Bugün öğrendim ki: Kanada, Karadeniz büyüklüğünde, bir buz tabakasıyla çevrili eski bir buzul gölüne sahipti. Buz tabakası yaklaşık 9000 yıl önce kırıldığında, göl boşaldı ve Atlantik'e deniz seviyelerini 3-9 ft yükseltecek, tüm Kuzey Yarımküre'yi ~3C soğutacak ve Britanya'yı bir adaya dönüştürecek kadar su boşalttı.
Kuzey Amerika'nın merkezinde, son buzul çağının sonunda var olan büyük bir göldür.
Lake Agassiz (AG-ə-see), son buzul çağının sonunda geri çekilen Laurentide Buz Tabakasından eriyen sularla beslenen, Kuzey Amerika'nın merkezinde Pleistosen döneminin sonlarında var olmuş büyük bir proglacial göl oldu. En geniş haliyle, gölün alanı modern Büyük Göllerin hepsinden daha büyüktü. [2] Sonunda, günümüz Hudson Körfezi'ne boşaldı ve arkasında Lake Winnipeg, Lake Winnipegosis, Lake Manitoba ve Lake of the Woods bıraktı.
1823'te William H. Keating tarafından ilk olarak öne sürüldü, [3] 1879'da Warren Upham tarafından Louis Agassiz'in (1873'te vefat etmiş olan) o zamanlar yeni ölmüş glazioloji kurucusu adına isimlendirildi; Upham, gölün buzul hareketiyle oluştuğunu fark ettiğinde [4].
Jeolojik ilerleme
[düzenle]
Son buzul maksimumunda, Kuzey Amerika'nın kuzeyi bir buz tabakasıyla kaplıydı ve iklimdeki değişikliklerle ileri ve geri hareket ediyordu. Bu kıtasal buz tabakası, şu anda Wisconsin buzul çağı olarak bilinen dönemde oluştu ve 30.000 ile 10.000 yıl önce Kuzey Amerika'nın merkez bölümünün büyük bir kısmını kapladı. Buz tabakası parçalanırken [5], eriyen suları muazzam bir proglacial göl oluşturdu [6].
Yaklaşık 13.000 yıl önce, bu göl bugünkü Manitoba eyaletinin güneydoğu kısmının, Ontario eyaletinin kuzeybatı kısmının, Minnesota eyaletinin kuzey kısmının, Kuzey Dakota eyaletinin doğusu ve Saskatchewan eyaletinin büyük bir bölümünü kapladı. En geniş halinde, yaklaşık 440.000 km² (170.000 mil²) kaplamış olabilir [7], dünyadaki (Hazar Denizi dahil) herhangi bir mevcut gölün ve Karadeniz'in alanı kadar büyük olabilir.
Bazen göl güneyden Traverse Boğazı üzerinden Glacial River Warren'a (Mississippi Nehri'nin bir kolu olan Minnesota Nehri'nin atası) [8], doğudan Lake Kelvin'den (günümüzde Lake Nipigon) günümüz Lake Superior'una [9] ve kuzeybatıdan Clearwater Dökme Yolu üzerinden Mackenzie Nehri Sistemine ve Arktik Okyanusa yaklaşık 13.000 yıl önce boşalmıştır [2] [10] [11] [12].
Buz bir süre güneyde yeniden ortaya çıktı, ancak yaklaşık 10.000 yıl önce tekrar bugünkü Kanada-ABD sınırının kuzeyine çekildiğinde, Lake Agassiz yeniden doldu. Son büyük drenaj değişikliği yaklaşık 8.200 yıl önce gerçekleşti. Hudson Körfezi buzunun erimesi Lake Agassiz'in neredeyse tamamen boşalmasına neden oldu. Lake Agassiz'in bu son boşalması, küresel deniz seviyesinde yaklaşık 0,8 ila 2,8 metre (2,6 ila 9,2 fit) yükselmeyle ilişkilidir [13].
