Özet (TL;DR) @ 2019-02-12T13:43:00.000Z: Ekonomist Mustafa Sönmez, Seyr-i Sabah programında tanzim çadırlarında yaşanan durumu yorumladı. Sönmez, sadece büyükşehirlerde birkaç semte kurulan çadırlarla fiyatların düşmeyeceğini, bunun bir…


Seyr-i Sabah

13:43 12.02.2019(Guncellendi 14:29 12.02.2019) URL'yi kısaltın

Ekonomist Mustafa Sonmez, Seyr-i Sabah programında tanzim çadırlarında yaşanan durumu yorumladı. Sonmez, sadece buyukşehirlerde birkaç semte kurulan çadırlarla fiyatların duşmeyeceğini, bunun bir çadır tiyatrosu olduğunu vurguladı.

(C) AA / İdris Sulun

Enflasyonun yukselmesinde gıdanın çok buyuk bir rol oynaması hukumeti harekete geçirerek seçilmiş şehirlerin belli semtlerinde 1970 yıllarında uygulanan tanzim satış noktaları kuruldu. Halk ilk gununden itibaren sadece 2-3 kilo urun alabildiği bu noktaların onunde uzun kuyruklar oluşturdu. Ekonomist-yazar Mustafa Sonmez, Seyr-i Sabah programında fiyatların boyle duşurulemeyeceğini, sorunun tarıma kusturulen çiftçi ve uretim arzı olduğunu dile getirdi:

' SORUN ÜRETİM ARZI'

"Bu noktaya tarımdaki çokuş sonucu geldik. Tarım iflasın eşiğine getirildi. Çok ciddi bir uretim arzı problemi var. Tarım kırılgan bir sektor. Belli olçulerde iklime bağlıdır. Sarıp sarmalanması korunması gerekir. Özellikle de gıda açısından baktığımızda enerji kadar stratejik bir sektordur. Dunyada enerji guvenliği kadar gıda guvenliğinden bahsediliyor. Kendine yeterli olması için devletler tarımı ciddi olarak destekliyor koruyorlar. Ama Turkiye oteden beri bir tarım ulkesiyken kırılganlık goz ardı edildi ve yuk gibi goruldu. Üvey evlat durumuna getirildi. Çiftçi kusturuldu. Kendine yeterli bir tarım sektorune sahip olmaktan uzaklaştırıldı, ithalata muhtaç hale getirildi. Çiftçi ekmez oldu toprağını bıraktı. Sonunda olanlar oldu ve Turkiye'deki nufusa yeter bir tarım uretimi yapılamaz oldu. Tarımı yapacak çiftçi yaşı 55'e kadar çıktı. Üretim son derece hızlı biçimde duştu. Fiyatlar arttı. Sadece sebze ve meyvede bir yıllık artış yuzde 64. Ortalama enflasyon yuzde 20'ler civarında.

Çiftçi kusturuldu, tarım iklim değişikliklerinden korunmadı. Özellikle doviz fırlayınca ithalatla elde edilen gubre ve ilaç fiyatları arttı. Çiftçi uretemez hale geldi veya bunları urunlere yansıtmak zorunda kaldı. Aracı meselesi yıllardır var. Bu yıl sebze meyve fiyatları yuzde 64 arttıysa bunun sebebi aracılar değil ki. Önceki yıllarda aracı yok muydu? Üretimi goz ardı ediyor hukumet, uretimdeki çokuşu kamufle etmek için aracıları şeytan olarak buldu. Bu kurulan çadırlar 31 Mart'a kadardır. Fiyatların belini kırdık diyerek medyayı da peşlerine takarlar. Yapılanlar tam tiyatro. Buyukşehirlerde yapıyorsunuz Anadolu'da insanlar yiyip içmiyor mu? Aynı fiyatlarla esnaf nasıl iş yapacak? Dun Halciler Federasyonu Başkanı boyle olmaz bu surdurulebilir değil dedi. İrili ufaklı bur dizi esnafın ekmeğiyle oynanıyor. Ortada avantacı bir durum yok, fiyatlar boyle. Bir yandan seçmenin tuketici kısmına mavi boncuk dağıtıyorsunuz ama omurgasını oluşturan esnafa hançer batırılıyor.

