Bugün öğrendim ki: Kayan kabilesinin kızları yaklaşık 5 yaşında boyun halkaları takmaya başlar. Yıllar geçtikçe halka daha uzun olanla değiştirilir ve daha fazla tur eklenir. Halkalar boyunlarını yaklaşık 15 inç (38 cm) uzunluğa kadar uzatabilir.
Borneo'daki etnik grup için bkz. Kayan halkı (Borneo).
Etnik grup
Kayanlar, Myanmar'ın (Burma) Tibeto-Burman etnik azınlığı olan Kırmızı Karen'in (Karenni halkı) bir alt grubudur. Kayanlar aşağıdaki gruplardan oluşur: Kayan Lahwi (Padaung olarak da bilinir, ပဒေါင် [bədàʊɰ̃]), Kayan Ka Khaung (Gekho), Kayan Kadao, Kayan Lahta, Kayan Ka Ngan, Kayan Kakhi ve bazen Bwe halkı (Kayaw). Borneo'daki Kayan halkından farklıdır ve karıştırılmamalıdır.
Güneydoğu Asya'da etnik grup
Padaung (Yan Pa Doung), Kayan Lahwi için Shan terimidir (kadınların pirinç boyun halkaları taktığı grup). Kuzey Tayland'daki Mae Hong Son Eyaleti'ndeki Kayan sakinleri kendilerine Kayan der ve Padaung olarak adlandırılmaktan hoşlanmazlar. The Hardy Padaungs (1967) adlı kitabında, "Kayan" terimini kullanan ilk yazarlardan biri olan Khin Maung Nyunt, Padaung'ların Kayan olarak adlandırılmayı tercih ettiğini söylüyor.[1] Öte yandan, Pascal Khoo Thwe, 2002 tarihli anıları olan Yeşil Hayaletler Ülkesinden: Bir Burma Destanı'nda halkına Padaung adını veriyor.[2]
1980'lerin sonu ve 1990'ların başında Myanmar'daki askeri rejimle yaşanan çatışmalar nedeniyle birçok Kayan kabilesi Tayland sınırına kaçtı.[3] Orada kurulan mülteci kampları arasında Uzun Boyun bölümü vardı ve burası turist bölgesi haline geldi, turist gelirleriyle kendi kendine yetti ve mali yardıma ihtiyaç duymadı.[4]
U Aung Roe'ye (1999:21ss) göre Kayanların yaklaşık 90.000'i Shan Eyaleti'nde (Pekhon İlçesi bölgesi civarında), yaklaşık 20.000'i Thandaung kayin eyaletinin çevresinde ve 70.000'i Kayah Eyaleti'nde (Demawso ve Loikaw çevresinde) bulunmaktadır. 2004 tahminine göre nüfus yaklaşık 180.000'dir.[5] Mae Hong Sorn'daki turistlere açık üç köyde veya Ban Mai Nai Soy mülteci kampında yaklaşık 600 Kayan yaşıyor.
Coğrafya
[düzenle]
Kayanların günümüz yerleşimi
[düzenle]
Kayan geleneğine göre Kayanlar 739 yılında Karenni Eyaleti'nin (Kayah Eyaleti) Demawso bölgesine yerleşmişlerdir.[6] Bugün, Demawso ve Loikow çevresindeki Karenni (Kayah) Eyaleti'nde, Shan Eyaleti'nin güney bölgesinde ve Mandalay'ın Pyinmana ve Karen'in Than Daung ilçesinde ikamet ediyorlar.
Tayland'daki Mae Hong Son eyaletinde üç Kayan köyü bulunmaktadır. En büyüğü, Tayland Myanmar sınırına yakın, Pai nehrinde bulunan Huay Pu Keng'dir. Huai Seau Tao, 1995 yılında açılan ticari bir köydür. Ban Nai Soi Kayan Uzun Boyun köyünün sakinlerinin çoğu Eylül 2008'de Karenni mülteci kampına taşındı, ancak Şubat 2001'de girişindeki tabelaya göre orada 20 aile ve 104 sakin kaldı.
Kültür
[düzenle]
Pirinç bobinler
[düzenle]
Kayan kabilelerinin kadınları kendilerini giysi biçimleriyle tanımlar. Kayan Lahwi kabilesinin kadınları, boynuna takılan ve boynu uzatmış gibi gösteren pirinç bobinler olan boyun halkaları taktıklarıyla bilinirler.
