Ailesinde istisnasız herkesin kalp rahatsızlığı vardı. Kendi kendine “Sen de bunu yaşayacaksın, boşuna uğraşma” diyordu....

Özet (TL;DR) @ 2019-01-13 08:16:15.934946: Ailesinde istisnasız herkesin kalp rahatsızlığı vardı. Kendi kendine “Sen de bunu yaşayacaksın, boşuna uğraşma” diyordu. Ama tesadüfen denk geldiği bir makale hayatını değiştirdi. Bitkisel beslenmeyle…

Veganl ık dunyanın yeni beslenme tarzı mı bir devrim mi, nasıl tanımlıyorsunuz?- Veganlık her şeyden once etik bir duruş. Bir kişi hayvansal gıda tuketmiyorsa buna 'bitkisel beslenme' adını veriyoruz. Ama "Ben hayvanlara acı vermek istemiyorum. O yuzden hayvan yemeyeceğim, hayvansal urunler kullanmayacağım" diyorsa, işte o kişi vegandır.

Siz nas ıl başladınız?

- Dayım ve iki abim kalp krizi geçirdi. Annemin kalbi buyumuştu. Ablamda yuksek tansiyon vardı. Bir abimin kalp damarları tıkandı ve stent takıldı. Sağlık sorunları nedeniyle başladım. Ama sonra etik one çıktı.

Probiyotik, modern bilimin uydurmas ı

"Ben ne zaman kalp krizi geçiririm" diye duşunerek mi vegan oldunuz?- Aynen oyle... Benden 10 yaş buyuk olan abim kalp krizinden vefat edince, "Ben ne zaman geçireceğim" diye duşundum. O donemde elime bir makale geçti. Bir doktor, hastalarının tıkalı kalp damarlarını bitkisel beslenmeyle açıyordu. O gune kadar, "Kalp hastalığı ailende varsa sen de bunu yaşayacaksın" diyordum. Ama o makaleyle meselenin beslenme olduğunu oğrendim. Abilerim ve ablalarım 50'li yaşlarında kalp krizi geçirdi ama ben 64 yaşındayım, bir kalp hastalığım yok.

'Vegan Sağlık' kitabınızda aileniz için, "Sigara içmiyorlardı. Kendilerine sorarsanız, kotu bir beslenme alışkanlıkları da yoktu. Ama yoğurt, peynir, yumurta, kavurma gibi doymuş yağ içeren besinlerin yanı sıra margarin tuketiyorduk" diyorsunuz. Ev yoğurdu probiyotik bir gıda, o neden bu listede?

- Probiyotik dediğimiz şey modern bilimin uydurması. Hepimizin bağırsağı probiyotik bakterilerle dolu ve bu bakteriler sizin ne yediğinize bağlı olarak değişiyor. Ama vucudun kendi kendine urettiği zaten yeterli. Özellikle yoğurt yiyerek artırmaya uğraşmaya gerek yok. Üretici firmalar malların satışını artırmak için yeni taktikler buluyor. Probiyotik de yoğurt ve kefir ureticileri için, ilaç firmaları için reklam malzemesi oldu.m Bunu butun probiyotik denilen urunler için soyluyor musunuz? Mesela vegan bir urun olan turşu da dahil mi buna?- Tabii. Turşu zararlı bir urun, içinde çok tuz var.

Veganl ığın faydalarını nasıl ozetlersiniz?- Az yağlı, şekersiz ve vegan beslenirseniz kalp krizi geçirmezsiniz, şeker hastalığına yakalanma riskiniz azalır. Kilo almazsınız. Romatizmal hastalıklarda olumlu etkisini goruyoruz. Eklem ağrılarından kurtulursunuz. Yorgunluk ve kanser riski azalır. Vegan beslenenler daha uzun yaşar. Bunu lutfen yaz: Veganlar da kotu beslenebilir! Fazla yağ ve şeker tuketiyorlarsa kotu besleniyorlar demektir. Tum veganlar sağlıklı besleniyor diyemeyiz. Vegan restoranlardaki yiyeceklerde bol miktarda yağ ve şeker var. Ama biz onları tuketmiyoruz. Bir vegan, yağ ve şekeri de sınırlarsa kesinlikle omru uzar.

Veganl ığın sağlık açısından eleştirdiğiniz bir noktası var mı?

- Sadece B12 eksikliği olabilir, onu da haftada iki tableti ağızda emerek hallediyoruz. Veganlığın sağlığa ve çevreye o kadar çok faydası var ki bu mahzuru gormezden gelebiliyoruz.