Tanzim satış mağazası yanlış bir uygulama değildir. Temel gıda maddelerini mağaza zinciriyle halka ulaştırıp fiyatları belli olçude terbiye edebilirsiniz. 70'lerde bu başarıldı. Zaman içinde buna ihtiyaç duyulmadı, Tansaş once Doğuş'a ardından Migros'a satıldı. Et balık kurumu da boyle oldu. Dolayısıyla kamunun temel gıda maddelerinin fiyatlarını belli olçude terbiye etmek için bu tip şeyleri yapması yanlış değil. Ama sen once ozelleştir sonra buyuk firmalara ureticiyle temas fırsatı tanı. Sonra da çadırlar kurup çadırlar kur kuyruklar yap. Sadece temizlik maddeleri değil hipermarketler kursunlar. Ekmekte yapılıyor şu anda. Bununla da fiyat terbiye olmuyor ki. Hangi fiyattan tarladan alacaksın? Tarlada urun yok. Buğday ve sut urunleri uç ayda yuzde 6 arttı. Butun unlu mamullere zam gelecek. Çiftçi nufusu ve uretim yapılan toprak azaldı. Önce soğan depolarını bastın, sonra ithal ettin ama soğan fiyatı Ocak ayında yine arttı. Muhim olan çiftçiye motivasyon vermektir. Bunu yapmayıp bu şovlarla ortalıkta insanların gozlerini boyuyorsunuz. Çunku seçime 40-50 gun kaldı.

' ÇİFTÇİ YAŞI 55'E KADAR YÜKSELDİ'

Tarım alanlarına inşaat yap, milleti koyunden sur, goçe zorla. Tarıma vermen gereken yardımı verme. Yanlış politikalarla dovizin fiyatını artır, ithalata bağlı tarım girdilerini olmadık fiyatlarla gonder. Sonra da tarım canlansın de. Çiftçi yaşı 55, gençler tarım bilmiyor. Haklı olarak kusmuşler şehre gelip inşaat işçisi olmuş. Çok kotumser olmaya gerek yok yeter ki kafaya dank etsin yanlıştan donulmeyi bilsinler. Turkiye'nin coğrafya potansiyeli var ama ortada vizyon yok. Sandığa odaklı bir kafa var. Sandık hedefine ulaşınca her şeyi unutuyorlar. Tek başına iktidarı kimseyle paylaşmasınlar istiyorlar. Bu hovarda politikaların bir sonucu olmayacak mı? Kaçtan alıp kaçtan satıyorlar? Bunların hazineye yuku olmayacak mı? Vergileri mi artırırlar, yeni zamlar mı yaparlar goreceğiz. Akaryakıt ve mobilyadan vergi almıyorlar şu anda. Bunların hepsi hazine yuku. Nisan'dan itibaren neler olacak goreceğiz.

Tanzim satış mağazalarında yapay bir biçimde duşurulmuş fiyatlar TÜİK fiyatlamalarında dikkate alınmaz. Çunku TÜİK seçilmiş yerlerden fiyatlar alır, çadırdan almaz fiyatlarını. Boyle olursa inandırıcılığı kalmaz. Bizi kandırabilirler ama dunyayı kandıramazlar. Bunlar hassas işlerdir. Esas problem uretim. Bu da ithal girdilerle yapıldığı için gıda enflasyonunu uzunca zaman yaşayacağız. Bu yapısal bir mesele. Adım adım bu çokuş geldi. Bir yerden dibe vurup çıkmak mumkundur yeter ki yapılan yanlışın farkına varılsın. En onemli hata, hatalarla yuzleşmemektir. Bu inşaatta boyle oldu, tarımda da boyle olacak."