Özet (TL;DR) @ 2018-09-27T11:45:00.000Z: Suriye’den çatışmalar başladığı 2011 yılından bu yana Türkiye’ye sığınan Suriyeliler ülkede 10 binin üzerinde işletme açtı. Bu işletmelerde Suriyeliler yaklaşık 100 bin kişiye istihdam sağlıyor.


Sadece son on iki ayda Suriyeliler tarafından resmi olarak binden fazla işletme açıldığı bildirilirken bu sayı her iş gunu Turkiye'de neredeyse dort Suriyelinin işletme kurması anlamına geliyor.

ABD merkezli sivil toplum kuruluşu Building Markets'in hazırladığı rapora gore, gayri resmi ve kayıt dışı işletmelerle birlikte ele alındığında, Turkiye'deki Suriyeli şirketlerin toplam sayısı 10 binin uzerinde.

Turkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı'nın (TEPAV) Turkiye Odalar Ve Borsalar Birliği (TOBB)'nin verilerine dayanarak hazırladığı rapora gore, 2010 -- 2017 yılları arasında 6 bin 589 Suriye sermayeli şirket kuruldu. Aynı donem içinde Suriye ortaklı şirketlerin toplam ortak sermayesi 179 milyon TL'ye ulaştı.

' OCAK-TEMMUZ 2018'DE, SURİYELİLER 937 ŞİRKET KURDU'

Yine TEPAV'ın hazırladığı Suriye sermayeli şirketler bultenine gore, Ocak -- Temmuz 2018'de Suriye sermayeli 937 şirket kuruldu.

Euronews'ten Gonca Yağcı'nın haberine gore, 2011 yılına bakıldığında, Suriyeli işletmeler Turkiye'deki yabancı sermayeli işletmelerin sadece yuzde 2'sini oluşturuyordu. Ancak şimdi bu oran yuzde 20'ye kadar yukseldi.

Suriyeli işletmelerin illere gore ve sektorel dağılımına ilişkin veriler 2017 yılının ilk doneminden itibaren yayınlanmaya başladı.

Bu tarihten itibaren, Suriyeliler tarafından resmi olarak kurulan tum işletmelerin yaklaşık yuzde 94'u İstanbul, Bursa, Mersin, Hatay ve Gaziantep'te bulunuyor.

Bu işletmeler sırasıyla en çok toptan ve perakende ticaret, inşaat, imalat ve gayrimenkul sektorunde faaliyet gosteriyor.

K ÜÇÜK VE ORTA İŞLETME BOYUTUNDA

Rapora gore, genellikle kuçuk ve orta olçekli işletme boyutunda olan bu şirketlerde ortalama 9.4 kişi istihdam ediliyor.

Suriyeliler geçici koruma statusunde izin alarak Turkiye'de çalışabiliyor. Toplam istihdamları ise 100 bin kişiye yaklaşıyor.

(C) Fotoğraf : DHA

Building Markets'in raporundaki tahminlere gore, Suriyeliler 2011 yılından bu yana Turk ekonomisine 1 -- 1,15 milyar dolar veya kişi başına 290-330 dolarlık yatırım yaptı. Raporda verilen tahminlere gore, Turkiye'de 750 bin ile 950 bin kadar kayıtdışı çalışan Suriyeli bulunuyor.

EN B ÜYÜK PROBLEM DİL BARİYERİ

Turkiye'nin Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu'na (2003) gore; yabancı vatandaşlar tarafından Turkiye'de kurulan şirketler, diğer tum Turk işletmeleri ile aynı hak ve ayrıcalıklardan faydalanıyor. Diğer bir deyişle kanun onunde hepsi eşit.

Ancak kanun onundeki eşitlik Suriyeli işletmecilerin yuzleştiği burokratik ve ekonomik sorunları gidermiyor.

Suriyeli işletmelerin en buyuk sorunu dil yetersizliği. Turkçe'ye hakim olamamaları nedeniyle Turk kanunları, bankacılık duzenlemeleri ve ticari kanun ve mevzuatlarını anlamakta guçluk çekiyorlar.

