Özet (TL;DR) @ 2019-04-11T07:13:31.000Z: Event Horizon Telescope (EHT) direktörü Sheperd Doeleman dün gerçekleşen tarihi açıklamasının en dikkat çeken yanı “Daha önce görünmez olarak kabul edilen kara deliği gördüğümüzü açıklamaktan gurur…


Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Bilim Vakfı onculuğundeki astrofizikçiler dun Washington DC, Bruksel, Santiago, Şangay, Taipei ve Tokyo'da aynı anda gerçekleştirilen toplantılar ile ilk defa bir kara deliğin fotoğrafının çekildiğini kamuoyuna duyurdu.

Kara delikleri evrendeki en gizemli nesne olarak adlandıran Event Horizon Telescope (EHT) direktoru Sheperd Doeleman dun gerçekleşen tarihi açıklamanın neden bir fotoğraf karesinden çok daha fazla olduğunu şu sozler ile ozetledi:

"Daha once gorunmez olarak kabul edilen kara deliği gorduğumuzu açıklamaktan gurur duyuyorum."

Peki bir avuç bilim insanı varlığı teorik olarak kabul goren ancak pratikte kimsenin gozlemleyemediği kara delikleri nasıl buldu ve fotoğrafladı. Başka bir deyişle biIlim insanları gorunmezi nasıl gordu?

Kara deliklerin çekim gucu o kadar fazladır ki ışığı bile içine çeker. Bu da kara deliklerin saptanmasını ve fotoğraflanmasını neredeyse imkansız hale getirir.

Ancak kara delikler 'event horizon' (olay ufku) olarak adlandırılan şeye sahiptir. Olay ufku donuşu olmayan bir noktayı belirleyen bir sınır olarak adlandırılmaktadır.

Zira bu eşiği geçen ışık ve madde kara delikten kaçamaz, ancak uzay ufku olay ufkunda parlayan bir çember oluşturacak şekilde eğilme meydana gelir.

İşte dun yayınlanan fotoğrafta kara deliğin "olay ufku" olarak adlandırılan, kutle çekiminin en guçlu olduğu eşik bolgesi gorulebiliyor.

Yani kısacası Event Horizon Telescope'un yakaladığı şey, nesnenin bir tur siluetidir.

Dun fotoğrafı kamuoyu ile paylaşılan kara delik Dunya'dan 53 milyon ışık yılı uzaklıkta. Yani bu kare kara deliğin 53 milyon yıl onceki hali. Dun fotoğrafı kamuoyu ile paylaşılan kara delik Dunya'dan 53 milyon ışık yılı uzaklıkta. Yani bu kare kara deliğin 53 milyon yıl onceki hali.

Gezegenimizden 53 milyon ışık yılı, 520,000,000,000,000,000,000 kilometre uzaktaki Başak (Virgo) takım yıldızındaki M87 Galaksi'sinin merkezindeki super kutleli kara deliğin fotoğrafını çekmek için dunyanın farklı bolgelerinde yer alan 13 teleskop kullanıldı.

Yaklaşık 200 kişiden oluşan bir bilim ekibi, bu 13 teleskobu M87 galaksisi yonune çevirip 10 gun boyunca kara deliği saptayabilmek umudu ile merkezini gozledi.

10 gunun sonunda elde edilen veriler o denli buyuktu ki bunu internet uzerinden gondermek neredeyse imkansıza yakındı. Bu nedenle 13 teleskobun elde ettiği veriler yuzlerce sabit surucude depolanıp Boston ve Bonn'daki işlem merkezlerine aktarıldı ve ortaya bu ikonik kare çıktı.

Sadece 8 radyo teleskobunu kullanarak İstanbul'da bir kafede otururken Pekin'e baksaydınız Çin'in başkentinde elinde akıllı telefonu ile bir şeyler okuyan sıradan birinin ekranındaki harfleri tek tek seçebilirdiniz.

BU FOTO ĞRAF NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ? 

EHT tarafından soz konusu karenin çekilmesi Albert Enstein'ın yirminci yuzyılın başında Genel Gorelilik Kuramı (İzafiyet teorisi) bağlamında var olduğunu one surduğu kara delikler konusunda yapılan ilk doğrudan gozlem.

Başka bir deyişle 103 yıl once, 1916 yılında Einstein tarafından yayımlanan kutle çekimi geometrik kuramı ilk defa bilim dunyası tarafından gozlemlenebildi ve Einstein'ın kuramı tek bir fotoğraf ile teori olmaktan bir adım daha ileriye gitmiş oldu ve ilk buyuk testini geçti.

Eğer elde edilen goruntu Einstein'ın teorisine uymasaydı ve golge kuresel olmasaydı, bu Einstein'ın teorisinin doğru olmadığı anlamına gelirdi.

Einstein'ın teorisi daha once bir kara deliği fotoğraflama ile kıyaslandığında mikro sayılacak duzeyde test edilmiş ve başarıya ulaşmıştı.

EHT ise İzafiyet Teorisi'nin bugune kadar tabi tutulduğu en buyuk sınavdı ve 103 yıl once kaleme alınan teori hala uzayı anlayabilmek için en iyi referans kaynaklarından birisi olduğunu kanıtlamış oldu.

UZAY ARA ŞTIRMALARINI NASIL ETKİLEYECEK? 

Bu sorunun cevabını vermek için henuz oldukça erken. Kuşkusuz EHT'nin bu keşfi onumuzdeki donemde sayısız astrofiziksel ve kozmolojik incelemeleri etkileyecektir.

Soz konusu bilimsel çalışmalar artık varlığı kanıtlandığından olay ufkunun dışındaki gaz ve manyetik alanlara ne olduğunu, kara delik etrafında donen gaz disklerinin nasıl davrandığını anlamamıza yardımcı olacaklardır.