Bugün öğrendim ki: Japonya'da, ödenmemiş fazla mesai, sözlü taciz ve taciz, çalışanlarını hafta sonları/tatillerde çalışmaya zorlama ve hatta yeni işyerlerinde onları dava etmekle tehdit ederek işten ayrılmalarına bile izin vermeme gibi karanlık iş uygulamalarıyla kötü şöhretli "kara şirketler" olduğu
Yuki Watanabe, günde 12 saat ofis çalışması yapanlardan biriydi. Ve bu, kısa bir gün sayılıyordu.
Tipik bir 9'dan 9'a çalışma günü minimum gerekiyordu. 24 yaşındaki, Japonya'nın en büyük telekom ve elektronik ödeme şirketlerinden bazıları için çalışan Watanabe, "Ofisten ayrılma saatim en geç 23.00'dü" dedi.
İsteklerin yoğunluğu o kadar fazlaydı ki, gelecekteki iş olanaklarını tehlikeye atmamak için CNN'e bir takma ad kullanarak konuşan Watanabe, sağlık sorunları yaşamaya başladı. "Bacakları titriyordu ve mide sorunları yaşıyordu."
Biliyordu ki istifa etmeliydi, ama bir engel vardı: Japonya'nın kötü şöhretli hiyerarşik çalışma kültürü.
İşten ayrılma isteğinde bulunmak veya izin almak yeterince zor olabilirdi. Çalışanların geleneksel olarak bir işverenle, hatta bir ömür boyu, on yıllarca çalıştığı dünyanın dördüncü büyük ekonomisinde istifa etmek, en büyük saygısızlık olarak görülebilir.
En aşırı durumlarda, sinirli patronlar istifa mektuplarını yırtıyor ve çalışanları kalmaları için zorluyordu.
Watanabe, önceki işinde mutsuztu, eski amirinin onu genellikle görmezden geldiğini ve kötü hissetmesine neden olduğunu söylüyordu. Ama istifa etmeye cesaret edemedi.
"Eski işverenimin istifaımı reddetmesini ve daha uzun süre çalışmamı sağlamasını istemedim" dedi CNN'e yakın zamanda yaptığı bir röportajda.
Ancak çıkmazı aşmanın bir yolunu buldu. Korkak çalışanlara, baskıcı patronlarından ayrılmalarında yardımcı olan Momuri adlı bir istifa ajansına başvurdu.
Birçok Japon işçi, stressiz bir şekilde istifa etmelerine yardımcı olmak için bu aracı kuruluşları, pahalı bir akşam yemeği bedeli karşılığında işe alıyordu.
Endüstri Covid'den önce de mevcuttu. Ancak pandeminin ardından yıllardır evden çalışmanın, hatta Japonya'nın en sadık çalışanlarından bazılarının kariyerleri hakkında düşünmeye sevk ettiğinin ardından popülaritesi arttı, insan kaynakları uzmanlarına göre.
Ülke çapında ortaya çıkan istifa ajanslarının kesin bir sayısı yok, ancak bunları işletenler talebin artışını doğrulayabiliyor.
'Artık bunu yapamam'
Momuri operasyon müdürü Shiori Kawamata, geçen yıl tek başına 11.000'e kadar müşteri sorgulaması aldıklarını söyledi.
Tokyo'nun en hareketli iş merkezlerinden biri olan Minato'da bulunan firma, 2022'de umutsuz müşterilerine hitap edecek bir isimle faaliyete başladı - "Momuri", Japoncada "Artık bunu yapamam" anlamına geliyor.
22.000 yen (yaklaşık 150 dolar) karşılığında - veya part time çalışanlar için 12.000 yen - çalışanların istifa etmelerini, şirketleriyle müzakere etmelerini ve hukuki anlaşmazlıklar çıkarsa avukatlar için tavsiye sağlamayı taahhüt ediyor.
"Bazı insanlar istifa mektuplarının üç kez yırtıldıktan ve işverenlerin dizlerinin üzerinde eğilerek bile işten ayrılmalarına izin vermedikten sonra bize geliyorlar" dedi, Japonya'nın derinleşmiş saygılı işyeri kültürünün bir başka örneğini vererek.
"Bazen ağlayan insanlar, XYZ temelinde işlerini bırakıp bırakamayacaklarını sorarak arıyorlar. Onlara, işlerini bırakmanın bir çalışma hakkı olduğunu söylüyoruz" diye ekledi Kawamata.
Bazı çalışanlar, istifa etmeye çalıştıklarında patronlarının onları rahatsız ettiğini, dairelerinin önüne gelip defalarca kapı ziline basarak, ayrılmayı reddettiğini söyledi.
Başka bir ayrılmak isteyen kişi için, basit bir iş anlaşması tuhaf bir yöne evrildi. Patronu tarafından Kyoto'daki bir tapınağa götürüldü. "[Çalışan], 'lanetlendiği' için Onmyoji tapınağına gitmesi söylendi" dedi.
