisan veya 14 Nisan'da kutlanır. Geleneksel olarak Tamil Nadu'nun bazı bölgelerinde Güneş'in Koç burcuna girdiği olayı işaretlemek için Chiththirai Thirunaal olarak kutlanır. Yılın başlangıcını işaretlemek için tapınaklarda Panchangam (yıllık) okunur.
Telugu Yeni Yılı (Ugadi), Kannada Yeni Yılı (Yugadi) Mart (genellikle), Nisan (bazen) aylarında kutlanır. Geleneksel olarak Andhra Pradesh, Telangana ve Karnataka'nın bazı bölgelerinde Deccan bölgesindeki insanlar için Yeni Yıl Günü'nü işaretlemek için Chaitram Chaitra Shuddha Padyami olarak kutlanır. Hindu takvimi bir güneş-ay takvimi olduğu için her yıl farklı bir güne denk gelir. Saka takvimi Chaitra (Mart-Nisan) ayı ile başlar ve Ugadi/Yugadi yeni yılın ilk gününü işaret eder. Chaitra, Panchanga'daki ilk aydır (Hint takvimi). Yılın başlangıcını işaretlemek için tapınaklarda Panchangam (yıllık) okunur.
Orta Doğu
Orta Doğu'nun başlıca dinleri İslam ve Yahudilik'tir: dünyadaki takipçileri kendi ilgili yeni dini takvim yıllarının ilk gününü kutlarlar.
İslam
İslam'ın iki ana mezhebi Sünni İslam ve Şii İslam'dır. Her ikisi için de takvimin başlangıcı Hicret olmasına rağmen farklı takvimlere sahiptirler.
İslami Yeni Yıl (veya "Hicri Yeni Yıl", Arapça: رأس السنة الهجرية Ras as-Sanah al-Hijriyah)), Sünni İslami kültürde Hicri Ay takviminde yeni bir yılın başlangıcını işaret eden gündür. Güneş yılını göz ardı eder: Ay takvimi on iki ay içerdiği için Yılbaşı Günü her yıl farklı bir Gregoryen tarihindedir, bu da onu güneş yılından ortalama 11 ila 12 gün daha kısa yapar. Yılın ilk günü, bu takvimin ilk ayı olan Muharrem'in ilk gününde gözlemlenir.
Nevruz, Güneş Hicri takviminin (İran takvimlerinden biri) ilkbaharın ilk gününü ve yılın başlangıcını işaret eder. Astronomik Kuzey ilkbahar ekinoksu gününde, ki bu genellikle 20 Mart civarında (Gregoryen takvimi) gerçekleşir, kutlanır. Nevruz, İran kültürel kıtasını, Kürdistan ve Afganistan dahil olmak üzere 3.000 yıldan fazla bir süredir kutlanmaktadır. Tatil aynı zamanda Orta Asya, Güney Asya, Kuzeybatı Çin, Kırım ve Balkanlar'daki bazı gruplar tarafından da kutlanır ve gözlemlenir. Modern İranlıların Zoroastrian ataları arasında Zoroastrian bir tatil olmasının ve önemi olmasının yanı sıra, aynı zaman dilimi Hindistan alt kıtasında yeni yıl olarak kutlanır. Güneş'in gök ekvatorunu geçtiği ve gece ile gündüzün eşitlendiği an her yıl tam olarak hesaplanır ve İranlı aileler ritüelleri gözlemlemek için bir araya gelir.