Kızlar ilk olarak yaklaşık 5 yaşındayken halkaları takmaya başlarlar.[7] Yıllar geçtikçe bobin daha uzun bir bobinle değiştirilir ve daha fazla dönüş eklenir. Pirincin ağırlığı köprücük kemiğini aşağı doğru iter ve göğüs kafesini sıkıştırır. Halkalar boynunu yaklaşık 15 inç (38 cm) uzunluğa kadar uzatabilir, köprücük kemiğini aşağı iter, göğüs kafesini sıkıştırır ve yaklaşık dört torasik omuru boyna doğru çeker.[8] Bobinlerin neden takıldığına dair birçok fikir öne sürülmüştür. Antropologlar, halkaların kadınların köle olmasını engellediğini, diğer kabileler için daha az çekici hale getirdiğini öne sürmüştür. Ayrıca, bobinlerin, kadınların erkeklerden daha ince boyunlu olmasından dolayı, cinsel dimorfizmi abartarak daha çekici görünme arzusundan kaynaklandığı da öne sürülmüştür. Bobinlerin kadınlara Kayan halk hikayelerinde önemli bir figür olan ejderhaya benzettiği de öne sürülmüştür.[9] Bobinlerin, belki de tam anlamıyla, ancak muhtemelen sembolik olarak, kaplan ısırıklarından korunmak için kullanılabileceği düşünülmektedir.
Kayan kadınları sorulduğunda, bu fikirleri kabul eder ve genellikle halkaları takma amacının kültürel kimlik (güzellikle ilişkilendirilen) olduğunu söylerler.
Bobin, bir kez takıldıktan sonra nadiren çıkarılır, çünkü sarma ve çözme işlemi uzun sürer. Genellikle yalnızca yeni veya daha uzun bir bobinle değiştirilmek için çıkarılır. Bobinle kaplı kaslar zayıflar. Birçok kadın tıbbi muayene için halkaları çıkarmıştır. Çoğu kadın, köprücük kemiği alçaldıktan sonra halkaları takmayı tercih eder, çünkü boyun ve köprücük kemiği bölgesi genellikle morarır ve renk değiştirir. Ek olarak, on yıldan fazla sürekli kullanım sonrasında yaka, vücudun ayrılmaz bir parçası gibi hissedilir.
2006 yılında, Mae Hong Son'daki genç kadınlardan bazıları, eğitim hayatlarını sürdürmek veya kültürlerinin sömürülmesine ve bununla gelen kısıtlamalara karşı protesto olarak halkalarını çıkarmaya başladı. 2008 sonbaharında, mülteci kampına giren genç kadınların çoğu halkalarını çıkardı. 40 yıldan fazla bir süre halkaları takan bir kadın halkalarını çıkardı. Kadınlar halkalarını çıkardıktan sonra yaklaşık üç gün sonra kaybolan bir rahatsızlıktan bahsediyor. Renk değişikliği daha kalıcıdır.
Myanmar hükümeti, gelişmiş dünyaya karşı daha modern görünmek için mücadele ederken, boyun halkalarını cesaretlendirmeyi bıraktı. Sonuç olarak, Myanmar'daki birçok kadın geleneği kırmaya başladı, ancak birkaç yaşlı kadın ve uzak köylerdeki bazı genç kızlar halkalarını takmaya devam etti. Tayland'da bu uygulama son yıllarda popülerlik kazandı çünkü kabileye ve köyleri yöneten ve kişi başı 500-600 baht giriş ücreti alan yerel iş adamlarına gelir getiren turistleri çekiyor. Silahlı ateşkes grubu olan Karenni Ulusal Halk Kurtuluş Cephesi (KNPLF), Kayan'ı kendi turistik köylerini kurmak için Kayah Eyaleti'ne dönmeye davet etmeye çalıştı.
Ocak 2008'de UNHCR, eyalet hükümetinin kayıtlı Kayan mültecilerinin gelişmiş ülkelere yerleşme tekliflerini kabul etmesine izin vermeyi reddetmesi nedeniyle Kuzey Tayland'daki Kayan köylerini ziyaret eden turistler hakkında endişelerini dile getirdi.[11] Bu politikanın, bölge için ekonomik önemleriyle bağlantılı olduğuna inanılıyor. Bu politika 2008 sonbaharında gevşetildi ve küçük bir grup Kayan Ağustos 2008'de Yeni Zelanda'ya gitti.[12] Diğerleri Eylül 2008'de turistlere kapalı olan ana Karenni mülteci kampına girdiler ve şimdi yeniden yerleşime hak kazandılar.
