Özet (TL;DR) @ 2019-03-28T13:16:00.000Z: Ekonomist ve yazar Dr. Cüneyt Akman, Seyr-i Sabah programında son günlerin en çok konuşulan konusu swap ve bunun artan faizlerini anlattı. Akman, bu piyasada atılan adımlar yüzünden yabancıların…


Seyr-i Sabah

13:16 28.03.2019(Guncellendi 14:07 28.03.2019) URL'yi kısaltın

Ekonomist ve yazar Dr. Cuneyt Akman, Seyr-i Sabah programında son gunlerin en çok konuşulan konusu swap ve bunun artan faizlerini anlattı. Akman, bu piyasada atılan adımlar yuzunden yabancıların aralarında uzun sure Turkiye'ye yatırım yapmama kararı almış olabileceğini dile getirdi.

(C) REUTERS / Ralph Orlowski/File Photo

Son iki gunde para piyasalarında beklenmedik hareketlilikler yaşandı. Özellikle swap dunyasında yaşanan bu hareketlilik kafalarda soru işaretleri doğmasına neden oldu. Ekonomist ve yazar Dr. Cuneyt Akman bu piyasadaki koşulları anlatırken artan faizlerin sebebini Seyr-i Sabah programında anlattı. Akman, yaşananların ardından yabancı yatırımcıların bazı basın organlarına Turkiye'ye tekrar yatırım yapmayı uzun sure duşunmeyecekleri yonunde demeçler verdiklerini dile getirdi:

' SPEKÜLASYON VE MANİPÜLASYON FARKLI ŞEYLER'

"Swap, turevler denen bir araçlar silsilesinin en son icat edilmiş, çok hızlı buyumuş bir urunu. Yuksek kredi kullanarak, mesela bir opsiyonda 1000-2000 dolar koyup 100 bin dolarlık iş yapabiliyorsunuz. Bunlar 1980'lerde ortaya çıkıp piyasayı sardı. Swap da en son ortaya çıkıp en çok buyumuş urunlerden biri. Bunlar butun dunyada kurlar ve faizler serbest olunca insanlar kur ve faiz zararına uğramaya başladı. Kar edeyim derken kur duşuyor, butun iş zarara donuyor. O zaman vadeli piyasalar da doları açığa satıyor. O arada dolar duşerse kendi yaptığı ticaretten kaybediyor ama kur kazancı oluyor. Sıfıra sıfırla çıkabiliyor işin içinden.
Zaman içinde hemen her tur finansal araç gibi turev urunleri sonunda finans işlemleri haline geldi.

Spekulasyonlar bir araçtır. Spekulasyon normal her gun borsadan çimento piyasasına kadar her yede yapılıyor. Spekulasyon olmasa fiyat oluşmaz, kapitalist ekonominin doğasında var. O olmadan ekonomi donmez. Zaman zaman spekulasyonlar buyuk kredili ve riskli işlemler olduğu için, kısa surede çok kar elde etme işlemi olduğu için birçok kere piyasayı manipule edebilecek işlemler de yapılıyor. Mesela para elde etmek için yalan haber yaymak gibi işlemler yapıldığı zaman spekulasyonla manipulasyonlar yan yana geliyor. Sıklıkla spekulasyonla manipulasyon yan yana kullanılınca kavramlar karışıyor.

' TÜRKİYE ÜSTÜNDE OYUNLAR OYNANIYOR MU?'

(C) REUTERS / Umit Bektas/File Photo

Turkiye ekonomisi ustunde oyunlar oynanıyor mu oynanmıyor mu sorusu onemli. Paranoyak olmamız takip edilmiyor olmamız anlamına gelmez. Turkiye ile batı bloku arasında bazı gerginliklerin olması Turkiye için bazı adımların atıldığını gosteriyor olabilir. Hatta Trump onların ekonomisini mahvedeceğim demişti zamanında. Bunlar kuşku yaratıyor. Bu vesileyle yapılmış işlemler de olabilir. Dunya finans piyasasına hakim sonuçta Batı bloku. Bunu net olarak soylemek için başka herhangi bir unsur olmayıp Turkiye'nin durumunun normal olması gerekir. Durum hangi ulkede yapılmış olsa benzer felaketli sonuçlar çıkarabilecek son donem politikalarla açıklanabilir.

