Özet (TL;DR) @ 2019-02-16T01:29:00.000Z: Bolivya’daki şiddetli depremler, bilim insanlarının dünyanın üst ve alt mantoları arasındaki sınırın yapısını incelemeye ve büyük dağ zirveleri ile derin yarıklarla kaplı olduğunu keşfetmelerine…


Yaşam

01:29 16.02.2019(Guncellendi 01:32 16.02.2019) URL'yi kısaltın

Bolivya'daki şiddetli depremler, bilim insanlarının dunyanın ust ve alt mantoları arasındaki sınırın yapısını incelemeye ve buyuk dağ zirveleri ile derin yarıklarla kaplı olduğunu keşfetmelerine yardımcı oldu. Bilim insanlarının bulguları ve manto fotoğrafları Science dergisinde yayınlandı.

(C) AA /

Çin Bilimler Akademisi, Wuhan Jeodezi ve Jeofizik Enstitusu'nden Wenbo Wu, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Mantonun katmanları arasındaki sınırın gezegenin yuzeyinden daha engebeli olduğu ortaya çıktı. Yeraltındaki yukseltilerin Appalachians ve Rocky dağlarından daha yuksek olduğu belirlendi. Yuksekliklerini tam olarak hesaplayamıyoruz. Ancak, yeryuzundeki herhangi bir dağın tepe noktasından daha yuksek oldukları anlaşılıyor" dedi.

Yerkure birkaç katmandan oluşuyor. En dışta yer kabuğu, daha içte manto ve en içte ise çekirdek bulunuyor. Yer kabuğu manto boyunca adeta yuzen ve birbiriyle çarpışan tektonik plakalardan oluşan birkaç buyuk parçaya bolunmuş.

Manto bileşiminin heterojen olması nedeniyle hareket ediyorlar. Mantonun farklı bolumlerdeki madde değişim sureçleri eşit olmayan bir hızla ilerliyor. Manto maddesinin yuksek viskozitesi nedeniyle yer kabuğunun bazı bolumleri onlarla birlikte kaymaya başlıyor. Bu hareketliliğin sonucu olarak kıta kaymaları, depremler ve plakaların çarpıştıkları noktalarda çok sayıda aktif volkan oluşuyor.

Jeologlar şimdiye kadar mantonun yapısını tam olarak bilmiyorlardı. Mantonun içinde heterojenliğe neden olan ve bu materyelin tabakasının kısmen erimiş durumda olduğu gozonune alındığında, yerkure katmanlarının derin bolgelerinde analogunun olup olmadığı bilinmiyordu.

' MANTONUN ALT VE ÜST KATMANLARI ARASINDAKİ SINIR TABAKASI TESADÜF ESERİ ORTAYA ÇIKTI'

(C) Fotoğraf : NASA

Wu ve arkadaşları, tamamen tesaduf eseri 660 kilometrelik bir derinlikte bulunan, mantonun alt ve ust katmanları arasındaki sınır tabakasının yapısını ortaya çıkardı.

Arşivlerdeki verileri inceleyen bilim insanları, Haziran 1994'te Bolivya'da meydana gelen şiddetli depremin çok guçlu şoklarının bu sınır tabakasına kadar ulaştığını ve bunun birkaç sismografik istasyon tarafından kayıt altına alındığını tespit etti.

Bilim insanları daha once ellerinde guçlu bilgisayarlar olmadığı için bu kayıtlardan gerektiği şekilde yararlanamadı. Wu ve arkadaşları bu sorunu çozdu ve mantonun bu bolumunun kaba bir haritasını çıkararak bu sınırdaki çeşitli çıkıntı ve çokuntulerin sismik dalgaların hareketini ve yansımasını nasıl etkilemiş olabileceğini hesapladı.

Bu tur hesaplamalar çok basit bir prensibe dayanıyor. Eğer manto katmanları arasındaki sınır duzgunse, sismik dalgalar ondan aynı anda yansıyacak ve yeryuzune birlikte donecektir. Eğer sınır duzgun değilse, bazı salınımlar gecikecek, diğerleriyse onlardan once geri donecektir.

ALT SINIR ENGEBEL İ VE KABARIK

Jeologlar, ust ve alt mantolar arasındaki sınırın duzgun ve puruzsuz değil, engebeli ve kabarık olduğunu tespit etti. Bazı bolgeleri alt manto kıtasında adeta 'dağ zirveleriyle' kaplanmış ve ust manto içinde 1-3 kilometre yuksekliğe ulaşıyor.

Wu'nun belirtiğine gore, mantonun iki kısmı arasındaki sınırın yapısının bu şekilde oluşu, genel kabul goren iki teoriyle çelişiyor. Bu teorilere gore, mantonun iki kısmı arasındaki sınırın mineral tabakalarının birbiriyle iyi bir şekilde karışması gerektiğinden dolayı ya çok net olması ya da hiç olmaması gerekiyor.

Bunun sebebini bilim insanları henuz bilmiyor. Ancak onlara gore, mantonun alt kısmında boyle olağandışı 'yukseltilerin' olması, onun mineral tabakalarının litosferin ust kısımlarıyla karışmadığını ve dunyanın oluşumundan bu yana orjinal halini koruduğunu gosteriyor.

Elbette onların analizi ve labaratuvarlarda analoglarının yapılıp incelenmesi, jeologların guneş sisteminin ilk anlarında dunyanın nasıl oluştuğu ve yapısını daha iyi anlamalarına yardımcı olacak.