Lake Agassiz'in büyük drenaj yeniden yapılanma olayları, iklime, deniz seviyesine ve muhtemelen erken insan uygarlığına önemli ölçüde etki etmişti. Göletin Arktik Okyanusa büyük miktarda tatlı su bırakmasının okyanus dolaşımını bozduğu ve geçici bir soğumaya neden olduğu öne sürülmüştür. 13.000 yıl önceki boşalmanın Younger Dryas evresine neden olmuş olabileceği öne sürülmektedir [2] [14] [15] [12]. Her ne kadar tartışılmakta olsa da, 9.900–10.000 yıl önceki boşalmanın 8.200 yıllık iklim olayına neden olmuş olabileceği öne sürülmektedir. Turney ve Brown'ın araştırması, 8.500 yıl önceki boşalmayı Avrupa'da doğudan batıya doğru tarımın yayılmasıyla ilişkilendirir; aynı zamanda Eski uygarlıkların çeşitli sel mitlerine, Tevrat'taki sel anlatısına da neden olmuş olabilir diye düşünüyorlar [17].
Glacial River Warren çıkışı
[düzenle]
Hudson Körfezi'nin ve Meksika Körfezi'nin drenajı arasındaki en düşük nokta, Minnesota ve Güney Dakota eyaletleri arasında Traverse Boğazı'nda yer almaktadır. Lake Traverse ve Big Stone Gölü arasında yer almaktadır [18]. Bu kıta bölümü deniz seviyesinden yaklaşık 300 metre (980 fit) yüksekliktedir [19]. Lake Agassiz mevcutken, boğaz River Warren'ın çıkış noktasıydı. Eriyen buzulların akışı Lake Agassiz'i doldurdu ve daha sonra boğazdan Meksika Körfezi'ne boşaldı. Bu hareketli su kütlesi, 2-5 kilometre (1,2-3,1 mil) genişliğinde ve 100 ila 125 feet (30 ila 38 metre) derinliğinde bir vadi aşındırdı [8] [20]. Günümüzde bu vadi, Minnesota Nehri'nin, Minnesota eyaletindeki Fort Snelling'de Yukarı Mississippi Nehri ile birleştiği yerde bulunmaktadır.
Boğazın kuzeyinde, Kuzey Kırmızı Nehri, Lake Traverse'den Lake Agassiz'in eski göl yatağı boyunca kuzeye doğru akarak Lake Winnipeg'e ulaşır [20].
Evreler
[düzenle]
Lockhart Evresi: 12.875–12.560 YBP
[düzenle]
Lockhart Evresi sırasında, su Kuzey Dakota ve Minnesota eyaletlerinin Kırmızı Nehir vadisinde toplandı. Su güneydeki bölümü doldurduğunda, su atası Minnesota ve Mississippi Nehir sistemlerine aktı. Bu, Laurentide Buz Tabakasının günümüz Kanada-ABD sınırında veya güneyindeyken gerçekleşti. Buz tabakası kuzeye doğru eridikçe, erken dönem Lake Agassiz güney Manitoba, Minnesota-Ontario sınır bölgesini ve Kuzey Dakota eyaletinin Fargo şehrinin güneyindeki Kırmızı Nehir boyunca kapladı. Lockhart Evresi, Herman göl aşamasına (335 metre (1.099 fit)), Lake Agassiz'in en yüksek kıyı şeridine karşılık gelir. Big Stone Buzulu, gölün güney sınırını oluşturmuştur. Lockhart Evresinde, gölün yaklaşık 231 metre (758 fit) derinliğe ulaştığı tahmin ediliyor ve buzulların yakınındaki derinlikler daha da fazla. [1]
Moorhead Evresi: 12.560–11.690 YBP
[düzenle]
Buz tabakası kuzeye doğru eridikçe, Lake Agassiz günümüz Minnesota-Ontario sınırındaki Kaministikwia yolundan daha düşük bir çıkış noktası buldu. Bu, suyu Lake Duluth'a, Lake Superior havzasındaki bir proglacial göle taşıdı. Oradan, su atalarının St. Croix ve Mississippi Nehir sistemleri üzerinden güneye doğru akarak Meksika Körfezi'ne boşaldı. Göl, izostatik geri tepme ve buzul ilerlemelerin Kaministikwia yolunu kapatmasına kadar Herman göl sahili altına boşaldı. Bu, gölleri Norcross göl aşamasında (325 metre (1.066 fit)) stabilize etti [1] [21]. Lake Agassiz'in geç Moorhead Evresindeki ortalama derinliği 258 metre (846 fit) idi. Lake Agassiz'den gelen drenaj, eski Minnesota ve Mississippi Nehir sistemlerinden geçerek Meksika Körfezi'ne akmaya devam etti [1].
