Bugün öğrendim ki: Fransa'nın, İngilizlerin ülkeden ayrılmasından yedi yıl sonra, 1954'e kadar Hindistan'da kolonileri olduğu. Fransız Hindistanı, toplam 510 km2 (200 mil kare) büyüklüğünde, coğrafi olarak ayrılmış beş bölgeden oluşuyordu.
Hintî Altkıtas'ta Fransız Kolonisi (1664-1954)
Fransız Hindistanı, resmî adıyla Hint Yöresindeki Fransız Yerleşkeleri [a] (İngilizce: Hindistan'daki Fransız Yerleşkeleri), başlangıçta Fransız Hint Doğu Şirketi'nin fabrikaları olan, Hint altkıtasında coğrafi olarak beş ayrı enklaptan oluşan bir Fransız kolonisiydi. 1950 ve 1954 yıllarında de facto Hindistan Cumhuriyeti'ne dahil edilmişlerdi. Bu enklaplar, Koromandel Sahili'ndeki Pondicherry, Karikal, Yanam; Malabar Sahili'ndeki Mahe ve Bengal'deki Chandernagore'du. Fransızlar ayrıca diğer şehirlerdeki birkaç loj ("kışla", küçük yan kuruluş ticaret istasyonları) işletiyorlardı, ancak 1816'dan sonra İngilizler, yeniden işgal edilmeyen tüm Fransız iddialarını reddetti.
1950 yılına gelindiğinde toplam alan 510 km² (200 sq mi) iken, bunun 293 km² (113 sq mi)'si Pondicherry bölgesine aitti. 1936'da koloni nüfusu toplam 298.851 kişiydi ve bunların %63'ü (187.870 kişi) Pondicherry bölgesinde yaşıyordu. [4]
Arka Plan
[düzenle]
Fransa, 17. yüzyılın büyük Avrupa deniz güçlerinin Hint Doğu ticaretine girmesi açısından sonuncusuydu. İngiliz ve Hollanda Hint Doğu Şirketlerinin (sırasıyla 1600 ve 1602'de) kuruluşundan altı on yıl sonra ve her iki şirketin de Hindistan kıyılarında fabrikalar (ticaret merkezleri) çoğaltırken, Fransızların hala uygulanabilir bir ticaret şirketi veya Doğu'da tek bir kalıcı kuruluşu yoktu.
Fransa'nın Doğu Hint ticaretine geç girmesinin açıklanmasını arayan tarihçiler, Fransa'nın iç konumu, Fransa'nın sayısız iç gümrük engelleri ve Fransız Atlantik kıyısındaki tüccarların, uzak Doğu Hint Adaları ile uygulanabilir bir ticaret girişimini geliştirmek için gereken büyük yatırıma çok az ilgi duymaları gibi jeopolitik koşulları gösteriyor. [5] [6]
Tarih
[düzenle]
Hindistan'a İlk Deniz Yolculukları (16. yüzyıl)
[düzenle]
Hindistan'a ilk Fransız ticari girişiminin, Kral I. Francis döneminde, Rouen'li bazı tüccarların Doğu denizlerinde ticaret yapmak için iki gemi hazırladığı 16. yüzyılın ilk yarısında gerçekleştiği düşünülüyor; Le Havre'den yola çıktılar ve daha sonra asla görülmediler. 1604'te Kral IV. Henry tarafından bir şirkete patent belgesi verildi, ancak proje başarısız oldu. 1615'te yeni patent belgeleri verildi ve iki gemi Hindistan'a gitti, ancak yalnızca biri geri döndü. [7]
Fransız Hint Doğu Şirketi (La Compagnie française des Indes orientales), Kardinal Richelieu'nin himayesinde (1642) kuruldu ve Jean-Baptiste Colbert (1664) tarafından yeniden yapılandırıldı ve ona Madagaskar'a bir sefer gönderdi. [8] [9] [7]
Hindistan'daki İlk Fabrika (1668)
[düzenle]
1667'de Fransız Hint Şirketi, François Caron komutasında başka bir sefer gönderdi (yanında Marcara adında bir Farslı vardı), 1668'de Surat'a ulaştı ve Hindistan'daki ilk Fransız fabrikasını kurdu. [8] [9]
Hindistan'daki Fransız Genişlemesi (1669-1672)
[düzenle]
1669'da Marcara, Masulipatam'da başka bir Fransız fabrikası kurmayı başardı. 1672'de Fransızlar Fort Saint Thomas'ı ele geçirdi, ancak uzun ve masraflı bir kuşatmadan sonra Hollandalılar tarafından dışarı çıkarıldılar. Chandernagore (günümüzün Chandannagar'ı), Bengal valisi Müslüman hükümdarı Nawab Shaista Khan'ın izniyle 1692'de kuruldu. 1673'te Fransızlar, Bijapur Sultanı'nın qiladarından Pondicherry bölgesini satın aldılar ve böylece Pondicherry'nin kuruluşu gerçekleşti. 1720 yılına gelindiğinde Fransızlar, Surat, Masulipatam ve Bantam fabrikalarını İngiliz Hint Doğu Şirketi'ne kaybettiler.
