Şanlıurfa'daki antik Çakmaktepe alanı Göbeklitepe'den daha eski olabilir
Güneydoğu Türkiye'de, dünyaca ünlü Göbeklitepe'nin ("tarihin sıfır noktası" olarak bilinen 12.000 yıllık mirası) bulunduğu Şanlıurfa'da, insanlığın geçmişine yeni bir ışık tutan başka bir arkeolojik alan daha ortaya çıkıyor. Göbeklitepe'den yaklaşık 1.000 yıl önce inşa edildiği düşünülen Çakmaktepe kalıntıları, kazı çalışmalarıyla şimdi gün yüzüne çıkarılıyor.
Göbeklitepe'den Daha Eski
2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilen Göbeklitepe, uzun süre önemli bir kültürel ve dini merkez olmuştur. Genellikle "dünyanın en eski tapınak kompleksi" olarak kabul edilir ve tarih öncesi toplumu anlamamızı kökten değiştirmiştir. Ancak, Göbeklitepe ve diğer antik yerleri içeren "Taş Tepeler" projesi kapsamındaki son kazılar, Çakmaktepe'nin aslında Göbeklitepe'den daha eski olabileceğini düşündüren bulgular ortaya koymuştur.
2012'den beri bölgede yüzey araştırmaları yapılmış, ancak Çakmaktepe'deki kazı çalışmaları 2021'de ciddi şekilde başlamıştır. Bu kazılardan elde edilen bulgular, arkeoloji camiasını heyecanlandırmış ve antik dünyaya büyüleyici bilgiler sunmuştur.
Kazı Süreci
Çakmaktepe'deki kazı çalışmaları, önde gelen bir arkeolojist olan Dr. Fatma Şahin tarafından yönetilmektedir. Araştırmanın 2012'deki yüzey araştırmalarıyla başladığını ve salgın döneminde daha derinlemesine araştırmalar yapıldığını açıklayan Dr. Şahin, "2021'de burada kazılara başladık. Yüzey araştırmaları sırasında, Harran Ovası'nın batı kesiminde daha önce bilinmeyen birçok yerleşim alanı keşfettik. Bu yerleşimlerin çoğu, seramik kullanımı ve erken tarım uygulamalarıyla karakterize edilen tarih öncesi bir aşama olan Seramik Neolitik döneminden kalmış ve avcı-toplayıcı topluluklar tarafından kurulmuştu" dedi.
Yeni keşfedilen yerleşim alanları arasında, bölgedeki diğer önemli yerleşimlerden olan Göbeklitepe ve Karahantepe'nin öncüsü gibi görünen Çakmaktepe yer alıyor. Çakmaktepe'de, ekip kaya yatağına doğrudan oyulmuş, yaklaşık 16 metre çapında büyük bir yapı ortaya çıkardı. İçinde, dışarıda yakılmış vahşi sığırlar, koyunlar, keçiler, atlar ve geyikler dahil olmak üzere çeşitli hayvanların yakılmış başları bulunmuştu.
Karbon-14 tarihlemesi henüz yapılmamış olsa da, kazı ekibi Çakmaktepe yerleşiminin M.Ö. yaklaşık 10.000 yıllarına dayandığını ve Göbeklitepe'den 500 ila 1.000 yıl daha eski olduğunu tahmin ediyor.
Özel ve Toplumsal Yapılar
Çakmaktepe'deki kazılar, konut yapılarına ek olarak, toplumsal ve mimari karmaşıklık hakkında yeni bilgiler sağlayan kamu yapıları da ortaya çıkardı. Şahin, "Göbeklitepe'deki yapılara genellikle tapınak denirken, Çakmaktepe'deki yapılara 'özel' veya 'kamusal yapılar' diyoruz" dedi.
Çakmaktepe'de ortaya çıkarılan büyük yapı, Göbeklitepe'dekilere benzer, ancak terk edildiğinde kasıtlı olarak gömülmüştü. Şahin, "Sütunlar ve duvarlar için kullanılan taşlar dikkatlice kenara yerleştirilmişti; Göbeklitepe'nin önemli ritüel ve dini faaliyet alanı olarak bozulmadan bırakıldığı aksine, burada yer alan yapılar tamamen sökülmüş ve gömülmüştü" diye açıkladı. Bu, Çakmaktepe'nin, Göbeklitepe'nin anıtsal taş işçiliğini öncelleyen daha erken bir tören mimarisi aşamasını temsil edebileceğini gösteriyor.