Emerson Evresi: 11.690–10.630 YBP
[düzenle]
Emerson Evresi sırasında, göl seviyeleri ve drenaj kalıpları sürekli olarak değişti. Göl güney çıkışından kuzeybatı çıkışına geçti ve bu dönemde önemli bir çıkışı olmadan statik kalmış olabilir. İzostatik geri tepme, arazinin yüksekliğini değiştirdi ve bu, buz kenarından gelen eriyen su hacmindeki değişikliklerle ve doğudaki Kaministikwia çıkışının kapanmasıyla birleşerek gölün kuzey ucundaki büyüklüğün artmasına neden oldu [1]. Bir hipotez, gölden su akışının buharlaşma ile eşit olduğu bir "uç nokta gölü" olduğunu öne sürmektedir. Buzul morenlerinin tarihlendirilmesi, Clearwater ve Athabasca Nehri sistemi ve Lake Nipigon ve Minong havzasının hala buzla kaplı olduğunu göstermektedir. Bir süre yağış ve eriyen su girişinin buharlaşma oranıyla dengelenmesi olası bir durumdu [1]. Bu dönemde, Clearwater ve Athabasca Nehri sistemi çıkışı açıldı. İzostatik geri tepme, güney çıkış yolunu bir süre açtı ve Norcross (325 metre (1.066 fit)), Tintah (310 metre (1.020 fit)) ve Yukarı Campbell (299 metre (981 fit)) sahillerini oluşturdu. Güney çıkışı Emerson Evresinin sonunda kalıcı olarak kapandı [1].
Nipigon Evresi: 10.630–9.160 YBP
[düzenle]
Kaministiquia çıkışının doğuda açılması, Nipigon Evresinin başlamasını tetikledi. Daha düşük göl seviyesi, atalarının Minnesota ve Mississippi Nehir sistemi yoluyla güney çıkışını sonlandırdı [1]. Buz tabakaları ilerledi ve Clearwater ve Athabasca sistemleri yoluyla kuzeybatı çıkışını kapattı. Lake Minong havzasına birçok başka düşük seviyeli çıkış noktası daha vardı, bunlar arasında Kaministiquia ve Lake Nipigon çıkışı da vardı. Bunlar, Lake Agassiz'den Lake Minong'a büyük miktarda su akmasını sağladı. 10.500 ve 9.500 YBP yılları arasında gerçekleşen bir dizi buzul ilerlemesi ve gerilemesi, Lake Nipigon çıkışını ve diğer düşük seviyeli çıkış noktalarını kapattı ve Lake Minong havzasına aralıklı felaketsel su akıntılarını oluşturdu [1].
Bu büyük su girişleri, Lake Minong göl seviyelerini yükseltti ve Lake Michigan ve Huron havzalarındaki Lake Algonquin'e aktı [1]. Bunlar, Lake Chippewa (Lake Michigan havzası) ve Lake Stanley (Lake Huron havzası) gölünün aşırı düşük su seviyelerine neden oldu. Bu, kuzey kıyı şeritlerinin izostatik geri tepmesi ve Lake Huron havzasının Kuzey Körfezi çıkışının açılması nedeniyle gerçekleşti [1]. Lake Agassiz'den tekrarlanan akıntılar, Lake Minong havzasını su bastı, sonra Lake Stanley havzasına aktı ve daha sonra Champlain Denizi'ne (bugünkü Saint Lawrence ova) Kuzey Körfezi drenaj yoluyla aktı [1]. Hareket eden buz tabakası, Lake Nipigon ve Superior havzalarına değişen drenaj kanalları oluşturdu. Kısa süreli stabilite dönemlerinde bir düzine sahil oluşturuldu. Nipigon Evresinin sonunda, Lake Agassiz, doğudaki Lake Ojibway ile birleşerek en büyük coğrafi boyutuna ulaştı [1].
