Gaziantep’teki Zeugma Müzesi’nin üst katına çıktığınızda karanlık bir odanın sonunda sizi, etkileyici bakışlara sahip ‘Ç...

Özet (TL;DR) @ 2018-11-25 08:18:24.528234: Gaziantep’teki Zeugma Müzesi’nin üst katına çıktığınızda karanlık bir odanın sonunda sizi, etkileyici bakışlara sahip ‘Çingene Kızı’ mozaiği karşılar. Şehrin sembolü haline gelen bu bakışlar, bugüne…

Yıl 1955... Gaziantep'in Nizip ilçesindeki Belkıs Koyu... Bir tepenin ardında koyluler tesadufen kalıntılar bulur. Kazdıkça mezar odaları, heykeller, mozaikler ortaya çıkar. Bunların para ettiği de anlaşılınca uzun yıllar surecek kaçak kazı donemi başlar. Sonrası bildik hikaye; ele geçirilen pek çok eser gelişiguzel paralara satılır, çoğu da yurtdışına kaçırılır.
'Çingene Kızı'nın da yer aldığı dev mozaik, bu furyanın kurbanlarından. Aslında Şarap Tanrısı Dionysos'un dans eden kadınlarından biridir bu figur... Devrilen dev bir sutunun altında kaldığından kaçak kazıcılar tarafından sokulup alınamaz. Ancak çevresindeki 12 figur, bu kadar şanslı değildir. 1987'de Gaziantep Muzesi kaçakçılık durumuna el atar. Muze, kaçakçılardan artakalanları çıkarmaya başlar. Eserler bulundukça muzeye taşınır.1993-98 arasında, bolgede yapılacak olan Birecik Barajı nedeniyle kurtarma kazıları için kollar sıvanır. Pek çok kazı yapılır. Kazı ekibi, 1998'de de Çingene Kızı'nın olduğu 7 metreye 8 metre devasa taban mozaiğine ulaşır. Mozaik, devrilen bir sutunun kaldırılmasıyla tesadufen bulunur. Huzunlu bir yuz çeker dikkatleri... Kazıda çalışanlar işçilerden biri kulağındaki kupeler, iri gozleri ve başındaki yemeni nedeniyle onu 'Çingene Kızı'na benzetir. İsmini boyle alır.

Bu 12 mozaik ait olduğu yere, Gaziantep Zeugma Muzesi'ne yarın geri donuyor.
Ertu ğrul Gunay anlatıyor...Gaziantep Zeugma Muzesi'ne taşınır 'Çingene Kızı'... Ancak bu dev mozaiğin diğer parçalarının akıbeti ise yıllarca belirsizliğini korur. Taa ki 2012'ye dek. Hikayenin buradan sonrasını, eserin eksik parçalarının ulkemize donmesinde buyuk emeği olan, donemin Kultur ve Turizm Bakanı Ertuğrul Gunay'dan dinleyelim: "Zeugma Mozaikleri arasında 'Çingene Kızı' adıyla unlu mozaik tablosunun bazı parçaları 1960'lı yıllarda yurtdışına çıkarılmış. ABD'de Bowling Green State Üniversitesi tarafından 1965'te satın alınarak depoya konulmuş. O tarihlerde mozaiklerin Antakya kaynaklı olduğu duşunulmuş. 2011'de Üniversite Tiyatro binası içinde sergilenmesi amacıyla restore edilmiş; bu sırada yapılan çalışmalarda Dr. Rebecca Mohlhot bu mozaiklerin Zeugma kaynaklı olabileceğini duşunmuş. Bu bilgi, aynı çalışmayı paylaşan Dr. Stephanie Langin-Hooper tarafından Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Gorkay'a iletilmiş." Uzayan sureç... Gunay, surecin devamında Turk heyetin de Ohio'ya giderek incelemeler yaptığını anlatıyor: "Kasım-Aralık 2012'de donemin Kultur Varlıkları Genel Mudurluğu ve Kaçakçılık Dairesi Başkanlığı ekibi, uzmanlarla birlikte Ohio'da BGSU'ya gidip rektor ve ilgililerle goruştuler. Goruşmede universite yetkililerinin iyi niyeti goruldu ve iade koşullarının muzakeresi başladı. Ancak takip eden donemde bakanlık ve universite yonetimlerinin değişmesi surecin uzamasına yol açtı. Sonuçta, mozaik parçalarının replikalarının Turkiye'de yapılarak sergilenmek için Üniversiteye armağan edilmesi şartıyla iade kararlaştırıldı..."

Dionysos'un duğununun resimlendiği mozaiğin boyutları yaklaşık 8 metreye 7 metre. Kuçuk bir kısmında Çingene Kızı figurunun yer aldığı mozaikte başka birçok figur var. İşte bunların 12'si ABD'den Turkiye'ye getiriliyor. Getirilenler, mozaiğin eksik parçaları. Boylelikle neredeyse 60 yıllık ayrılık sona eriyor...

Yorumlar