Vegan beslenmeye ba şlayanlar hangi yiyecekleri bırakmakta zorlanıyor?

- Peynir ve balık... Hastalarım "Hiç olmazsa ayda bir kere balık yiyelim" diye benimle pazarlık ediyor. Hem sağlık için doğru değil hem de dunya için. Veganlığın çevresel bir boyutu var. Her sene birçok balık cinsi ortadan kayboluyor. Tat duygusuna gem vurmazsak sonumuz felaket olacak. Bulduğu her şeyi yiyen bencil yaratıklar olduğumuz bir gerçek. Buna bir son vermek lazım. Hastalarımın etik vegan olması işte bu açıdan onemli: İşin felsefi boyutunu kavradıklarında peynirden, balıktan uzak duruyorlar. Mesela ben ramazan pidesini çok ozledim. Üzerine yumurta surulduğu için yemiyorum. O kadarcık yumurtanın sağlığa ne zararı olacak? Gerçeği soyleyeyim, hiçbir zararı olmaz. Ama etik veganım, yemiyorum.

Kitapta veganl ığı destekleyen çok sayıda araştırmadan bahsediyorsunuz. Bu tip beslenmenin bazı insanlarda sorun yaratabileceğine dair araştırmalar da var.

- Evet, doğru; sorun yaratabileceğini soyleyen araştırmalar var. "Veganlarda şoyle bir hastalık daha çok gorulmuş, kalp krizi oranı pek de duşuk değil" diyen bir çalışma olabilir. Anlatayım: O kişi sabahtan akşama kadar zeytinyağlı yemek yiyordur, ayçiçeği yağı, tatlılar, patates kızartması tuketiyordur ki birçok vegan boyle besleniyor. Bu çalışmalar, 'vegan olanlar' ve 'olmayanlar' şeklinde yapılırken çalışmaya katılan veganların nasıl beslendiğine bakılmıyor. Bitkisel temelli de olsa çok yağlı, şekerli beslenen, aşırı alkol kullanan bir veganın hasta olması, kalp krizi geçirmesi normaldir. Sağlık açısından bakarsak vegan olmak yetmez; yağ ve şekeri azaltmak gerekiyor. Bir gun veganlığın sağlık için zararlı olduğuna dair bir bilimsel çalışma okursam, bunu beni takip edenlere duyururum. "Bakın boyle bir bilimsel çalışma var" derim.

" Zeytinyağı kotunun iyisidir" diyorsunuz. Neden?

- Zeytinyağı bitkisel yağların içinde en iyisidir ama neticede işlenmiş bir gıdadır. Zeytinyağının tarihi, en çok 10 bin yıl. Şempanzelerle ortak atamızdan ayrılalı 3.5 milyon yıl oldu, o gunden bu yana işlenmiş gıda tuketmedik, zeytinyağı yemedik. Vucudumuz, damarlarımız bitkilerden çıkarılan yağlara alışkın değildir, bu yuzden mumkun olduğu kadar az tuketmemiz gerekiyor.

Bu kadar buyuk bir beslenme değişikliğinden korktuğunu soyleyenlere ne dersiniz?

- 4.5 yıldır veganım, benim avantajım şuydu: Doktor kimliğimle o kadar çok makale okudum ki hiç korkmadım. Bugune kadar yağsız, şekersiz beslenen bir veganın sağlığının kotuye gittiğine dair bir çalışma yayımlanmadı. Buna karşılık et başta olmak uzere hayvansal gıdaların kalp krizine neden olduğu, kanser riskini artırdığını gosteren yuzlerce çalışma var. Hastalarım başlangıçta korksa da iki-uç ay içinde iyiye gittiklerini fark ediyor, beslenme şekillerine daha sıkı sarılıyorlar.

Vitamin eksikli ği

m umkun değil
En s ık duyduğunuz soru ne?- "Protein eksikliğini nasıl karşılıyorsunuz" sorusu çok gelir. Protein eksikliğini karşılamak için ozel bir çabaya gerek yok. Bir vegan sabah-akşam çok yağ ve şeker tuketmiyorsa protein eksikliği olmaz. Veganlar, bir insanın gunluk ihtiyacı olan proteinin iki misli protein alır. Her şeyde protein var. Bazı besinlerde az, bazılarında çok. Meyve ve bitkide de protein var ama bakliyatta ve kabuklu kuruyemişlerde daha çok var.

