İdlib'de silahsız bölgenin oluşturulması yönünde Soçi'de varılan anlaşmayı Prof Dr. Hasan Ünal ve Dr. Naim Babüroğlu, Sp...

Özet (TL;DR) @ 2018-09-18T12:23:00.000Z: İdlib'de silahsız bölgenin oluşturulması yönünde Soçi'de varılan anlaşmayı Prof Dr. Hasan Ünal ve Dr. Naim Babüroğlu, Sputnik'e değerlendirdi. Ünal ve Babüroğlu, Soçi zirvesinde varılan mutabakatın,…

(C) Sputnik / Iliya Pitalev

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Turkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Soçi'de İdlib gundemiyle bir araya geldi. İran'ın başkenti Tahran'da gerçekleşen uçlu zirvenin ardından iki hafta bile geçmeden ikinci kez yuz yuze goruşen Erdoğan ve Putin, İdlib meselesinin "Astana ruhuna uygun bir şekilde" çozume kavuşturulması konusunda mutabık kaldı. Varılan anlaşma kapsamında, muhalif gruplarla Suriye hukumetine bağlı guçler arasında silahlardan arındırılmış bir bolge oluşturulacak, muhalifler bulundukları alanda kalacak; 'teror orgutleri'nin faaliyetlerini sonlandırmak için ise iki ulke birlikte çalışacak.

Zirveden çıkan onemli bir diğer gelişme ise, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Tahran zirvesinde İranlı mevkidaşı Hasan Ruhani ile onemi konusunda mutabık kaldıkları Fırat'ın doğusu meselesine vurgu yapması oldu. Erdoğan "PYD ve YPG Suriye'nin geleceğine yonelik en buyuk tehdittir. Bu teror bataklıklarının kurutulması gerekiyor" ifadelerini kullandı.

ABD başta olmak uzere Batılı ulkelerin İdlib'e odaklandığı bir donemde gerçekleşen bu kilit onemdeki zirve, El Nusra da dahil olmak uzere militan grupların bolgenin dışına çıkarılacağı konusundaki anlaşmaya varılması itibariyle buyuk onem taşıyor. Zirvenin, bilhassa Turkiye açısından, onemi ise Erdoğan'ın Fırat'ın doğusu başta olmak uzere Turkiye'nin "teror orgutu" kabul ettiği PYD'nin bulunduğu bolgelere oncelik verilme ihtimalini gundeme getirmiş olması.

(C) AA /

' SOÇİ ZİRVESİ, ABD'NİN İDLİB'E OLASI MÜDAHALESİNİN ÖNÜNÜ KESTİ'

Peki, Astana surecinin onemli bir kilometre taşı sayılabilecek Soçi zirvesinin sonuçları ne olur? İstanbul Aydın Üniversitesi oğretim gorevlisi Dr. Naim Baburoğlu, bu sorunun yanıtını şoyle verdi:

"ABD, bir gerekçeyle İdlib'e mudahil olmak istiyor gibi bir goruntu verdi, boyle bir algı oluşturdu. Turkiye ve Rusya liderleri ise sağladıkları mutabakat ile ABD'nin İdlib'e yonelik olası mutabakatını engellemiş oldu. Bu zirve, ABD'nin İdlib'deki yolunu kapatmış oldu. Bu zirve ABD manevra alanının yalnızca Fırat'ın doğusu ve Menbiç'le sınırlı olduğunu da ortaya koydu. Ancak Turkiye'nin odağının artık buralar olması onemli."

Baburoğlu "Zirvede ABD'ye 'İdlib'e karışma' mesajı verildi. Bu zirve, ABD'nin İdlib'e yapacağı muhtemel operasyonu engelledi. Turkiye ve Rusya arasında İdlib'de orta yol bulunması sonucunda, iki ulke arasındaki işbirliği hem ekonomik hem askeri işbirliği katlanmış oldu. Bu ne demek? Turkiye'nin ABD'den daha çok uzaklaşması, Rusya'ya daha çok yakınlaşması demek" ifadelerini kullandı.

' TÜRKİYE'NİN ODAĞI 15 EKİM'DEN SONRA FIRAT'IN DOĞUSU OLACAK'

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Fırat'ın doğusundaki duruma vurgu yapmasının onemli olduğunun altını çizen Baburoğlu "Cumhurbaşkanı Erdoğan 'Orada da bekamızı etkileyen tehditler var ve artık buna musaade edemeyiz' dedi. Yani artık, İdlib'i çozdukten sonra, belki de 15 Ekim'den sonra Turkiye'nin gozu, Fırat'ın doğusu ve Menbiç'te olacak. Menbiç'te Turkiye, ABD'nin verdiği sozleri tutması hususunda yoğunlaşacak" dedi.