ABD ile aranızın bozuk olduğu lafları dolaşırsa, içerde seçim meydanlarındaki konuşmaları dinlerlerse 'Eyvah Turkiye kopuyor' diyebilirler. ABD'nin lehine çalışmak gibi duşuncesi olmayan sıradan bir fon yoneticisi kendi kendine de satışa geçebilir. Nitekim geçmişte Japon ev kadınlarından tutun yatırım fonlarına kadar insanlar Turkiye'ye tonla para getirdiler. Turkiye yatırım notu alamadığı için bu paraları swaplarla getirdiler. Turkiye'de bankalar milyarlarca dolarlık miktarı swap ustunden aldığı parayla yonetti.

Swap, siz dolarınızı getirirseniz karşıdan Turk bankaları da TL'yi getirir bu ikisi bir ay sureyle takas edilir. Herkes kendi faiziyle parasını alır. Birisi dolarını alır birisi TL'sini alır. Sizin dolar sıkışıklığınız varsa onu alırsınız yabancı da yatırım yapacaktır TL'ye sıkıştığında buradan TL alır. Son zamanlarda edinilen TL borçlarıyla bir kısım maceracı fonlar TL'nin duşeceğini duşunduğu için açığa TL satmaya başladı. Sonra bizdeki spot piyasada dolar almaya başladılar. Doları yukarı çıkarmaya çalıştılar. Boyle olunca TL'nin açığa satılması demek bunun TL duşerse alıp tekrar yerine koyacak duşukten ve kar edecek. Turkiye de bunu kesmek için bankalara geçen seferki gibi çok fazla TL vermeyin dedi. Öz sermayelerin ancak yuzde 25'ini verebilirsiniz dediler. Ama yabancılar, 'Bunlar bankalara talimat veriyorlar, yuzde 25 bile izin verilmiyor' demeye başladılar.

' TRADER BİR DAHA TÜRKİYE'YE YATIRIM YAPMAYABİLİR'

Adam kendi dolarını alabilmek için bu işten çıkmak istiyor. Bunlar iyi niyetli de olabilir ama bu sefer TL bulamadığı için çıkamıyor. Yuzde 20'lerde olan off shore faizleri yuzde 1200'e kadar çıktı. O şekilde borç kullanırsa muazzam zarara girecek olan yatırımcı TL'de kaldı. Adam para bulamazsa Turkiye'deki varlıklarını sattı, borsa duştu, banka hisseleri en çok duştu. Aynı donemde tahvillerini de sattıklarından, tahvilin fiyatı duşunce gosterge faizi duşmuş oluyor. Bu, Turkiye'nin tum faizlerini belirleyen bir faiz. Turkiye'de herkes daha fazla faiz odemek zorunda kalacak demek oluyor bu. Turkiye bu olaydan çok ciddi yara aldı.

Yabancı bankaların traderları bir daha Turkiye'ye gelmeyi çok uzun zaman duşunurum diyor. Bunu soyleyen çok fazla yatırım yoneticisi var. Gelirken alabildiğiniz ama satmak isterken satamadığınız piyasaya kimse girmez. Turk tahvillerine yatırım yapılabilir mi çok tartışılır. Yarın tekrar para isteyeceksiniz bu adamlardan. Butun bu mesele niye koptu onu da hatırlayalım: Cuma gununden once bir açıklama yapıldı. O açıklamada rezerv rakamları çıktı: Esrarengiz bir biçimde rezerv rakamları 6 milyar azalmış. O ayki dış borç odemesi azalanın yarısı kadar. Ondan once butun yabancı piyasalarda şu konuşuluyordu: TL'yi duşuk tutmak için piyasalar kapandıktan sonra surekli dolar satılıyor deniyordu. Bunu duşunen bir spekulator seçimden sonra TL duşecek diye duşunur. O zaman TL'yi açığa satma başlar zaten oyle de oldu. Bunlar yazılıp çizilmeyince bir kuşku ortamı oldu. Merkez Bankası bununla ilgili bir açıklama yapabilecekken tuhaf bir açıklama yaptılar ve cuma gunku kriz başladı."