Pondicherry'de Koloninin Kuruluşu (1673)
[düzenle]
4 Şubat 1673'te Fransız bir subay olan Bellanger de l'Espinay, Pondicherry'deki Danimarka Kışlasında ikamet ederek Pondicherry'nin Fransız idaresinin başlangıcını işaret etti. İlk Vali olan François Martin, 1674'te Pondicherry'yi küçük bir balıkçı köyünden gelişen bir liman kentine dönüştürmek için iddialı projeler başlattı. Ancak, Fransızlar Hollandalılar ve İngilizlerle sürekli çatışma içinde buldular. 1693'te Hollandalılar Pondicherry'yi ele geçirdi ve savunmalarını güçlendirdi. Fransızlar, 20 Eylül 1697'de imzalanan Ryswick Antlaşmasıyla 1699'da şehri geri aldılar.
Yanon (1723) ve Karaikal (1739)'da Kolonilerin Kuruluşu
[düzenle]
Varışlarından 1741'e kadar Fransızların hedefleri, İngilizlerin hedefleri gibi tamamen ticariydi. Bu dönemde Fransız Hint Doğu Şirketi, 1723'te Yanam'ı (Pondicherry'nin yaklaşık 840 kilometre veya 520 mil kuzeydoğusunda Andhra Sahili'nde), 1725'te Malabar Sahili'ndeki Mahe ve 1739'da Karaikal'ı (Pondicherry'nin yaklaşık 150 kilometre veya 93 mil güneyinde) barışçıl bir şekilde satın aldı. 18. yüzyılın başlarında Pondicherry şehri ızgara deseninde planlandı ve önemli ölçüde büyüdü. Pierre Christophe Le Noir (1726-1735) ve Pierre Benoît Dumas (1735-1741) gibi yetenekli valiler, Pondicherry bölgesini genişletti ve onu büyük ve zengin bir şehir haline getirdi.
Hindistan'da Fransız Bölgesel İmparatorluğu Kurma İstiği ve Yenilgisi (1741-1754)
[düzenle]
1741'de Hindistan'daki Fransızların en ünlü valisi Joseph François Dupleix, uzak yöneticilerinin ve Fransız hükümetinin İngilizleri kışkırtmak istememesine rağmen, Hindistan'da Fransız bölgesel bir imparatorluk kurma hedefi benimsedi. Dupleix'in bu hedefi, Hindistan'daki İngiliz çıkarlarıyla çarpıştı ve askeri çatışmalar ve politik entrikalar dönemi başladı ve Fransa ile Büyük Britanya resmen barış içindeyken bile devam etti. Marquis de Bussy-Castelnau komutasındaki Dupleix ordusu, Hyderabad ile Cape Comorin arasında başarılı bir şekilde kontrol sağladı. Ancak, 1744'te İngiliz subayı Robert Clive Hindistan'a geldi ve Dupleix'in Hindistan'da Fransız bir imparatorluk kurma umutlarını boşa çıkardı.
Bir yenilgiden ve başarısız barış görüşmelerinden sonra, Dupleix 1754'te özetle görevden alındı ve Fransa'ya geri çağrıldı.