Kuçuk ve orta olçekli (KOBİ) Suriyeli işletmelerin yuzde 40'ı, karşılaştıkları en buyuk zorluğun dil olduğunu belirtiyor.

Ayrıca Suriyeli girişimcilerin onunde farklı bir ekonomi ve mevzuat çerçevesi, sınırlı muşteri tabanı, teşviklere ve işletme desteklerine yetersiz erişim gibi engeller de bulunuyor.

Bunların arasında vize almadaki sorunlar, ilgili mevzuat ve yonetmelikle ilgili yetersiz bilgi, şirket kurmada rehberlik hizmetlerinin eksikliği ve destek/teşvikten faydalanma imkanının olmaması gibi sorunlar da ekleniyor.

SUR İYELİ İŞLETMELERİN MÜŞTERİSİ DE SURİYELİ

Suriyeliler kendileri ve diğer sığınmacılar için iş, geçim ve mali bağımsızlık sağlayan işletmeler kuruyorlar.

Restoran ve fırınlardan gunluk ihtiyaç malzemeleri satan kuçuk dukkanlara kadar, Suriyeli girişimciler multecilere kendi ulkelerinde alışkın oldukları urunleri satıyor. Bu dukkanlardan da yine çoğunlukla Suriyeli, Turkçe konuşamayan ya da Turk dukkanlarından alışveriş yapamayanlar alışveriş yapıyor.

YEREL ESNAF  -- SURİYELİ ESNAF ÇATIŞMASI

Kuçuk ve yerel işletme sahiplerinin şikayet ettikleri en onemli konu kayıt dışı Suriyeli işletmelerin vergi denetimleri, sağlık duzenlemeleri veya belediye zabıtalarının denetimine tabi olmamaları.

Ayrıca, Suriyelilerin kamu hizmetlerine getirdiği baskılar ve Suriyelilerin yoğun olarak bulunduğu bolgelerde yaşanan rekabet yuzunden yerli esnaf endişe ve hoşnutsuzluk hissediyor.

Turk iş topluluğu için algılanan olumsuzlukların en onemlileri; gayriresmi ekonominin buyumesi, haksız rekabet ve yukselen işsizlik oranları.

Turkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu'nun (TİSK) yaptığı bir değerlendirmeye gore Turk iş insanları 'daha çok eğitim, dil ve mesleki eğitime ve ekonomide olumsuz etkilerden kaçınmaya ve daha çok entegrasyona yonelik gerekli duzenlemelere' olan ihtiyacı vurguluyor.

BURSA 'DAKİ 'KÜÇÜK SURİYE'

Bursa en fazla Suriyeli işletmeye ev sahipliği yapan şehirlerden biri. Yaklaşık nufusu 3 milyon olan Turkiye'nin dorduncu buyuk kenti, Suriyelilerin Turkiye'de en çok iş kurduğu 5 şehir arasında yer alıyor.

İçişleri Bakanlığı Goç İdaresi Genel Mudurluğu'nun Ağustos 2018 tarihli kayıtlarına gore Bursa'da 153 bin 145 Suriyeli yaşıyor. Bu sayının şehir nufusuna oranı ise yuzde 5.21.

Bursa'nın Osmangazi ilçesi Çarşamba mahallesi en fazla Suriyelinin yaşadığı yerlerden biri. Mahalle adeta kuçuk bir Suriye olmuş. Turk işletme yok denecek kadar az. Suriyelilerin açtığı dukkanlardan yine Suriyeliler alışveriş ediyor. Dukkan kiralarının artmasıyla Turk esnaf burada kepenk kapatmış ya da dukkanını Suriyelilere devretmiş.

Mahallede, restorandan, kuyumcuya, kadın ve erkek giyimden oto kiralamaya kadar çok farklı sektorlerde Suriyeli işletmeciler var.