Ojibway Evresi: 9.160–8.480 YBP
[düzenle]
Ojibway Evresi, kuzey Ontario'daki buz önündeki buzul gölünün adından alınmıştır. Lake Ojibway, bu dönemde Lake Agassiz ile birleşti. Buz tabakasının güneyindeki buzla kaplı arazilerin izostatik geri tepmesi, Saskatchewan-Manitoba sınırından Quebec'e kadar uzun bir doğrusal göl oluşturdu. Bu uzun göl, Kinojevis Nehri'nden (fr) doğudaki çıkıştan Ottawa Nehri vadisine boşaldı [1]. Lake Agassiz-Ojibway drenajı, deniz seviyelerini yükseltti. Sonuçlar Nova Scotia, New Brunswick ve doğu Maine'de görülebilir. Kuzey Atlantik'ten gelen deniz kayıtları, 8.490 YBP ve 8.340-8.180 YBP'de Kuzey Yarımküre'nin soğumasıyla bağlantılı iki ayrı dönem belirledi. Bunlar, Lake Agassiz'in Ojibway Evresi ile bağlantılı olabilir ve Ottawa Nehri vadisi ve Tyrrell Denizi (Hudson Körfezi'nin atası) kaynaklı büyük miktarda drenajı gösterebilir [1].
Laurentide Buz Tabakası geri çekilmeye devam etti. Devam eden ısınma, buz önünü günümüz Hudson Körfezi'ne doğru küçülttü. Burada, Lake Agassiz'in kuzey çıkışı Tyrrell Denizi'ne boşaldı. Bu geçiş, su seviyesini doğu Kinojevis çıkışının altına düşürdü. Drenaj, bitişik buz önünün yaklaşık 8.480 YBP'de dağılmasıyla takip edildi. Bu, Lake Agassiz'in sonunu getirdi. Buz tabakası, Kuzey Amerika anakarasını 5.000 YBP'de bırakarak kuzeye, Baffin Adasına doğru çekilmeye devam etti [1].
Lake Agassiz havzasındaki göller
[düzenle]
Bu buzul göl havzasında çok sayıda göl oluştu. En bilinenleri Manitoba Büyük Gölleri; Lake Winnipeg, Lake Manitoba ve Lake Winnipegosis'tir. Bunların çevresinde Cedar Gölü (Saskatchewan Nehri'nin aktığı yer), Lake Winnipegosis'in güneyinde ve ona bağlı bir kolu olan Dauphin Gölü ve Manitoba ve Winnipegosis göllerinin çıkışı olan Fairford veya Küçük Saskatchewan Nehri üzerindeki Lake St. Martin gibi daha küçük göller bulunur [20]. Kuzey Minnesota'da, Roseau, Thief, Çamur ve Akçaağaç göllerinin yanı sıra, eyaletin üç büyük gölü, Rainy Gölü, Lake of the Woods ve Red Gölü bulunmaktadır [20].