Size bir tweet okuyacağım: "5-30 yaş arası vegan olarak yaşamış biri olarak şunu diyebilirim; vitaminsizlikten oluyordum. Bu sene ciddi uzun metrajlı tedavi gordum. Eti sevmiyorum, çok fazla tuketmiyorum. Ama olmaması sağlıklı değil, hatta zararlı derim. Derdi çekene sorun."

- 25 yıl once vegan olmuş kişinin kim olduğunu merak ettim doğrusu. Veganlarda vitamin eksikliği olması mumkun değil çunku yediğimiz her şeyde vitamin var. "Protein eksikliğinden oluyordum" deseydi, iyi beslenmeyen bir vegan olduğunu duşunebilirdik. Ama "Vitamin eksik" diyor. Bence bu kişinin sağlık sorunu veganlığa bağlı değil.

Cahil insanlar vegan olmazlar, olamazlar

Bir elma i çin bile hekimler arasında goruş ayrılığı var. Beslenme konusunda mutabakata varmak neden bu kadar zor?- Bir muhendis "Binayı şoyle yapacağım" der, oburu "Boyle yapacağım". Mutabakat aramamak lazım. Bilimin ne dediğine bakmak gerek. Ama oyle birkaç çalışmaya bakmaktan bahsetmiyorum. Çoğunluğa, dunyanın onde gelen universitelerinin dediğine bakılmalı. Canan Karatay birkaç kitap gosteriyor, "Bilim boyle diyor" diyor ama o kitapların içinde bilimsel çalışma yok.

Ya ne var?

- Kitaplar bilimsel çalışma değildir. Birtakım sivri insanların farklı bir şey soylemek adına yazdığı kitaplara itibar etmiyoruz. Canan Hanım, "Organik olsa bile meyve yemeyin, içinde fruktoz var" diyor. Meyvedeki fruktoz, ayırmadığınız surece zararlı değil. Bu sorunun cevabı için, meyve yiyenlerle yemeyenleri kıyaslamamız, kim daha uzun yaşıyor ona bakmamız lazım. Bilimsel çalışmalar gunde beş porsiyon meyve yiyenlerin uzun yaşadığını gosteriyor.

Beslenme şekilleri konuşuldukça ilgi artıyor ama insanların kafası da karışıyor...

- Entelektuel seviyesi yuksek, kulturlu insanlar veganlığın felsefesini, bitkisel beslenmeyi daha iyi anlıyor. Cahil insanlar vegan olmazlar, olamazlar. İnternete kısa kısa videolar koyuyorum, bana kızanların kurdukları cumlelere baktığınızda eğitim seviyelerinin duşuk olduğunu anlıyorsunuz. "Murat Bey, şu bilimsel çalışmada da sizin dediğinizin aksi var" diyemiyorlar. Veganlar yalnız bizim ulkede değil, tum dunyada okumuş, kulturlu insanlardır.

Annelerinin çocuklarını vegan beslemesini doğru buluyor musunuz?

- Evet. Çocukların şu an en buyuk sorunu şişmanlık. Erken yaşta kolesterolleri çıkıyor. Vegan çocuklar kilo almaz, şekerleri ve tansiyonları duşuk olur. Vegan olmayan çocuklar da anne sutu dışında sut içmemeli. İnek sutu aşırı proteinlidir ve içinde fazla miktarda buyume hormonu vardır. İnsan vucuduna uygun değil, kolesterolu yukseltiyor, kanseri tetikliyor.

Veganlar anlat ıyor

Kediyi, k opeği severken kuzuyu, ineği, tavuğu yemek bana hep garip gelirdiVeganlık, hayvansal urunlerin kullanılmadığı bir diyetten ibaret değil. Kıyafetten kozmetiğe, ayakkabıdan temizlik malzemelerine hiçbir yerde bu urunlerin kullanılmadığı bir hayat biçimi. Peki vegan olanlar bu kararı nasıl alıyor? Sonra hayatları ne yonde değişiyor? Nasıl yorumlar alıyorlar? Onlardan dinleyelim...İşletmeci Refika Kortun: Somuruye, cinayete ve tecavuze her zaman karşı çıkacağım

İlk defa bir çiftliğe gittiğimde, karşımdaki ineği ve yediğim 'et parçası'nı kafamda birleştirdim, 12 yaşımda vejetaryen oldum. Vegan olduğumdaysa 15 yaşındaydım. Araştırınca hayvan ozgurluğu ve kadın ozgurluğunun ne kadar bağdaştığını gordum. Kadınları da hayvanları da nesneleştiren ve cinselleştiren dil tam ortaokul/lise dili. Biri bana "Ben et yiyorum diye bağırmıyorsam sen de veganım diye bağırmayacaksın" demişti ama her zaman bağıracağım; somuruye, cinayete ve tecavuze hep karşı çıkacağım. **
'Aa Vegan mısın' adlı YouTube kanalı sahibi Evrim Ertorsun: Hem bedenen hem ruhen çok faydasını gordum