Kur yapma ve evlilik ritüelleri
[düzenle]
Geçmişte, evlilik partnerlerinin seçiminden genellikle ebeveynler sorumluydu; bugün, gençler genellikle kendi partnerlerini seçiyor. Evlilik kuralı, sadece genetik olarak ilgili kişilerin evlenmesine izin verilir. Kuzenlerin evlenmesi tercih edilir. Ancak, farklı nesiller arasındaki evlilikler yasaktır. Birkaç nesil boyunca evlenmeme yemini eden kayınpederler veya çatışan klanlarla evlilikler yasaktır. Bu kuralların ihlal edilmesi durumunda tüm akrabalarına talihsizlik geleceğine inanılıyor.
Genç bir erkek bir kıza karar verdiğinde, ailesi kızın ailesine bir hediyeyle gider. Kız kabul ederse, çift artık nişanlıdır. Genç erkeğin ailesi sözleşmeyi mühürlemek için bir çeyiz sağlamak zorundadır. Genellikle gelin evlendikten sonra eşinin yanına taşınır ve bu durumda, erkeğin eşinin yanına taşınmasından daha yüksek bir fiyat ödenir. Sözleşme töreni, damat ailesinin sağladığı tavukları birlikte yiyerek sona erdirilebilir. Bu şekilde, çiftin sonsuza dek birbirini seveceğine inanılıyor. Gelin bedeli birkaç bölümden oluşur:
başlangıç lascion veya taahhüt;
tacu veya uygun satın alma, para, bufalo vb., kızın babasına velayetine karşılık ödemek için aittir;
en yakın akrabalar arasında bölünen ve çoğunlukla mutfak eşyaları, paspaslar, ev eşyaları vb.den oluşan talio;
gelinin annesine, kız bebekken aldığı süt için tazminat olarak ait olan ve genellikle annesinin cenazesi için sakladığı gümüş bir sikke veya hatta küçük bir bufalo olan maithu veya "süt tazminatı";
birlikte oldukları zaman gelin tarafından alınan tiki veya az miktarda para hediyesi.
düğün ziyafeti için pirinç, domuz eti, thi (pirinç şarabı) ve diğer yiyecek maddeleri veya betel cevizi
Geleneksel din
[düzenle]
Kay Htoe Boe direkleri.
Pwai dansı.
Pwai dansından sonra kadınlar erkekleri okaliptüs yaprakları kullanarak su serper.
Tavuk kemiği falı.
Kayanların geleneksel dini Kan Khwan olarak adlandırılır ve Bronz Çağı'nda halkın Moğolistan'dan göç etmesinden beri uygulanmaktadır.[13] Kayan halkının dişi bir ejderha ile erkek insan/melek hibriti arasında bir birleşimin sonucu olduğuna inanç içerir.[14]
En büyük dini festival, yaratıcı tanrının dünyaya yere küçük bir direk dikerek şekil verdiğine dair inancı anmak için düzenlenen üç günlük Kay Htoe Boe festivalidir. Mart sonu veya Nisan başında düzenlenen bu festivalde bir Kay Htoe Boe direği dikilir ve katılımcılar direğin etrafında dans ederler.[13][15] Bu festival, ebedi tanrı ve yaratıcı elçileri yüceltmek, yıl boyunca verilen nimetler için şükranlarını sunmak, affedilmeyi istemek ve yağmur için dua etmek için düzenlenir. Ayrıca, farklı köylerden Kayanların bir araya gelerek kabilenin dayanışmasını sürdürmesi için bir fırsattır.
Kayanların kehanet konusunda güçlü bir inancı vardır ve saman otu kırmak dahil olmak üzere herhangi bir şey, bazı kehanet biçimlerine başvurmadan yapılmamaktadır, ancak en önemlisi tavuk kemiklerine danışmaktır.[16]
Günümüzde, yıllık Kay Htein Bo festivaline her zaman gelecek yılı tahmin etmek için tavuk kemiklerinin okunması eşlik eder. Tavuk kemiği falı, Tayland'ın Mae Hong Son eyaletindeki Kayan köylerinde yıllık festival sırasında ve bir ailenin kötü şansa uğradığında düzenlediği "temizlik törenleri" sırasında görülebilir. Ayrıca tahmin yapmak için rüyaları da kullanırlar.
Temizlik Töreni Ritüelleri
Güncel dini uygulamalar
[düzenle]
Tepe kabileleri olarak, bu azınlık grupları farklı dilleri ve dini inançları olan farklı etnik kökenlere ve ırklara ayrılabilir. Geleneksel Kayaw'lar ağaç ruhlarına inanır, ancak yeni nesiller Budizm ve Hristiyanlığa karşı bir kabul göstermektedir.[17]
Ayrıca bakınız
[düzenle]
Güney Afrika'daki Ndebele halkı - Benzer bir uygulamaya sahip Afrika kabilesi.
Direk kültü
Referanslar
[düzenle]