Göl Uzunluk Genişlik Alan Yorumlar Yükseklik
(ASL) Maksimum derinlik Çıkış Noktası Lake Winnipeg 400 kilometre (250 mil) Güney alanı 40 km (25 mil) genişliğindedir. Kuzey alanı 97 km (60 mil) genişliğindedir. 9.465 mil kare (24.510 km²) 85 mil genişliğinde bir boğaz 2 ila 4 mil (3 ila 6 km) genişliğinde, 12 mil (19 km) Cape Dog'a kadar uzanır. En dar kısmı yaklaşık 1 mil (1,6 km) genişliğinde olup, gölün beşte dördü buranın kuzeyinde ve beşte biri güneyindedir. Deniz seviyesinden 216 metre (709 fit) yüksekliktedir. Maksimum derinlik < 65 feet (20 m). Çoğu 1,8-2,1 metre (5,9-6,9 fit) derinliğindedir [20] Nelson Nehri Lake Manitoba 200 kilometre (120 mil) 45 kilometre (28 mil) (güney ucu) 1.785 mil kare (4.620 km²) 3 kilometre (1,9 mil) genişliğinde bir boğaz haline gelir, kuzeye doğru düzensiz hale gelir. 247 metre (810 fit) 7 metre (23 fit) Fairford Nehri'nden Lake Winnipeg'e
[20]
Lake Winnipegosis 240 kilometre (150 mil) kuzey kısmı batıya doğru kıvrılmış 8 ila 24 kilometre (5,0 ila 14,9 mil) 2.070 mil kare (5.400 km²) Lake Manitoba ile paralel, aynı vadide yer alır. Lake Winnipeg 254 metre (833 fit) 12 metre (39 fit) Su Tavşanı Nehri ve Lake Manitoba'ya doğru [20] Rainy Gölü 80 kilometre (50 mil), kuzey kısmı batıya doğru kıvrılmış 8 kilometre (5,0 mil) 360 mil kare (930 km²) Çok sayıda koy, boğaz ve ada. 340 metre (1.120 fit) 50 metre (160 fit) Rainy Nehri'nden Lake of the Woods'a [20] Lake of the Woods 100 kilometre (62 mil), kuzey kısmı batıya doğru kıvrılmış 100 kilometre (62 mil) 1.679 mil kare (4.350 km²) Batı tarafında önemli bir yarımada ile düzensiz şekilli. 323 metre (1.060 fit) 64 metre (210 fit) Winnipeg Nehri'nden Lake Winnipeg'e [20] Red Gölü Her lob için 32 kilometre (20 mil) ile toplam 50 kilometre (31 mil) 16 kilometre (9,9 mil) her lob için 427 mil kare (1.110 km²) 1.200 metre (¼ mil) genişliğinde bir boğazla iki eşit alana bölünmüştür [20]. 357 metre (1.171 fit) 25.6 metre (84 fit) Red Gölü Nehri'nden Kuzey Kırmızı Nehri ve Lake Winnipeg'e [20]
Lake Agassiz'e boşalan buzul gölleri
[düzenle]
Manitoba ve Kuzey Dakota sınırında, Turtle Dağlarının batı tarafına bir hilal oluşturan Glacial Lake Souris oluşmuştur. Lake Souris'in üç ardışık çıkışı vardır: Sheyenne Nehri, Pembina Nehri ve nihayet Assiniboine Nehri [22] [23]. Başlangıçta, Lake Souris'in güney kolu, Kırmızı Nehir'in bir kolu olan Sheyenne Nehri'ne boşalmıştır, bu da Lake Agassiz'e boşalmıştır [24]. Ancak, buz tabakası Turtle Dağı'nı ortaya çıkaracak kadar geri çekildikten sonra, Lake Souris'in kuzey kolu, günümüz Souris Nehri'nin "dirseğinde" bir çıkış noktası bulmuştur; dirsek, Souris Nehri'nin güncel ağzının yaklaşık 18 mil (29 km) güneybatısında yer almaktadır [20]: 57. Bu dirsekten, gölün suları güneydoğuya doğru akıp Pembina Nehri'ne, şimdi Kırmızı Nehir'in bir kolu olan, [20]: 57-58, 268'e ve Pembina, sırayla Assiniboine girdisi olan Lake Agassiz'e boşalmıştır [25]. Buz tabakası Assiniboine Nehri'nin kuzeyine çekildiğinde, Lake Souris, o nehir yoluyla Lake Agassiz'e boşalmıştır [26]. (Manitoba'nın Langs Vadisi'ndeki Pelican Gölü, bir zamanlar Lake Souris'in kuzey kıyısını kaplamıştır [27]).
