İnsanlığın uzay macerası düşünüldüğünde ilk akla gelenlerden biri olan Sputnik serisinin ikinci uydusu 'Sputnik - 2', iç...

Özet (TL;DR) @ 2018-11-03T11:11:00.000Z: İnsanlığın uzay macerası düşünüldüğünde ilk akla gelenlerden biri olan Sputnik serisinin ikinci uydusu 'Sputnik - 2', içindeki köpek yolcusu Layka ile 61 yıl önce bugün fırlatıldı.

İnsanlığın bu yolculuğu ve içerisine girilen bu 'Uzay çağı' soz konusu olduğunda ise, akıllara ilk olarak bu adımın atılmasını sağlayan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) ve onun Sputnik serisi uyduları gelir.

(C) Sputnik / РИА Новости

Sovyet uzay çalışmaları

Sputnik -- 1 ile birlikte uzayın fethine yonelik ilk başarısına ulaşan insanlık, uzayın keşfine ilişkin bu tarihi gorevi yerine getirmesinin ardından kısa bir sure sonra yeni bir soruyla karşı karşıya kaldı: Uzaya ulaşılmıştı, peki insanlar uzaya çıkabilir miydi?

Astronotların, Kozmonotların ve Taykonotların başarı hikayeleriyle şekillenen ve insanlığın kultur birikiminde çok onemli bir yer edinen 'uzaya çıkan insan' fikri ise, başarısını, adı uzerinde bir insana değil; sakin, uysal bir sokak kopeğine borçlu: Layka

(C) Sputnik / РИА Новости

Layka

SPUTN İK 2: UZAY MACERASININ İKİNCİ BASAMAĞI

Sovyetlerin Sputnik -- 1'in başarısının ardından uzay yarışında ABD'nin onune geçmesi ve kazandığı prestij, uzay programını yuruten muhendis ve bilim insanlarının daha buyuk bir meydan okumayla karşı karşıya kalmasıyla sonuçlanmıştı. ABD, Sputnik -- 1 'in başarısı uzerine Aralık 1957'de Vanguard TV3 roketiyle dunya yorungesinde bir uydu fırlatmaya çalıştı ancak başarısız oldu. Başarısızlıkla sonuçlanan bu girişimin ardından bir diğer deneme Şubat 1958'de Explorer 1 uydusuyla yapıldı ve ABD bu sefer başarıya ulaştı.

(C) Sputnik / Vitaliy Podvitski

Boylelikle, Sputnik 1 ile geri donulemez bir yola giren yarış, meseleyi bilimsel bir araştırma konusu olmaktan çıkarmış, aynı zamanda siyasi bir rekabet unsuru haline de getirmişti. Bu surecin devamında, iki ulkenin uzayın keşfine ilişkin attıkları her adım, ABD ile SSCB arasındaki siyasi rekabetin yansıdığı en onemli alanlardan birini oluşturdu.

Donemin Soyetler Birliği onderliği ve SSCB lideri Kruşçev de, uzay alanındaki bu ilerlemeyi ulke gundeminin en onemli maddelerinden biri olarak değerlendiriyordu. Bu bağlamda, Sovyet bilim insanlarından, ikinci uyduyu birincisinden bir ay sonra, Ekim Devrimi'nin yıldonumunde fırlatılması, bu fırlatmada da uzaya biyolojik bir canlının çıkıp çıkamayacağı sorusunun cevaplanması isteniyordu.

OLEG GAZENKO VE LAYKA

Yapılan çalışmalar kapsamında hazırlanan Sputnik -- 2 uydusunun yapımı ve fırlatılmaya hazırlanması zor şartlar içerisinde gerçekleştirildi. Zira, Kruşçev tarafından verilen talimatın ardından, bilim insanlarının onunde butun bu evrelerin tamamlanması için yalnızca 5 hafta vardı.

Sputnik -- 1'in fırlatılmasında kullanılan roketin bir benzeri olan ICBM R-7 ile fırlatılması planlanan Sputik -- 2 projesinin gorevlerinden biri, Guneş ışıması ve kozmik ışınlar hakkında bilgi toplamaktı.

Ancak, Sputnik -- 2'nin en onemli gorevi ise, SSCB liderliğinin de talebi doğrultusunda, o zamana dek gerçekleştirilemeyeceği ongorulen 'uzaya canlı çıkarma' fikrinin hayata geçirilmesiydi. Bilim insanlarının bu konuda onlerinde duran soru ise yolcunun kim olacağı sorusuydu.

Bu sorunun cevabı ise, 'zorlu koşullarda yaşayabilme' denildiğinde o donemde akla gelen ilk canlıda bulundu: Moskova'nın sokak kopekleri.

Bu gorevi planlayan ve uygulayan isimlerin başında ise, Rus bilim insanı Oleg Gazenko bulunuyordu. Uzaya gonderilmek uzere seçilecek canlıyı, bu surece Gazenko hazırlayacaktı.

Biyomedikal Problemler Enstitusu başkanı Gazenko, uzaya çıkarılması planlanan hayvanların yolculuk yapacakları kapsulden, yiyecekleri yemeklere kadar alıştırmakla ve hayvanları birtakım testlere tabi tutarak uzaya gonderilecek kopeği belirlemekle sorumluydu.