Yahudilik
Roş Aşana (Yahudi Yeni Yılı), İsrail'de ve dünya çapında Yahudiler tarafından kutlanır. Tarih, ilkbaharın ilk ayı olan Nisan'dan itibaren yedinci ay olan Tişri ayının yeni ayıdır. Her zaman Eylül veya Ekim aylarına denk gelir. Tatil, yargılama günü olduğunu belirtmek için şofar borularının çalınmasıyla, pişmanlık dualarıyla, kanun ve peygamberlerden okumalarla ve özel yemeklerle kutlanır. Gregoryen takvimine göre yeni yıl olan 31 Aralık/1 Ocak gecesi de İsrail'de yaygın olarak kutlanır ve Sylvester veya sivil yeni yıl olarak anılır.[35]
Mars
Ana madde: Mars'ta zaman tutma
NASA tarafından belirlenen bir kurala göre, Mars yılı, kuzey yarımküresinin ilkbahar ekinoksu olan Kuzeye doğru ekinoksunda başlar. En son Yılbaşı Günü (MY 37), Dünya'nın Gregoryen takviminde 26 Aralık 2022'ye denk geldi.[36] MY 38'in Yılbaşı Günü 12 Kasım 2024'e denk geldi.
Geleneksel ve modern kutlamalar ve gelenekler
Yılbaşı Arifesi
Ana madde: Yılbaşı Arifesi
Miladi takvimde Yılbaşı Arifesi, aynı zamanda Eski Yıl Günü olarak da bilinir, yılın son günü olan 31 Aralık akşamını veya tüm gününü ifade eder. Birçok ülkede Yılbaşı Arifesi dans, yeme-içme, içme ve havai fişek izleme veya ateşleme ile kutlanır. Bazı Hıristiyanlar bu vesileyle bir gece nöbeti ayinine katılır. Kutlamalar genellikle gece yarısından sonra Yılbaşı Günü'ne, 1 Ocak'a kadar devam eder.
Yeni Yılı ilk karşılayan yerler Pasifik Okyanusu'ndaki Line Adaları (Kiribati'nin bir parçası), Samoa ve Tonga'dır. Buna karşılık, Amerikan Samoası, Baker Adası ve Howland Adası (ABD Küçük Dış Adaları'nın bir parçası) sonlardandır.[37]
1 Ocak, dünyanın dört bir yanındaki ülkelerde Aralık başlarında başlayan radyo, televizyon ve gazetelerde geçen yılı anma döneminden sonra yeni bir yılın taze başlangıcını temsil eder. Yayınlar, önceki yıl boyunca meydana gelen değişiklikleri gözden geçiren yıl sonu makalelerine sahiptir. Bazı durumlarda, yayınlar tüm yılın çalışmalarını şirkete yeni bir hayat getirmesi umuduyla ateşe verebilir. Gelecek yıl beklenen veya planlanan değişiklikler hakkında da makaleler bulunmaktadır.
Bu gün geleneksel olarak dini bir yortudur, ancak 20. yüzyılın ilk on yılından bu yana 31 Aralık gecesini -Yılbaşı Arifesi'ni- partiler, halk kutlamaları (genellikle havai fişek gösterileri içerir) ve gece yarısının ve yeni yılın yaklaşan gelişine odaklanan diğer geleneklerle kutlama fırsatı haline gelmiştir. Gece nöbeti ayinleri hala birçok kişi tarafından gözlemlenmektedir.[38]
Yılbaşı Günü
1 Ocak'ta dünya çapında Yılbaşı Günü'nün bir parçası olarak düzenlenen kutlamalar ve etkinlikler genellikle şunları içerir:
Pisa Yeni Yıl Günü kutlamaları, 18. yüzyılın ortalarına kadar İtalya'nın Pisa kentinde ve bugünkü Toskana'nın diğer bölgelerinde kullanılan belirli bir takvim türüydü ve yılı 25 Mart'ta (litürjik takvime göre Bakire Meryem'in Müjdelenmesi yortusu) başlatıyordu, başlangıcını "modern stil" veya "Sünnet stili"nden dokuz ay yedi gün öne alıyordu, bu da 1 Ocak'ı yılın ilk günü olarak gösteriyor;
Yılbaşı Günü'nde Londra Yeni Yıl Günü Geçit Töreni, Pasadena'nın Gül Geçit Töreni (ayrıca "Gül Geçit Töreni" olarak da bilinir) ve Philadelphia'nın Mummers Geçit Töreni dahil olmak üzere birkaç büyük geçit töreni düzenlenmektedir. Bahamalar'da aynı zamanda Junkanoos ile de ilişkilidir.