Saskatchewan Nehri havzasının, Cedar Gölü'ndeki ağzının yakınındaki alt kısmı, Lake Agassiz'in kuzeydoğuya doğru boşalmaya başlamadan önce buz tabakasından kurtulmuştu [20]. Lake Saskatchewan, Saskatoon ve Prince Albert, Saskatchewan arasında, yaklaşık 135 mil (217 km) uzunluğundaki Kuzey Saskatchewan Nehri üzerinde var olmuştu. Lake Saskatchewan'ın çıkışının birkaç mil doğusunda, kuzey ve güney kollarının modern birleşiminin yakınında Lake Agassiz'e ulaştı. Bu Saskatchewan girdisi, günümüz Saskatchewan Nehri yolu boyunca 400 mil (640 km) uzanıyordu [20].
Sahil oluşumu
[düzenle]
Mevcut su kaynaklarından çok kilometre uzakta kalan yükseltilmiş sahiller, gölün eski sınırlarını belirtir. Kırmızı Nehir yavaş yavaş güneyden kuzeye inerken, bu eski sahil çizgileri, buzul çağından bu yana gerçekleşen izostatik geri tepme nedeniyle kuzeye doğru yükselir [6].
Lake Agassiz'in güneyden boşaldığı zaman
[düzenle]
Lake Agassiz'in en yüksek sahil şeridi Herman Kıyısı olarak adlandırılır. Adını, Grant İlçesi'ndeki Herman, Minnesota'dan almıştır. Herman Kıyısı, en yüksek kıyı şerididir ve Minnesota ve Güney Dakota sınırındaki Lake Traverse'deki tarihsel çıkış noktasından izlenebilir. Sahili, Brown's Valley'deki Traverse Boğazı'ndaki deniz seviyesinden 971 feet (296 m) yükseklikteki Lake Traverse ile 973 ile 976 feet (296,5 ile 297,5 m) arasında değişir. [28]. Bu, Lake Agassiz'in güney çıkışıydı [29].
Herman Kıyısı, Lake Agassiz'e giren büyük nehirlerden çok sayıda delta sergiler. Minnesota ve Kuzey Dakota'da bunlar arasında Buffalo Nehri Deltası, Sand Hill Nehri Deltası, Sheyenne Nehri Deltası, Elk Vadisi Deltası ve Pembina Nehri Deltası bulunur. Manitoba'da Assiniboine Nehri Deltası bulunur [29].
Norcross aşamalarının sahilleri: Norcross kıyı şeridi, aşınmış yüzeyin yamacında Herman kıyı şeridine yakın yer alır [28].
Tintah Aşaması'nın sahilleri: Tintah sahilleri deniz seviyesinden 1.040 ila 1.055 feet (317 ila 322 m) yüksekliktedir [28].
Campbell Aşaması'nın sahilleri: İyi gelişmiş bir profildedir ve gölün River Warren'a güneye doğru akışı kesildiğinde gölün sınırını belirlemede faydalıdır [28].
McCauleyville Aşaması'nın sahilleri: Lake Agassiz'den akan River Warren kanalı, Traverse Gölü ve Big Stone Gölü seviyesinin altında, Lake Traverse'in en derin kısmı olan 935 feet (285 m) derinliğe kadar aşınmıştır. McCauleyville kıyı şeridinin güney kısımları, deniz seviyesinden 976 ila 970 feet (297 ila 296 m) arasında değişen yükseklikteki Lake Traverse'in yüksek ve düşük su seviyeleri ile örtüşmektedir [28].
Lake Agassiz'in kuzeydoğuya doğru boşaldığı zaman
[düzenle]
Lake Agassiz'in on dört kıyı şeridi, McCauleyville sahillerinin altında yer almaktadır. Bu, River Warren'ın artık gölün akıntısını alamaması nedeniyle oluşmuştur. Bu, daha düşük bir çıkış noktasının bulunması ve gölün suyunun boşaltılmasıyla gölün küçülmesi sonucunda meydana geldi [30]. Üç en yüksek kıyı şeridi Blanchard sahilleri olarak adlandırılır ve sırasıyla aşağıdaki beş olanı Kuzey Dakota'daki veya yakınındaki kasabalarda bulunan Hillsboro, iki Emerado ve iki Ojata sahilleridir [30].