ABD Savunma Bakanlığı Sozcusu Eric Pahon'un "Turk askerinin Menbiç'in içine girmesinin soz konusu olmayacağı" yonundeki açıklamasına işaret eden Baburoğlu "Bu açıklamaların geliyor olması onemli. Zira Turkiye İdlib'in ardından Menbiç'e yoğunlaşacak. Bir diğer onemli nokta ise, Turkiye Fırat'ın doğusuna kilitlenecek ve Rusya'yla İdlib'i nasıl çozduyse, o bolgeyi de ABD ile çozme yoluna gidecek. Kolay mı olacak? Kolay olmayacak. Ama şunu unutmamak lazım. Fırat'ın doğusu, Menbiç ve El Tanf bolgesi, Suriye topraklarının toplam yaklaşık 40'ına tekabul ediyor. ABD aslında bugun itibariyle Suriye'nin yuzde 40'ını kontrol ediyor. Ancak Turkiye'yi ilgilendiren kısım PYD/PKK'nın bulunduğu Menbiç ve Fırat'ın doğusu" dedi.

(C) AA / Halil Sağırkaya

' ABD İDLİB'E GİRMEYİ BAŞARAMADI, ASTANA RUHUNA UYGUN EN MÜKEMMEL ANLAŞMAYA VARILDI'

Maltepe Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bolumu oğretim uyesi Prof. Dr. Hasan Ünal da Soçi zirvesinde varılan anlaşmayı "Astana ruhuna uygun olarak başarabilen en mukemmel anlaşma" olarak niteledi:

"Uluslararası aktorler açısından bakıldığında, ABD ve muttefiklerinin İdlib'de yaşanması muhtemel krizi bahane ederek Suriye'ye yeniden girme çabasının başarılı olmadığını goruyoruz. İdlib'e ABD ve muttefikleri tarafından yapılacak kapsamlı bir operasyon sonunda veya esnasında Turkiye'ye yonelik gerçekleşecek buyuk sığınmacı akınının yanı sıra Turkiye'nin bu operasyonu desteklemesi ve yaşanması muhtemel bir takım provokasyon ihtimallerini duşunduğumuzde, bu anlaşmanın Turkiye, Rusya ve bir anlamda İran'ın Astana ruhu çerçevesinde başarabildikleri en mukemmel anlaşma olduğunu soyleyebiliriz" ifadelerini kullandı.

S İLAHSIZLANDIRILMIŞ BÖLGE OLUŞTURULMASININ ARDINDAN HANGİ İHTİMALLER ÖNE ÇIKIYOR?

Prof Dr. Hasan Ünal, silahlardan arındırılmış bir bolge oluşturulması sonucunda ortaya çıkabilecek olası senaryolara da işaret etti:

"Anlaşmanın içeriğine baktığımız zaman, Rus tarafının haftalardır soylediklerinin anlaşmanın içinde yer aldığını goruyoruz. Örneğin, Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, yaptığı birçok açıklamada, Turkiye'nin Nusra ve onunla bağlantılı olan, IŞİD turevi gruplar meselesini çozmesi gerektiğini ifade ederek silahlı veya muhalif grupların birbirinden ayrılmasını, kısacası 'herkesin tarafını belirlemesi gerektiğine' işaret ediyordu. Ancak burada bir belirsizlik var. 2016 yılının Eylul-Ekim aylarındaki Halep operasyonu sonucunda İdlib'e ciddi miktarda Nusracı ve diğer gruplara mensup militanlar tahliye edildi. Ardından Doğu Guta, Guney Kuneytra ve diğer bolgelerde de benzer şeyler yaşandı. Oralardaki silahlı gruplar da --orneğin Suudi Arabistan'ın desteklediği Ceyş'ul İslam gibi gruplar da- İdlib'e tahliye edildiler. Yani, savaşı kaybedenlerin hepsi İdlib'de toplandı. Butun bu teroristler nereye tahliye edilecek? Bunlar ulke dışına mı çıkarılacak, Afrin ve Fırat Kalkanı operasyonlarında Turkiye'nin kontrolune giren bolgelere mi tahliye edilecekler, yoksa Turkiye'ye mi getirilecekler. Bana kalırsa, en tehlikeli senaryo bu olur Bunların hepsi tehlikeli senaryolar. Çunku imzalanan mutabakatta bolgedeki grupların nereye tahliye edileceklerine ilişkin bir bilgi yok, yalnızca tahliye edilecekleri bilgisi yer alıyor. Bu grupların içerisinde, kısaca Çeçenler diye anılan, Rusya'nın çeşitli bolgelerinden gelen gruplar var, Çin'in ozellikle rahatsızlık belirttiği, Turkistan İslam Partisi (TİP) adıyla bolgeye gelip savaşan Uygurlar var, butun bunlar nereye gidecekler?"