Fransız-İngiliz Entrikaları (1754-1871)
[düzenle]
İngilizler ve Fransızlar arasındaki bölgesel Hint meselelerine müdahale etmemeye ilişkin bir anlaşmaya rağmen, sömürge entrikaları devam etti. Fransızlar, Bengal Nawabı mahkemesinde etkisini genişletti ve Bengal'deki ticaret faaliyetlerini artırdı. 1756'da Fransızlar, Nawab'ı (Siraj ud-Daulah) İngiliz Fort William'ı Calcutta'da ele geçirmeye teşvik etti. Bu, 1757'deki Plassey Savaşı'na yol açtı, burada İngilizler Nawab'ı ve Fransız müttefiklerini kesin bir şekilde yendiler ve böylece Bengal eyaletinin tamamı üzerinde İngiliz gücünün genişlemesini sağladı.
Ardından, Fransa, kaybedilen Fransız mülklerini geri almak ve İngilizleri Hindistan'dan çıkarmak için Lally-Tollendal'ı gönderdi. Lally 1758'de Pondicherry'ye geldi, başlangıçta bazı başarılara ulaştı ve 1758'de Cuddalore Bölgesi'ndeki Fort St. David'i yerle bir etti, ancak Lally'nin stratejik hataları, Hyderabad bölgesinin kaybına, Wandiwash Savaşı ve 1760'taki Pondicherry kuşatmasına yol açtı. 1761'de İngilizler, Fransız vahşetlerinin intikamını almak için Pondicherry'yi yerle bir etti; dört yıl boyunca harabe halinde kaldı. Fransızlar artık Güney Hindistan'daki hakimiyetlerini de kaybetmişlerdi.
1765'te Pondicherry, 1763'teki İngiltere ile yapılan barış anlaşmasına göre Fransa'ya iade edildi. Vali Jean Law de Lauriston, şehri eski düzenine göre yeniden inşa etmeye koyuldu ve beş ay içinde 200 Avrupalı ve 2000 Tamil ev inşa edildi. 1769'da Fransız Hint Doğu Şirketi, finansal olarak kendini destekleyemeyerek Fransız tacı tarafından ortadan kaldırıldı ve Fransız Hindistan mülklerinin yönetimi Fransız tacı tarafından üstlenildi. Sonraki 50 yıl boyunca Pondicherry, Fransa ile İngiltere arasında savaşları ve barış anlaşmaları sıklığıyla el değiştirdi.
1816'da Napolyon Savaşları'nın sona ermesinden sonra Pondicherry, Chandernagore, Karaikal, Mahe ve Yanam'ın beş kuruluşu ve Machilipatnam, Kozhikode ve Surat'taki kışlalar Fransa'ya iade edildi. Pondicherry eski ihtişamını büyük ölçüde kaybetmiş ve Chandernagore, hızla büyüyen İngiliz metropolü Calcutta'nın kuzeyinde önemsiz bir dış üsse dönüşmüştü. Sonraki 138 yıl boyunca ard arda gelen valiler, altyapıyı, sanayiyi, hukuku ve eğitimi geliştirmeye çalıştılar, ancak sonuçlar karışıktı.
25 Ocak 1871 tarihli bir kararname ile Fransız Hindistan'da seçmeli genel bir meclis (conseil général) ve seçmeli yerel meclisler (conseil local) oluşturulması gerekiyordu. Bu tedbirin sonuçları çok tatmin edici olmadı ve oy hakkı için nitelikler ve sınıflar değiştirildi. Vali, Pondicherry'de ikamet ediyordu ve bir meclis tarafından destekleniyordu. İki ilk derece mahkemesi (Pondicherry ve Karikal'da), bir temyiz mahkemesi (Pondicherry'de) ve beş barış hakemi vardı. Tarım ürünleri pirinç, fıstık, tütün, betel fıstığı ve sebzelerden oluşuyordu. [7]
Bağımsızlık Hareketi (18. - 20. yüzyıl) ve Hindistan ile Birleşme (1954)
[düzenle]
15 Ağustos 1947'deki Hindistan Bağımsızlığı, Fransa'nın Hint mülklerinin eski Britanya Hindistanı ile birleşmesini hızlandırdı. Machilipatnam, Kozhikode ve Surat'taki kışlalar 6 Ekim 1947'de Hindistan'a devredildi. Fransa ile Hindistan arasında 1948'de yapılan bir anlaşma, Fransa'nın kalan Hint mülklerinde politik geleceklerini seçmek için bir seçim yapılmasını kararlaştırdı. Chandernagore'nin yönetimi 2 Mayıs 1950'de Hindistan'a devredildi; daha sonra 2 Ekim 1954'te Batı Bengal eyaletine katıldı. 1 Kasım 1954'te Pondicherry, Yanam, Mahe ve Karikal'ın dört enklaması de facto Hint Birliği'ne aktarıldı ve Puducherry Birlik Bölgesi oldu. Fransız Hindistan'ın Hindistan ile de jure birleşmesi ancak 1962'de Paris'teki Fransız Parlamentosu Hindistan ile yapılan antlaşmayı onayladığında gerçekleşti.