Blanchard Aşaması'nın sahilleri (Hillsboro Kıyısı): Lake Agassiz'in üç ardışık seviyesi Blanchard, Kuzey Dakota yakınlarından geçmektedir. Minnesota eyaletindeki Euclid'in 5 ila 7 mil (8,0 ila 11,3 km) güneydoğusunda ve Manitoba eyaletindeki Midway istasyonunda kum ve çakıl birikintileri ile gösterilmektedir [30]. Daha aşağıdaki kıyı şeridi Hillsboro Kıyısı olarak adlandırılır ve Minnesota eyaletindeki Glyndon yakınında ve Minnesota eyaletindeki Crookston'ın 5 ila 15 mil (8,0 ila 24,1 km) kuzeyinde görülebilir [30].
Emerado Aşaması'nın sahilleri: Emerado kıyı şeridi, deniz seviyesinden yaklaşık 885 feet (270 m) yüksekliktedir. Güney ucu, Minnesota eyaletindeki Kragnes ve Kuzey Dakota eyaletindeki Harwood arasında Kırmızı Nehir boyunca bulunmaktadır. Bu tek kıyı şeridi, gölün kuzeydoğuya doğru çıkış noktalarına aktığı bir dönemde ait olduğunu açıkça göstermektedir. Kuzeydeki kabuk geri tepmesi daha fazla olup, Manitoba'daki Emerado Kıyısı, 10 ila 20 feet (3,0 ila 6,1 m) daha yüksektir [30].
Ojata Aşaması'nın sahilleri: Üst Ojata kıyı şeridi, Minnesota eyaletindeki Perley ve Kuzey Dakota eyaletindeki Noble yakınlarında, deniz seviyesinden 870 ila 875 feet (265 ila 267 m) yüksekliktedir. Minnesota'da Kırmızı Nehrin 2 ila 6 mil (3,2 ila 9,7 km) doğusundadır. Kıyının bir kısmı, özellikle kuzeyde, yüzeyin yüzeyin olduğu bir sahil sırtı ile işaretlenmiştir [30].
Gladstone Kıyısı: Gladstone sahil şeridi oluştuğunda Lake Agassiz'in güney ucu, Grand Forks, Kuzey Dakota'nın 20 metre (0,020 km) güneyindeki Belmont yakınlarında, deniz seviyesinden 845 feet (258 m) yükseklikte yer almaktadır. Kuzeydoğuya ve daha sonra kuzeye doğru Kırmızı Nehrin yaklaşık 10 mil (16 km) doğusunda uzanır [30].
Burnside Kıyısı: Burnside Kıyısı, Kuzey Dakota eyaletindeki Grand Forks'ta Kırmızı Nehrin üzerinden ve kuzeydoğuya, daha sonra kuzeye doğru, Kırmızı Nehre paralel, doğusunda 10 ila 13 metre (0,010 ila 0,013 km) uzanmaktadır. Bu sahil, uluslararası sınırın güneyinde belirsizdir. Kıyı şeridi, deniz seviyesinden 835 ila 840 feet (255 ila 256 m) yükseklikte yer almaktadır [30].
Ossowa Kıyısı: Ossowa Kıyısı, uluslararası sınırın birkaç mil güneyinde yer almaktadır. Kıyı şeridi, deniz seviyesinden 815 ila 820 feet (248 ila 250 m) yükseklikte yer almaktadır [30].
Stonewall Kıyısı: Manitoba eyaletindeki Stonewall'da, 0,33 mil (0,53 km) veya daha fazla belirgin bir sahil sırtı bulunmaktadır. Tepesi deniz seviyesinden 820 ila 825 feet (250 ila 251 m) yükseklikte ve yaklaşık 10 feet (3,0 m) derinliktedir. Bu aşamaya ait sahil birikimleri, sınırın ABD tarafında kuzey Winnipeg'e kadar olan güney Manitoba'nın diğer yerlerinde gözlemlenmemiştir [30].