Gazenko bu arada, Sputnik -- 2'nin fırlatılmasından uzun yıllar sonra, 1998 yılında Layka'nın olumunden duyduğu uzuntuyu dile getirecek ve "Hayvanlarla çalışmak hepimiz için bir ıstırap kaynağıdır. Onlara konuşamayan bebekler gibi davranıyoruz. Zaman geçtikçe bunun için olan uzuntum artıyor. Bunu yapmamalıydık… Bu gorevden kopeğin olumune değecek kadar çok şey oğrenmedik" diyecekti.

(C) Sputnik / Александр Невежин

Oleg Gazenko

Sovyet bilim insanları tarafından seçilen ve ilk defa uzaya çıkarak orada olen canlı unvanına sahip olan kopek ise, Moskova'nın sokaklarından getirilen ve 'sessiz, uysal' olarak tanımlanan Layka'ydı. Sputnik 2 uçuşu için Layka'nın yanında Albina ve Muşka adlarında iki kopek daha eğitilmişti.

Layka, iki kopekle beraber eğitimden geçmesinin ardından; 3 Kasım 1957 tarihinde fırlatılacak Sputnik 2 uzay aracının yolcusu olarak seçildi ve bu surece Gazenko başta olmak uzere Sovyet bilim insanları tarafından titizlikle hazırlandı.

Layka'nın asıl adı ise 'Kuçuk Kıvırcık' anlamına gelen 'Kudryavka'ydı. Layka ismi kendisine daha sonra bilim insanları tarafından takıldı. Layka da, 'havlayan' demekti.

Öte yandan, Layka'ya gibi başka isimler de verildi. Hatta Layka, ABD'de 'melez kopek' ve 'Sputnik' kelimelerinin birleştirilmesiyle oluşturulan 'muttnik' ismiyle de anılıyordu.

İ NSANLIK İÇİN YENİ BİR BAŞLANGIÇ

Çıkacağı bu tarihi yolculuk için Layka'ya uydu içerisinde yatabileceği genişlikte bir alan açılmıştı. Layka ise bu kapalı alana, eğitimleri boyunca git gide kuçulen kutuların içerisine konarak alıştırıldı.

Layka'nın uydunun içerisinde hava alabilmesi için ise bir hava yenileme sistemi kuruldu. Layka'nın uzayda tuketmesinin planlandığı yiyecekler ise jel formundaydı.

(C) Sputnik / РИА Новости

Layka

Beklenen zaman geldiğinde ise, uçuştan bir gun once, Gazenko Layka'yı evine goturdu ve Gazenko'nun çocukları Layka'yla oynadı. Bu oyun aynı zamanda, Layka'nın insanlığa ve dunyaya bir anlamda vedasıydı.

3 Kasım 1957 gunu Baykonur Uzay Üssu'nden yapılan kalkışla birlikye Layka'nın yorungede bir haftadan fazla kalacağı planlanıyordu ve hayatını kaybedeceği de bilim insanları tarafından tahmin ediliyordu. Bu yolculuk, Layka için geri donmeyeceği bir yolculuktu.

(C) Wikipedia /

Ancak aşırı bir hızla artan kabin sıcaklığı yuzunden Layka, beklenenden çok daha kısa sure, Sputnik -- 2'nin fırlatılmasından sonra yalnızca birkaç saat hayatta kalabildi.

Artan kabin sıcaklığının ise, Sputnik -- 2'nin yorungeye ulaşmasından sonra yaşanan teknik arızadan kaynaklandığı oğrenildi. Uydunun burun konisi uzay aracının geri kalanından ayrılsa da, 'A Bloku' denilen bolumun ayrılma işleminin başarısız olması sonucunda ısı yalıtımı devreden çıkmış ve kabin sıcaklığı 40 dereceye kadar yukselmişti. Bu arıza, Layka'yı olume goturen surecin işaret fişeğiydi.

Ancak Layka'nın bu erken olumu, insanlığın uzay keşifleri açısından kesinlikle 'boşa gitmedi'.

SPUTN İK -- 2 UZAYDA

Fırlatılmasının ardından sure yorungede kalan Sputnik -- 2 uydusunun en onemli keşfi, dunyanın radyasyon kuşağını tam olarak saptamak oldu. Sputnik -- 2'nin keşfiyle birlikte, Dunya'nın radyasyon kulağının kuzey enlemlerinde zayıfladığı oğrenildi.

Öte yandan, insanlık uzaya ilk defa bir canlıyı çıkarmıştı. Beklenenden çok daha erken surede olmuş olsa dahi Layka'nın hayatta kaldığı surede alınan veriler, insanlığın uzaya çıkması konusunda çok onemli ipuçları barındırıyordu.

(C) Sputnik / Александр Моклецов

Layka

SPUTN İK -- 2 VE LAYKA'NIN ÖNEMİ

Sputnik -- 2 uydusu ve Layka, fırlatıldıkları donemden itibaren dunya çapında çok buyuk bir populerlik kazandı ve hatırası çizgi romanlardan animelere veya posta pullarına kadar çeşitli araçlarla canlı tutuldu. Öte yandan, hayvanların bu tur deneylerde kullanılması zaman zaman eleştirilse de, sonuçları ve insanlığın kolektif bilgi birikimine koyduğu katkı açısından bakıldığında Layka'nın uzay macerası, insanlık tarihine adını altın harflerle yazdırmış durumda.

Bu yolculukla birlikte, insanlığın uzaya çıkmasının onu de açılmış oldu. Yani, bir diğer deyişle insanlık, uzay macerasının başarısını 'olum gorevine' gonderilen Moskova'nın bu 6 kiloluk, kuçuk sokak kopeğine borçlu.