2010'lu yıllarda başlayarak, Amerika Birleşik Devletleri'nin elli eyalet park sisteminde İlk Gün Yürüyüşleri'nin yapıldığı gün aynı zamanda.[39]
Viyana Filarmoni Orkestrası, geleneksel olarak Yılbaşı Günü sabahı bir Yeni Yıl konseri verir.
Bazı ülkelerde, katılımcıların kumsallarda toplanıp soğuk suya koştukları bir "kutuplu ayı dalışı" yaygın bir gelenektir. Kuzey Yarımküre'deki birçok şehirdeki Kutuplu Ayı Kulüpleri, Yılbaşı Günü'nde organize dalışlar yapma geleneğine sahiptir ve bunlar genellikle hayır kurumları için para toplamak amacıyla düzenlenir.
İrlanda'da Yılbaşı Günü, Lá na gCeapairí veya tereyağlı ekmek günü olarak adlandırılırdı. Tereyağlı ekmeğin tüketilmesinin olası anlamı, sabahları tereyağlı ekmeği kapı eşiğine koyarak gelecek yılda açlık ve kıtlığı uzak tutmaktı. Bazı gelenekler, gençlerden oluşan partilerin evden eve dolaşarak tereyağlı ekmek ve zaman zaman Poitín[40] aldığını veya karşılığında tereyağlı ekmek verdiklerini gördü. Bu gelenek, 19. yüzyılda popüler olmuş ve 1930'lar ve 1940'larda azalmış olup, o zamandan beri yok olmuştur.[41]
Japonya, Kore ve İnuit, Yupik, Aleut, Chukchi ve Iñupiat'ların yaşadığı bölgelerde ilk gün doğumu izlemek bir gelenektir.
Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nde Yılbaşı Günü, birkaç önemli spor etkinliği ile ilişkilidir:
Amerika Birleşik Devletleri'nde 1 Ocak, Citrus Bowl (Orlando), Outback Bowl (Tampa), Gül Kasesi Oyunu (Pasadena) ve Şeker Kasesi (New Orleans) dahil olmak üzere birçok büyük sezon sonrası kolej futbolu kasesi oyunu için geleneksel tarihtir. 2025'ten itibaren, Gül ve Şeker Kasesi oyunları Kolej Futbolu Playoff'unun çeyrek finallerinden ikisine ev sahipliği yapacak, ancak her üç yılda bir yarı finallere ev sahipliği yapmak için Ocak ortasına taşınacaklar.[42] 2008'den 2024'e kadar Ulusal Hokey Ligi, her yıl farklı ev sahibi takımlar arasında dönüşümlü olarak düzenlenen ve genellikle büyük bir bölgesel rekabeti sergileyen Yılbaşı Günü'nde yıllık açık hava oyunu Winter Classic'e ev sahipliği yaptı.[43]
Yılbaşı Günü bir Pazar gününe denk gelirse, ABD'de geleneksel olarak Yılbaşı Günü'nde düzenlenen spor etkinlikleri, Ulusal Futbol Ligi'nin (normal şekilde Pazar oyun günü oynar) savunmasında tipik olarak bir sonraki Pazartesi gününe ertelenir.[44] Benzer şekilde, Gül Geçit Töreni de 1893'ten beri "Pazar günü yok" kuralını uygulamaktadır, Pazar günü yapılan bir geçit töreninin atları korkutacağına ve Pazar kilise hizmetlerini bozacağına inanılmaktadır.[45][46] NHL, 2025'te genişletilmiş Kolej Futbolu Playoff'u ile rekabetten kaçınmak için Winter Classic'i tamamen Yılbaşı Günü'nden taşıdı, 2025 baskısı Yılbaşı Arifesi'nde ana saatte yapıldı ve 2026 oyunu 2 Ocak'a ertelendi.[47][48]
İngiliz futbolundaki Premier Lig, geleneksel olarak Yılbaşı Günü'nde maçlar düzenler,[49] bu da Noel tatili boyunca (boks günü dahil, aynı derecede önemli) oyun oynanması yönündeki tarihi geleneğinden kaynaklanmaktadır.[50]
PDC Dünya Dart Şampiyonası finali tipik olarak Yılbaşı Günü'nde gerçekleşir.[51]
Cheltenham Yarış Pisti, Fairlawne Handicap Chase, Dipper Novices' Chase ve Relkeel Hurdle'ı içeren bir Yılbaşı Günü etkinliği düzenler.[52]
Yılbaşı Günü birçok ülkede resmi ve banka tatilidir.
