Özet (TL;DR) @ 2019-03-30T08:03:52.000Z: Bir dönem kişide çökkünlük, mutsuzluk, uyku, iştah değişikliği, hatta intihar düşüncesi yaratan, bir dönem ise neşe, özgüvende abartılı artış, aşırı hareketlilik, çok para harcama gibi davranışlara…


Bipolar, kelime olarak "iki uçlu", bipolar bozukluk da "iki uçlu mizaç bozukluğu" anlamına geliyor. Hastalığın bu şekilde isimlendirilmesinin sebebi ise depresyon ve mani denilen iki farklı ozellik taşıyan ataklarla karakterize olması ve "mani-hipomani", "depresyon", "karma" olmak uzere çeşitli donemleri kapsayan duygu durum atakları halinde gorulmesi.

Birçok psikiyatrik hastalıkta olduğu gibi bipolar bozukluk da çok sayıda sebepten kaynaklanabiliyor. Üskudar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi'nden Psikiyatri Uzmanı Yrd. Do ç. Dr. Emre Tolun Arıcı, bunların arasında genetik yatkınlıkların, beyindeki biyolojik maddelerdeki bazı değişikliklerin, bireyin yetiştiği çevrenin, maruz kaldığı stresin ve travmaların etkili olabildiğini soyluyor.

D unya Bipolar Gunu nedeniyle hastalığa dikkat çeken Dr. Arıcı, bipolar atak donemlerinde hastalarda meydana gelen değişiklikleri ve atakların genel karakteristiğini şoyle açıklıyor:

"Depresyon; çokkunluk, mutsuzluk, hayattan keyif alamama, değersizlik duşunceleri, karamsarlık, konsantrasyon guçluğu, halsizlik, vucut ağrıları, uyku, iştah değişiklikleri, intihar duşunceleri gibi belirtileri kapsarken; mani/hipomani ise taşkınlık, oz guvende abartılı artış, sinirlilik, konuşmada artış, fikir uçuşmaları, dikkatin çabuk dağılması, aşırı hareketlilik, çok para harcama, uygunsuz davranışlar, kolay risk alma, uyuyamama, yemek yeme ihtiyacında azalma, kavgacılık gibi işlevselliği belirgin şekilde bozan atak donemleridir. Depresyon ve mani belirtilerinin bazılarının bir arada olmasına da 'karma donem' denir. Hastalık ataklarla seyreder, atakların suresi ve şiddeti kişiden kişiye ya da yıllar içinde değişebilir."

ANNEDE YA DA BABADA B İPOLAR BOZUKLUK OLMASI RİSKİ ARTTIRIYOR

Dr. Arıcı'nın aktardığına gore, hastalıkta, direkt genetik geçiş soz konusu değil ancak genetik yatkınlıktan bahsetmek mumkun. Genel olarak gorulme sıklığı %1-2 civarında. Ancak birinci derece akrabalarda, orneğin; annesinde ya da babasında hastalık olan kişilerde bu oran yaklaşık %8-9'lara çıkıyor. Hem anne hem babada hastalık varsa hastalığın gorulme riski biraz daha artıyor.

Bipolar bozukluk, bazı çevrelerde "çift kişilik" olarak nitelendiriliyor ancak Psikiyatrist Arıcı, bu tanımın doğru olmadığını soyluyor: "Bipolar bozukluk bir kişilik ozelliği ya da bozukluğu değildir. Hastalar sanılanın aksine atak donemleri dışında sağlıklıdır. Hastalık surecinde bilinenin aksine, surekli ruh hali değişikliği yaşanmaz. Atak donemleri dışında her şey normaldir ve hastalar evlenerek, doktor kontrolunde çocuk sahibi olabilirler."

HANG İ BELİRTİLER BİPOLAR BOZUKLUĞU DÜŞÜNDÜRMELİ?

Kişide, bilinen depresyon donemleri dışında, en az bir hafta ya da daha uzun suren, karakterinden çok farklı davranmak, uyuyamamak, hareketli olmak, uygunsuz alışveriş yapmak gibi pek çok değişikliğin aynı anda eşlik ettiği belirtiler fark edilirse bipolar bozukluktan şuphelenmek gerekiyor. Alkol ve bağımlılık yapan maddelerden uzak durmak, duzenli uyumak ise hastalığın onlenmesinde onemli faktorler olarak gosteriliyor.

STRES, ATAKLARI TET İKLİYOR!

Atakların ozellikle bahar aylarında, askerlik gibi stresli donemlerde, lohusalık gibi ozel durumlarda tetiklenebildiğini vurgulayan Doç. Tolun Arıcı, hastalığın genellikle 20'li yaşlarda başladığını ancak kimi zaman başlangıç yaşının 7-8'lere inebildiğini, kimi zaman ise 60 yaş ustune çıktığını belirtiyor ve "Bipolar bozukluk her yaşta ortaya çıkabilir" diyor.

Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı

B İPOLAR BOZUKLUK NASIL TEDAVİ EDİLİYOR?Bipolar bozukluk tedavisinin, atak ve koruyucu tedaviler olarak ikiye ayrıldığını kaydeden Dr. Arıcı, tedavi sureci hakkında şunları soyluyor: "Atak tedavileri o sırada geçirilen depresyon/mani/karma doneme gore değişir. Tedavi atağın şiddetine gore yatarak ya da ayaktan olabilir. Tedavide çeşitli ilaçlar ve ek yontemler kullanılabilir. Bunlar; EKT, TMU, Deep TMU gibi tedavilerdir. Koruyucu tedavide ise duygu durum dengeleyici ilaçların yanı sıra psikoterapi desteği onemlidir. Ailelere de burada; hastaların tedavi konusunda desteklenmesi, hastalığı tanımaları ve tetikleyen faktorler, oncul belirtiler, ilaç yan etkileri, hastalıkta damgalanma gibi konularda bilgili olmaları, psikososyal destek vermeleri gibi gorevler duşmektedir."

KONTROL Ü ELDEN BIRAKMAMAK İÇİN BUNLARA DİKKAT!

Atakların çoğunlukla tamamen iyileştiğini ancak bazı kişilerde kalıntı belirtiler denilen bazı semptomların devam edebildiğini aktaran Psikiyatrist Arıcı, "Bipolar bozukluk ataklarında kişi kontrolu elden bırakmamak için ne gibi onlemler almalı" şeklindeki soruya ise, "En başta hastalığın kabulu, hastalık hakkında iyi bilgi edinme, çevre desteği çok onemlidir. Ayrıca ataklardan korunmak için duzenli poliklinik takibi, onerilen şekilde ilaçların kullanılması, koruyucu ilaçların kan duzey takiplerinin yapılması, hastalığın oncul belirtilerinin tanınması, uykunun duzenli olması, alkol ve bağımlılık yapan maddelerden uzak durulması onemlidir" yanıtını veriyor.