Kawamata, genellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerde çalışan, gıda sektöründeki, ardından sağlık ve refah alanındaki kişilerin en savunmasız olduğunu söyledi.
Aşırı çalışmanın ölüme yol açması
Japonya uzun zamandır aşırı çalışma kültürüyle mücadele ediyor. Çeşitli sektörlerden çalışanlar, ağır çalışma saatleri, amirlerinden gelen yoğun baskı ve şirketteki saygı gibi sorunlarla karşı karşıya. Bu işverenler yaygın olarak "kara şirketler" olarak biliniyordu.
Tokyo'daki Hitotsubashi Üniversitesi İşletme Fakültesi'nden insan kaynakları profesörü Hiroshi Ono, durumun o kadar kritik hale geldiğini ve hükümetin etik olmayan işverenlerin listesini yayınlamaya, işe alım yeteneklerini engellemeye ve iş arayanlara onların yanında çalışmanın tehlikelerini uyarmaya başladığını söyledi.
"Çalışma koşulları çok kötü olan, psikolojik güvenliğin olmadığı ve bazı çalışanların tehdit altında hissedebileceği… kara şirketler konusunda bazı sorunlar var" dedi.
2017'den bu yana, ülke genelindeki iş kurumları tarafından 370'den fazla şirket kara listeye alındı.
Stresin on yıllar boyunca ölümcül olduğu, "karoshi" veya "aşırı çalışmanın yol açtığı ölüm" olayında görüldüğü gibi.
Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı'na göre, 2022 yılında iş kaynaklı beyin ve kalp rahatsızlıklarından ölen ve tazminat alan 54 kişi vardı. Bu, iki on yıl önce kaydedilen 160'tan önemli bir düşüştü.
Ancak iş yerindeki zihinsel strese ilişkin taleplerdeki artış gözlemleniyordu. Aynı dönemde 2.683'e yükselen rakam, daha önce sadece 341 idi.
Ulusal yayıncı NHK'nin 31 yaşındaki bir siyasi muhabiri, iş yerinde uzun saatler geçirmesi sonucu kalp yetmezliğinden 2017 yılında öldü. Ölümünden bir ay önce 159 saat fazla mesai yaptı.
Beş yıl sonra, Kobe'deki bir hastanenin 26 yaşındaki bir doktoru, bir ayda 200'den fazla fazla mesai yapmasının ardından intihar etti.
Tokyo'daki Meiji Üniversitesi'nden ekonomi profesörü Hisakazu Kato, ülkede çalışanları korumak ve istifa etmeleri için izin vermek için geçerli çalışma yasaları olduğunu söyledi.
"Ancak bazen iş yerindeki atmosfer bunu söylemeyi zorlaştırıyor" dedi.
Gençlik çalışma kültürünün değişmesi
Peki bu istifa acenteleri neden son yıllarda ortaya çıktı? Uzmanlar bunun, gençlerin işe yaklaşımındaki değişimle ilgili olduğunu söylüyor.
"Bir taraf mutsuz olduğunda boşanma durumuna düşebilirsiniz. Ama boşanma gibi, kimse yüzde yüz suçlu değil, değil mi?" diye ekledi Hitotsubashi Üniversitesi'nden Ono.
Ülke, hızla yaşlanan nüfus ve doğum oranlarındaki düşüş nedeniyle yaşanan işgücü kıtlığıyla boğuşurken, gençler şimdi piyasada önceki kuşaklardan daha fazla söz sahibidir.
Ono, gençlerin artık eski nesillerin işin niteliğine bakmaksızın onlara söylenen her şeyi yapmaları gerektiği düşüncesine katılmadıklarını ve beklentiler arasında bir uyumsuzluk olduğunda işlerini bırakmaktan çekinmediklerini söyledi.
Ancak bu, patronlarının ofisine gidip şanlı bir şekilde istifa etmeleri anlamına gelmiyor - üçüncü tarafların işi halletmesini tercih ediyorlar.
"Bence günümüz gençleri daha az çatışmacı" dedi uzman, Covid nedeniyle iş yerinde sosyal etkileşimlerden yoksun kaldıklarını belirtti. Sonuç olarak, genç çalışanlar patronlarıyla doğrudan iletişim kurmadan ayrılmayı tercih ediyor.
Ancak Ono, her zaman bir tartışma yapmanın ve işverenlerle köprüleri yakmamanın iyi bir fikir olduğunu ve bu tür hizmetleri kullanmamayı tavsiye ettiğini söyledi.
Momuri'den Kawamata, bir noktada aynı fikirdeydi.
"Açıkçası, istifa ajansı hizmetlerimizin toplumdan kaybolmasını istiyoruz ve bunu umuyoruz. İnsanların patronlarına kendilerinin söylemesinin en iyi olduğunu düşünüyoruz, ancak müşterilerimizin korkunç hikayelerini duyduğumuzda, işimizin yakında kaybolacağını sanmıyorum" dedi.
Şu anda, Momuri ikinci kez istifa etmek isteyenlere %50 indirim sunuyor.
Chris Lau, bu haberlere katkıda bulundu.