Hindistan'daki "Büyük İmparatorluğumuz" efsanesi
[düzenle]
19. yüzyılın ortalarından itibaren Fransa'da, Napolyon Savaşları'ndan sonra İngiltere'den geri alınan beş küçük yerleşimin, 18. yüzyılda Dupleix tarafından edinilen "büyük imparatorluğun" kalıntıları olduğu inancı ortaya çıktı. Fransız ekonomisti ve sömürge genişletme savunucusu Pierre Paul Leroy-Beaulieu, 1886'da, "Hindistan'ın geniş imparatorluğumuz beş yerleşimle sınırlandırıldı" diye yazdı. 1930'larda yayınlanan bir atlas, bu beş yerleşimi, Fransa'nın 18. yüzyılda Hindistan'da kurduğu büyük sömürge imparatorluğunun kalıntıları olarak tanımladı. Daha yakın zamanda, 1816'dan sonra Fransız Hindistanı'nın tarihçisi, bunları "bir imparatorluğun kalıntıları" ve "sonsuza dek kaybolmuş büyük bir imparatorluğun son kalıntıları" olarak tanımladı. Ancak Fransa hiçbir zaman 1816'da geri alınan beş yerleşimden fazlasını kontrol altında tutmadı. Fransız Hindistanı tarihçisi ve arşivcisi Alfred Martineau (aynı zamanda Fransız Hindistanı valisi) 1750'de Dupleix'e verilen Carnatic yetkisinin, çoğu tarihçinin yazdığı gibi, egemenlik devri olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti; çünkü Dupleix, istediği zaman gücünü geri çekebilecek Hindistan subahının bir temsilcisi durumundaydı. Fransız Hint Doğu Şirketi tarihçisi Philippe Haudrère de, Dupleix'in bu bölgeleri karmaşık anlaşmalar ve ittifaklar sistemi aracılığıyla kontrol ettiğini (neredeyse feodal bir sistem), bölgelerin Fransız komutanları tarafından garnizonlarla korunması gerektiğini, ancak ne ilhak edildiğinin ne de himaye altında kaldığının belirtilmediğini yazdı.
Hindistan'daki Fransız Yerleşkeleri Listesi
[düzenle]
1839 itibariyle Hint yarımadasındaki Fransız yerleşkeleri şunlardı:
Coramandel sahillerinde,
Pondicherry ve Pondicherry, Villenour ve Bahour bölgelerinden oluşan bölgesi;
Karikal ve bağımlı maganamları veya bölgeleri.
Andhra Pradesh sahillerinde,
Yanaon ve bağımlı köyleri veya köyleri içeren bölgesi;
Masulipatam lojisi [not 1] ve Francepeth adı verilen bir bahçe [not 2].
Malabar sahillerinde,
Mahe ve bölgesi;
Calicut lojisi [not 3].
Bengal'de,
Chandernagore ve bölgesi;
Cassimbazar, Jougdia, Dhaka, Balasore ve Patna'nın beş lojisi [18] [not 4], [not 5], [not 6], [not 7] ve [not 8].
Gujarat'ta,
Surat fabrikası [not 9].
Fransız Hint Doğu Şirketi döneminde, "kışla" adı, ev ve bitişik araziden oluşan fabrikalara veya yalıtılmış kuruluşlara verildi; burada Fransa kendi bayrağını dalgalandırabilir ve ticaret merkezleri kurabilirdi.