Bunlardan biri de çocuk kıyafetleri satan Firas Malla. Halep'ten ailesi ile birlikte 4 yıl once Bursa'ya gelen 27 yaşındaki Firas, Turkiye'de bulunmaktan memnun olduğunu soyluyor. Suriye'de fabrikalarının olduğunu belirten Firas, savaş nedeniyle artık iş yapamaz duruma gelince ailesi ile birlikte Turkiye'ye goç etmiş. ''Suriye'ye geri donecek misin?'' sorusuna ise ''Hayır. Hayat orada çok zor. Burada vatandaşlık alırsam hem burada hem Suriye'de iş yapabilirim.'' yanıtını veriyor. Firas Turk esnafla aralarında bir sorun olmadığını ancak bazen munferit olayların yaşandığını da ekliyor.

dha

Telefon ve tamir satış dukkanını işleten 19 yaşındaki Abdulselam Demlahi 6 yıl once ailesiyle birlikte Şam'dan Turkiye'ye gelmiş. 'Arap Telekom' adını verdiği dukkanda, çoğunluğu Arapça konuşan muşterileriyle ilgileniyor. Abdulselam da Suriye'ye geri donmeyi duşunmuyor aksine bir Turk ile evlenerek burada bir hayat kurmayı hayal ediyor. Abdulselam, telefon çarşısındaki diğer Turk esnafla aralarının ilişkiyi de ''sen iyiysen onlar da iyi sen kotuysenonlar da kotu'' sozleriyle ifade ediyor.

Erkek berberliği yapan 30 yaşındaki Alaa Jawhar da 5 yıldır Turkiye'de yaşıyor. Şam'da bilgisiyar muhendisliği okumuş. Turkçesi oldukça iyi. Babasıyla birlikte işlettiği berber dukkanına gelen muşterilerin yuzde 80'i ise Suriyeli.

Şam'dayken de iyi bir işi olduğunu ancak şartların onları buraya getirdiğini soyleyen Alaa, burada sıfırdan her şeye yeniden başladıklarını ve burada bir hayat kurduklarını bu nedenle Suriye'ye geri donmeyeceklerini ekliyor.

Suriyeli goçmenlerle aynı mahallede restoran işleten Kırık Çatal Yemek Salonu'nun sahibi Volkan Şahin ise bu durumdan çok memnun değil. Buradaki birçok esnafın taşındığını soyleyen Şahin '"Suriyeliler burada çoğalmaya başladıkça doğal olarak birbirlerinden alışveriş yapmaya başladılar. Kendileri burada ayrı bir getto oluşturdu. 19 yıldır bu yemek salonunu işletiyorum. Ben burada muşteri bulamazsam haklı olarak ben de giderim'' diyor.

Şahin ayrıca Suriyelilerin gurultuleriyle mahalle sakinlerini rahatsız ettiklerini de savunuyor.

T ÜRKİYE'DE KALMAK İSTEYENLER ÇOĞUNLUKTA

Building Markets'in 230 Suriyeli işletmeyle yaptığı ankette "savaş bittiğinde ve şartlar geliştiğinde işletmelerini Suriye'ye taşıyıp taşımayacakları" sorulduğunda, yuzde 76'sı işletmelerini hem Turkiye'de tutacağını hem de ayrıca Suriye'ye açacağını belirtirken yuzde 11'i ise Turkiye'de kalıp işletmelerini buyutmeyi planladıklarını belirtti. Sadece yuzde 13'luk bir kısım Suriye'ye doneceği yanıtını verdi.

Ç ALIŞMA İZNİ OLMAYANA İŞ YOK

Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlığı'nın 'geçici koruma sağlanan yabancıların çalışma izin rehberine gore,"Geçici koruma sağlanan yabancılar, çalışma izni muafiyeti veya çalışma izni olmadan Turkiye'de çalışamıyor veya çalıştırılamıyor".

İşveren, Suriyeli bir işçi istihdam etmek istediği takdirde Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlığı'na başvuruda bulunması gerekiyor. Ayrıca bir iş yerinde çalışan Suriyeli işçi sayısının yuzde 10'unu geçmemesi gerekiyor.

Yabancılar Turkiye'de iş yeri açmak istediklerinde oncelikle Goç İdaresi'nden ikamet izin belgesi almaları gerekiyor. Şirket kuruluş ve iş yeri açma sureçlerinde ise yapılacak işin turune gore ticaret sicil kayıt işlemlerini başlatmaları isteniyor.