ILIMLI MUHAL İFLER BÖLGEYİ GEÇİCİ OLARAK MI YÖNETECEK?

Turkiye'nin soz konusu mutabakata birlikte çok ağır bir gorev ustlenmiş olduğuna işaret eden Ünal "Ayrıca, bu mutabakatla birlikte Turkiye çok ağır bir gorev ustleneceğini beyan etmiş durumda. Çunku Rusya, bir sonraki aşamada bu işin gozlemciliğini Turkiye'nin yapmasını isteyecek, tahliye operasyonunun bizzat Turkiye tarafından yapılmasını talep edecek. Bolgedeki gruplar tahliye edilince, İdlib'i Turkiye'nin 'ılımlı' dediği gruplar mı yonetecek, yoksa Suriye hukumet kuvvetleri gelip İdlib'de otorite mi kuracaklar? Bu da belirsiz bir nokta, çunku mutabakatta buna dair bir ifade de yok. Eğer İdlib Suriye yonetimine bırakılmayacaksa, o zaman bolgeyi en hakim konumda olan ve Turkiye'nin 'ılımlı' dediği gruplar yonetecek. Bu durum geçici bir sure için kabul edilebilir. Öte yandan bu, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Soçi'ye giderken yaptığı bir açıklamanı içerisinde de gizli bir husustu. Erdoğan, konuşmasında ABD'nin PYD'yi devletleştirme çabasını eleştirerek, Turkiye'nin nihai duşuncesinin anayasanın hazırlanması ve ulke içinde ve dışındaki butun Suriyelilerin katılımıyla bir seçim duzenlenmesi ve ardından 'butun kuvvetlerin Suriye'yi terk etmesi' olduğunu belirtmişti" değerlendirmesinde bulundu.

' MESELENİN ZAMANA YAYILMASI HEM RUSYA HEM TÜRKİYE AÇISINDAN OLUMLU'

Meselenin bu şekilde 'zamana yayılmasının' Suriye ve Rusya açısından da olumlu olduğuna değinen Ünal "Zira Turkiye, İdlib konusunda hiç beklenmedik tavırlar sergileyerek neredeyse ABD ve muttefiklerini yeniden bolgeye çağıracak kadar savruldu. Dolayısıyla, sorunu zamana bırakmak Rusya ve Suriye açısından da mantıklı bir strateji olabilir. Erdoğan muhtemelen, Turkiye'deki ve Suriye'de Turkiye'nin kontrol ettiği bolgelerdeki Suriyelilerin de katılımıyla gerçekleşecek bir seçimde Esad'ın kazanamama ihtimali olduğunu duşunuyor. Turkiye ayrıca, Suriye konusunda ABD ve muttefiklerine çağrıda bulunmanın da ulkenin çıkarına herhangi bir fayda getirmeyeceğini gormuş durumda. Ancak Turkiye, 180 derece donmuş bir goruntu vermiş olmamak için de konuyu zamana yaymanın ve zaman içerisinde bir çozum bulmanın daha mantıklı olduğunu duşunmuş olabilir" diye konuştu.

' TÜRKİYE SURİYE'Yİ FEDERALLEŞMEYE GÖTÜREN BİR ANAYASAYA KARŞI GELECEKTİR'

****Ü nal değerlendirmesini şu sozlerle surdurdu:

"İmzalanan mutabakatla birlikte, İdlib'in nasıl bir yonetime devredileceği, Suriye'nin egemenliğine nasıl geçeceği ve Turkiye'nin kontrolu altındaki bolgelerin ne olacağı gibi sorular varlığını koruyor. Rusya da, İdlib'e kapsamlı bir operasyon duzenleyerek Turkiye'yi urkutmek, kızdırmak ve Astana çerçevesinden çıkmasına sebep olacak bir adım atmak istemiyor. Çunku Rusya açısından Turkiye ile yalnızca ticari değil, bolgesel konularda siyasi ve askeri ilişki içerisinde bulunmak da onemli. Dolayısıyla Rusya da Turkiye'nin beklenmedik adımlar atarak dış politika alanında savrulmasını istemiyor.

İdlib konusunda bir ara çozum bulundu ancak bu ara çozumun de kendi içerisinde sorunları var. Kanaatime gore, orada aşamalı bir şekilde Suriye egemenliğine geçiş planı uygulanacak. Bu arada anayasa surecinin de hızlanması bekleniyor, ancak bu meselede de Suriye'nin itiraz edeceğini duşunuyorum. Suriye'yi federalleşmeye goturecek bir anayasaya Suriye itiraz edecektir."