1954 Hindistan'da Fransız Yerleşkelerinin Birleşme Hareketi
Dupleix, Deccan Soudhabar'ı Murzapha Jung ile görüşüyor
Suffren, 1782'de müttefiki Hyder Ali ile görüşüyor, J. B. Morret gravürü, 1789
Fransız Hindistanı posta pulları
Chandernagore'nin Hükümet Konağı, yaklaşık 1850
Baş Yöneticiler Listesi
[düzenle]
Komiserler
[düzenle]
François Caron, 1668-1672
François Baron, 1672-1681
François Martin, 1681 - Kasım 1693
Hollanda işgali, Eylül 1693 - Eylül 1699 - Ryswick Antlaşması (1697)
Valiler
[düzenle]
Fransız Hint Doğu Şirketi döneminde en üst yetkili unvanı genellikle Pondicherry Valisi ve Doğu Hint Adalarındaki Fransız yerleşkelerinin Genel Komutanıydı (Fransızca: Gouverneur de Pondichéry et commandant général des établissements français aux Indes orientales). 1816'dan sonra Hindistan'daki Fransız yerleşkelerinin Valisi oldu (Fransızca: Gouverneur des établissements français de l'Inde').
François Martin, Eylül 1699 - 31 Aralık 1706
Pierre Dulivier (Geçici), Ocak 1707 - Temmuz 1708
Guillaume André d'Hébert, 1708-1712
Pierre Dulivier, 1713-1715
Guillaume André d'Hébert, 1715-1718
Pierre André Prévost de La Prévostière, Ağustos 1718 - 11 Ekim 1721
Pierre Christoph Le Noir (Geçici), 1721-1723
Joseph Beauvollier de Courchant, 1723-1726
Pierre Christoph Le Noir, 1727-1734
Pierre Benoît Dumas, 1735-1741
Joseph François Dupleix, 14 Ocak 1742 - 15 Ekim 1754
Charles Godeheu, Le commissaire (Geçici), 15 Ekim 1754 - 1754
Georges Duval de Leyrit, 1756-1758
Thomas Arthur, comte de Lally, 1758 - Ocak 1761
İlk İngiliz işgali, 15 Ocak 1761 - 25 Haziran 1765 - Paris Antlaşması (1763)
Jean Law de Lauriston, 1765-1766
Antoine Boyellau (Geçici), 1766-1767
Jean Law de Lauriston, 1767 - Ocak 1777
İkinci İngiliz işgali, 1778 - 1783 - Paris Antlaşması (1783)
Guillaume de Bellecombe, Ocak 1777 - 1778
Marquis de Bussy-Castelnau, 1783-1785
François de Souillac, 1785
David Charpentier de Cossigny, Ekim 1785 - 1787
Thomas Conway, Ekim 1787 - 1789
Camille Charles Leclerc, Chevalier de Fresne, 1789-1792
Dominique Prosper de Chermont, Kasım 1792 - 1793
L. Leroux de Touffreville, 1793
Üçüncü İngiliz işgali, 23 Ağustos 1793 - 18 Haziran 1802 - Amiens Antlaşması (1802)
Charles Mathieu Isidore Decaen, 18 Haziran 1802 - Ağustos 1803
Louis Binot, 1803
Dördüncü İngiliz işgali, Ağustos 1803 - 26 Eylül 1816 - Paris Antlaşması (1814)
Comte Dupuy, 26 Eylül 1816 - Ekim 1825
Joseph Cordier, Marie Emmanuel (Geçici), Ekim 1825 - 19 Haziran 1826
Eugène Desbassayns de Richemont, 1826 - 2 Ağustos 1828
Joseph Cordier, Marie Emmanuel (Geçici), 2 Ağustos 1828 - 11 Nisan 1829
Auguste Jacques Nicolas Peureux de Mélay, 11 Nisan 1829 - 3 Mayıs 1835
Hubert Jean Victor, Marquis de Saint-Simon, 3 Mayıs 1835 - Nisan 1840
Paul de Nourquer du Camper, Nisan 1840 - 1844
Louis Pujol, 1844-1849
Hyacinthe Marie de Lalande de Calan, 1849-1850
Philippe Achille Bédier, 1851-1852
Raymond de Saint-Maur, Ağustos 1852 - Nisan 1857
Alexandre Durand d'Ubraye, Nisan 1857 - Ocak 1863