Güney Amerika'nın güneyinde, Yılbaşı Günü'nde şanslı kabul edilen çeşitli yiyecekler pişirilir ve tüketilir, bunlar arasında hopping John, kırmızı fasulye ve pirinç, karagöz fasulyesi ve lahana yeşillikleri bulunur.[53]
İsveç'te pizza siparişleri artar ve bazı pizzacılar talepteki artışı karşılamak için ekstra personel getirir.[54] İsveç medyası bunu "Pizza Günü" olarak tanımlamıştır.[55][56][57]
Müzik
Yılbaşı Günü ile ilişkilendirilen müzik hem klasik hem de popüler türlerde bulunur ve ayrıca Noel ve tatil sezonunda yeni yılın gelişine odaklanan Noel şarkıları da vardır.
Paul Gerhardt, 1653'te ilk kez yayınlanan, yıl dönümü için "Nun lasst uns gehn und treten" ilahisinin metnini yazdı.
Johann Sebastian Bach, Orgelbüchlein'de yeni yıl için üç koral önlemesi besteledi: Helft mir Gotts Güte preisen ["Tanrı'nın iyiliğini övmeme yardım et"] (BWV 613); Das alte Jahr vergangen ist ["Eski yıl geçti"] (BWV 614); ve In dir ist freude ["Sende sevinç var"] (BWV 615).[58]
Yıl geçti, geri alınamaz, yeni yıl için şükran etmek için 1713'e tarihlenen geleneksel bir Hıristiyan ilahisidir.[59]
İngilizce konuşulan ülkelerde, Yılbaşı gecesi gece yarısında Auld Lang Syne'ı söylemek gelenektir.
Yılbaşı Bebekleri
Genellikle bir editoryal karikatür olarak kullanılan yaygın bir görüntü, üzerinde önceki yılın yazılı olduğu bir kurdele takan Zaman Babası'nın (veya "Eski Yıl") görevlerini üzerinde yeni yılın yazılı olduğu bir kurdele takan Yeni Yıl Bebeği'ne (veya "Yeni Yıl") devrettiği bir tasvirdir.[60]
Yılbaşı Günü doğan bebeklere yaygın olarak Yılbaşı bebekleri denir. Dyersburg Bölge Tıp Merkezi[61] gibi hastaneler, o hastanede yeni yılda doğan ilk bebeğe ödüller verir. Bu ödüller genellikle yerel işletmeler tarafından bağışlanır. Ödüller genellikle bebek maması, bebek battaniyeleri, bebek bezleri ve bebekle ilgili malzemeler satan mağazalara hediye çekleri gibi çeşitli bebekle ilgili ürünleri içerir.
Antarktika
Antarktika'da Yılbaşı Günü'nde, coğrafi güney kutbunu işaretleyen kazık, buzun hareketini telafi etmek için yaklaşık 10 metre hareket ettirilir. Her yıl yakındaki personel tarafından yeni bir işaret kazığı tasarlanır ve yapılır.
Ayrıca bakınız
İlk Gece
Yeni Yıl civarında geçen filmler listesi
Kış festivalleri listesi
Roş Aşana
Aziz Sylvester Günü
Yeni Yıl Altılısı
Notlar
Kaynaklar
Bibliyografya
Macrobius, Saturnaliorum Libri VII. (Latince)
Macrobius (2011), Kaster, Robert A. (ed.), Saturnalia, Cilt I, Loeb Klasik Kütüphanesi, No. 510, Cambridge: Harvard University Press, ISBN 978-0-674-99649-6. (İngilizce) ve (Latince)