En sık aldığım yorum, "Vegan değilim ama seni izliyorum". Bu yorumları yapanların çoğu, sonra vegan veya vejetaryenliğe geçiş yapıyor çunku sayemde zor olmadığını goruyorlar. Vegan olmanın hem bedenen hem ruhen çok faydasını gordum, kendimi buldum. Surekli kullanmak zorunda olduğum mide ve bağırsak ilaçlarımdan kurtuldum. Kan de ğerlerim mukemmel.
Akademisyen Gizem Altheimer: Kolesterolum ve kan şekerim duzeldi, enerjim arttı

Kolesterol ve kan şekerimde yukselmeler fark edince sağlığım için bitkisel beslenmeye başladım. Bu sureçte 'Earthlings' belgeseline rastladım ve vegan olmaya karar verdim. Kısa surede kolesterolum ve kan şekerim duzeldi, enerjim arttı. Kedi, kopek gibi hayvanları severken kuzu, inek, tavuk gibi hayvanları yemek veya giymek bana hep garip gelirdi. Vegan olduktan sonra anladım ki bu bana huzursuzluk veriyormuş.
Şarkıcı Zeynep Casalini: Vegan olmak gerçeklere goz açabilme cesareti gosterebilmektir

**Sağlık konusunda muthiş problemlerim vardı. Tum hayvansal urunleri hayatımdan çıkardım. Çok kısa bir sure içinde ruhen ve bedenen yenilendim, kondisyonumda inanılmaz bir ilerleme oldu. Her geçen gun canım daha da acıyarak konunun en derin etik noktalarına biraz daha hakim oluyorum. Vegan olmak gerçeklere goz açabilme cesareti gosterebilmektir. 10 yıldır veganım. En çok insanlara veganlığı anlatırken zorlanıyorum. Biri gerçekten bilgilenmek için sormadıkça konuşmamaya karar verdim.
Aşçı ve aktivist Defne Koryurek: Vegana donuşme gayretimiz muazzam şuur açıcı

Benim donuşumumde kızımın, "Anne, anlıyorum diyorsun ama anlasan yiyemezdin" demesinin rolu çok buyuk. Mutfağa dair bildiğimi sandığım ve bir bağlamda çok da iyi bildiğim her şeyi yeniden oğrenmek zorunda kalınca ne çok şey uzerine hiç duşunmediğimi fark ettim. İnsana başka turlu bir terbiye, bir 'dur' geliyor. Daha onemlisi, beslenmede pratik ettiğim seçimler beni medeniyetimizin erilliği uzerine duşunmeye sevk etti. "Vegan olmak vicdanen, ahlaken daha iyi" deyip kimseye reçete yazmaya niyetim yok ama şurası kesin; 'omnivore'dan (hem et hem de otla beslenen canlılar) vegana donuşme gayreti dahi muazzam şuur açıcı. Bir ahbabım, sakin bir pazar oğle sonrası hiçbir sebep yokken donup bana, "Vegan megan boş işler bunlar" dediğinde sahiden sarsıldığımı hatırlıyorum. Mesele, yemek-yememek değil. Birbirimizin gayretlerine ilişkin nasıl bu kadar hoyratlaşabildiğimizi gorup belki de tum bunun, bu basit, bu sıradan hoyratlığımızın ardında her gun onlarca defa pratik ettiğimiz irili ufaklı somuruler var diye duşunmuştum. Hepimize az ya da çok bir 'dur' gelmesi gerek. Bu halimiz iyi değil. Herhalde en çok kayınvalidemin "Ama tavuk yiyorsun değil mi" diye başlayıp, "Ya balık" diye devam eden ve yıllarca da suren sorularına gulmuşuzdur.
Veganl ığı anlatan, Turkçe altyazılı izlenebilecek 3 belgesel'Earthlings', 2005: Hayvan kaynaklı urunler elde edilirken kullanılan 'insanlık dışı' yontemleri konu alıyor.'The Ghosts in Our Machine', 2013: Kanada yapımı belgeselde, somurulen hayvanları goruntuleyen fotomuhabiri ve hayvan hakları aktivisti Jo-Anne McArthur'ın hikayesi anlatılıyor.'Cowspiracy: Surdurulebilirliğin Sırrı', 2014: Belgeselin odak noktasında, fabrika çiftçiliğinin gezegenin doğal kaynaklarını nasıl tukettiği ve buyuk çevreci grupların bu krizi neden gormezden gelmesi yer alıyor.