Niverville Aşaması'nın sahilleri: Niverville'in yaklaşık 0,5 mil (0,8 km) güneydoğusunda, yol bu sahili geçmektedir. Tepesi deniz seviyesinden 777 ila 778 feet (237 ila 237 m) yüksekliktedir ve çevredeki yüzeyden 4 feet (1,2 m) yüksektir. Niverville istasyonunun yakınından başlayarak en az bir mil güneydoğuya doğru uzanır. Yaklaşık 0,33 mil (0,53 km) güneyde, benzer bir sahil sırtı tepesi deniz seviyesinden 780 feet (240 m) yüksekliktedir ve arazi üzerinde 2 ila 4 feet (0,61 ila 1,22 m) yüksekliğe sahiptir. Birçoğu yıl boyunca suyla kaplı olup, sahil sırtının yüksekliği deniz seviyesinden 782 ila 784 feet (238 ila 239 m) arasında değişmektedir [30].
Topraklar
[düzenle]
Kuzey Kırmızı Nehri ile boşalan, Kırmızı Nehir Vadisi'nin verimli toprakları, Lake Agassiz'in siltinden gelen göl birikintileriyle oluşmuştur [6] [31].
Ayrıca bakınız
[düzenle]
Bataklıklar portalı
Referanslar
[düzenle]
Kaynaklar
[düzenle]
Fisher, Timothy G. (Aralık 2004). "River Warren kaya parçaları, Minnesota, ABD: glacial Lake Agassiz'in güney döküm noktasındaki felaket paleoakış göstergeleri". Boreas. 33 (4): 349–58. Bibcode:2004Borea..33..349F. doi:10.1111/j.1502-3885.2004.tb01245.x. ISSN 0300-9483.
Hostetler, S. W.; vd. (2000). "Lake Agassiz'in 11.000 yıl önceki Kuzey Amerika merkezindeki iklime olan simüle edilmiş etkileri". Doğa. 405 (6784): 334–337. Bibcode:2000Natur.405..334H. doi:10.1038/35012581. PMID 10830959. S2CID 205006564.
Lusardi, B. A. (1997). "Dördüncü Buzul Çağı Buzul Jeolojisi" (PDF). Minnesota Genel Bakış. Minnesota Jeolojik Araştırma, Minnesota Üniversitesi. Orijinalden (PDF) 28 Eylül 2007 tarihinde arşivlendi.
Michalek, Michael J. (2013). "Lake Agassiz'in ilerlemesi ve sonlanmasının incelenmesi" (PDF). Michigan Eyalet Üniversitesi. Orijinalden (PDF) 5 Mayıs 2014 tarihinde arşivlendi.
Pielou, E. C. (1991). Buzul Çağı'nın Sonrası: Kuzey Amerika'daki Buzul Bölgelerine Yaşamın Dönüşü, Chicago: Chicago Üniversitesi Yayınları, ISBN 0-226-66812-6
Thorleifson, L.H. (1996). "Lake Agassiz Tarihinin Gözden Geçirilmesi", Merkezi Lake Agassiz Havzasının Sedimantolojisi, Jeomorfolojisi ve Tarihi, Jeolojik Kanada Derneği Alan Gezisi Kılavuzu, GAC/MAC Birleşik Yıllık Toplantısı, sayfa 55–84.
Upham, Warren (1895). "Buzul Gölü Agassiz". Amerika Birleşik Devletleri Jeolojik Araştırma Kurumu Monografileri. XXV. Orijinalden 20 Mayıs 2021 tarihinde arşivlendi.
"Vadi Oluşumu". Bilgi Sayfaları. Minnesota Nehri Havzası Veri Merkezi (MRBDC, Minnesota Eyalet Üniversitesi, Mankato. 15 Kasım 2004.
Makaleler
[düzenle]
Bergh, Thor K., "Minnesota'nın Kumlu Toprakları" [Arşivlenmiş 14 Aralık 2022'de Wayback Machine], Koruma Gönüllüsü, Minnesota Koruma Bakanlığı. Eylül-Ekim 1944, sayfa 29–33.
Coleman, Arthur Philemon, (1909), "Lake Ojibway; Büyük Buzul Göllerinin Sonuncusu", Ontario Maden Bürosu'nun On Sekizinci Raporunda, sayfa 284–293. 14 Aralık 2022'de erişildi.
Haritalar
[düzenle]