Napoléon Joseph Louis Bontemps, Ocak 1863 - Haziran 1871
Antoine-Léonce Michaux, Haziran 1871 - Kasım 1871
Pierre Aristide Faron, Kasım 1871 - 1875
Adolph Joseph Antoine Trillard, 1875-1878
Léonce Laugier, Şubat 1879 - Nisan 1881
Théodore Drouhet, 1881 - Ekim 1884
Étienne Richaud, Ekim 1884 - 1886
Édouard Manès, 1886-1888
Georges Jules Piquet, 1888-1889
Louis Hippolyte Marie Nouet, 1889-1891
Léon Émile Clément-Thomas, 1891-1896
Louis Jean Girod, 1896 - Şubat 1898
François Pierre Rodier, Şubat 1898 - 11 Ocak 1902
Louis Pelletan (Geçici), 11 Ocak 1902
Victor Louis Marie Lanrezac, 1902-1904
Philema Lemaire, Ağustos 1904 - Nisan 1905
Joseph Pascal François, Nisan 1905 - Ekim 1906
Gabriel Louis Angoulvant, Ekim 1906 - 3 Aralık 1907
Adrien Jules Jean Bonhoure, 1908-1909
Ernest Fernand Lévecque, 1909 - 9 Temmuz 1910
Alfred Albert Martineau, 9 Temmuz 1910 - Temmuz 1911
Pierre Louis Alfred Duprat, Temmuz 1911 - Kasım 1913
Alfred Albert Martineau, Kasım 1913 - 29 Haziran 1918
Pierre Étienne Clayssen (Geçici), 29 Haziran 1918 - 21 Şubat 1919
Louis Martial Innocent Gerbinis, 21 Şubat 1919 - 11 Şubat 1926
Henri Léo Eugène Lagroua (Geçici), 11 Şubat 1926 - 5 Ağustos 1926
Pierre Jean Henri Didelot, 1926-1928
Robert Paul Marie de Guise, 1928-1931
François Adrien Juvanon, 1931-1934
Léon Solomiac, Ağustos 1934 - 1936
Horace Valentin Crocicchia, 1936-1938
Louis Alexis Étienne Bonvin, 26 Eylül 1938 - 1945
Nicolas Ernest Marie Maurice Jeandin, 1945-1946
Charles François Marie Baron, 20 Mart 1946 - 20 Ağustos 1947
1946'da Fransız Hindistanı, Fransa'nın ötesindeki bir bölge (Fransızca: territoire d'outre-mer) haline geldi.
Komiserler
[düzenle]
Charles François Marie Baron, 20 Ağustos 1947 - Mayıs 1949
Charles Chambon, Mayıs 1949 - 31 Temmuz 1950
André Ménard, 31 Temmuz 1950 - Ekim 1954
Georges Escargueil, Ekim 1954 - 1 Kasım 1954
1954'te Fransız Hindistanı de facto Hindistan Cumhuriyeti'ne devredildi.
Yüksek Komiserler
[düzenle]
Birinci Yüksek Komiser Kewal Singh, 21 Ekim 1954'teki Kizhoor referandumundan hemen sonra 1947 Yabancı Yargılama Yasası'na göre atandı. [19]: 964 Baş Komiser, eski Fransız komiserinin yetkilerine sahipti, ancak doğrudan Birlik Hükümeti denetiminde bulunuyordu. [20]: 198
Baş Komiserler listesi aşağıdadır [19]: 977
No. Adı Göreve başladı Görevden ayrıldı 1 21 Ekim 1954 16 Kasım 1956 2 [21]: 103 17 Kasım 1956 27 Ağustos 1958 3 [22]: 197 30 Ağustos 1958 8 Şubat 1961 4 [23] 2 Mayıs 1961 1 Ağustos 1963 5 2 Ağustos 1963 13 Ekim 1963
Ayrıca bakınız
[düzenle]
Fransa portalı
Hindistan portalı
Tarih portalı
Hindistan'daki Fransız Kolonilerinin Havarilik Öncülüğü (Katolik misyon)
Britanya Raj
Sömürge Hindistanı
Yanaon darbesi
Danimarka Hindistanı
Hollanda Hindistanı
Fransız Hindistan'da belediye yönetimi
Portekiz Hindistanı
Notlar
[düzenle]
Referanslar
[düzenle]
Kaynakça
[düzenle]
Sudipta Das (1992). Hindistan'da Fransız emperyalizminin mitleri ve gerçekleri, 1763-1783. New York: P. Lang. ISBN 0820416762. 459 sayfa.