Veganl ığı anlatan 3 Turkçe kitap 

Etin Cinsel Politikası, Carol J. Adams, Ayrıntı YayınlarıHayvan Özgurleşmesi, Peter Singer, Ayrıntı Yayınları

Veganizm: Ahlakı, Siyaseti ve Mucadelesi, Zulal Kalkandelen & Can Başkent, Propaganda Yayınları

D unyada en fazla veganın olduğu ulke hangisi?İngiltere vegan bilincin ve vegan opsiyonların en yuksek olduğu ulkelerin başında. Son yapılan ankete gore ulkede 542 bin vegan yaşıyor ve en onemlisi çok hızlı artış gosteriyor. Almanya, ozellikle Berlin, veganlığın yeni başkenti kabul ediliyor. Almanya'da yaşayan veganların nufusa oranı yuzde 7 civarında. Alternatifler oldukça fazla. Öyle ki pazar araştırma kuruluşu Mintel'in çalışmasına gore Almanya'daki her 10 urunden biri vegan etiketli. ABD'de 2014 yılında halkın yuzde 1'i kendini vegan olarak tanımlarken, 2017'de bu oran yuzde 7'ye çıktı. Bu da uç yılda yuzde 700'luk bir artış anlamına geliyor ki muazzam. İsrail de veganlık konusunda oldukça geniş bir populasyona sahip. Ülkede, ortalama 400 bin civarında vegan yaşıyor. 2014-2016 yılları arasında Avustralya'da vegan pazar yuzde 92 oranında buyudu. Nufus da paralel seyirde gidiyor. Bu da bu ulkeye, dunyanın en hızlı buyuyen uçuncu vegan pazarı unvanını getirdi. (Turkiye Vegan Derneği Kurucu Başkanı Ebru Arıman)

Evrenin sahibi de ğil, diğer turler gibi sakiniyiz

Evrenin sahibi değil, diğer turler gibi sakiniyiz. Herhangi bir hayvanın insani çıkarlarımız için hapsedildiği, oldurulduğu bir sistem, adil ve eşitlikçi olamaz. Kozasında evrilmeyi bekleyen binlerce ipekboceğini, ışıltılı bir ipek gomlek giyebilmek için acılar içerisinde yok etmeyi mantıklı bir gerekçeyle açıklayamayız. Bir fondotenin ya da parfumun, bir deney hayvanının tıraşlanmış bedeninde 100 kat misliyle yaratacağı tahriş etkisini gormeyi de, o urunu kullanmayı da etik bulmayız. Hayattayken en az uç kez diri diri yolunan bir kazın, boynunuzun altında yastık olan goğus tuyleri, çektiği acılar ve yadsınamaz yaşam hakkı duşunulduğunde ahlaki gelmiyor. İpeğe alternatif, çevreci ve etik ilkelere uygun uretilmiş vegan ipeklerimiz de var, hayvan deneylerine alternatif geliştirilmiş onlarca deney yontemi de...

Vegan bir kozmetik urun, hayvanlar uzerinde test edilmemiş olma ozelliğinin yanı sıra hayvansal urun de içermez. Kozmetikte hayvansal içerik kullanımı yaygın olduğu gibi, bu bileşenlerin alternatifleri de mevcut. Örneğin Misk yağı, Misk geyiği, kunduz, miskrat, misk kedisi ve su samurunun ureme organlarından elde edilen genital bir salgıdır. Alternatifi, Labdanum yağı ve misk kokulu diğer bitkilerdir. Kolajen, hayvan dokusundan elde edilen bir proteindir. Alternatifi, soya proteini ve badem yağı. Hiyaluronik asit, gobek kordonlarında ve eklemlerin etrafındaki sıvılarda bulunan bir proteindir. Alternatifi, bitkisel yağlardır. Plasenta, mezbaha hayvanlarının uterusundan turetilir. Hayvan plasentası cilt kremlerinde, şampuanlarda, maskelerde vb. yaygın olarak kullanılır. Alternatifi ise yosundur. (Turkiye Vegan Derneği Kurucu Başkanı Ebru Arıman)

SON 24 SAATTE YA ŞANANLAR

Son 24 saatte ne oldu ? (12.01.2019) - 2

daha fazla video için