Özet (TL;DR) @ 2018-08-16T18:58:00.000Z: ABD'nin Türkiye'ye karşı uyguladığı yaptırımlar, Türk Lirası'nın çökmesine neden oldu. Bunu başta Latin Amerika olmak üzere gelişmekte olan diğer ülkelerin para birimleri izledi. Analistler,…


ABD'nin Turkiye'ye karşı uyguladığı yaptırımlar, Turk Lirası'nın çokmesine neden oldu. Bunu başta Latin Amerika olmak uzere gelişmekte olan diğer ulkelerin para birimleri izledi. Analistler, Turkiye'deki doviz krizinin gelişmekte olan piyasaları kapsayacağını ve kuresel bir finansal çokuşe yol açacağı tahmininde bulunuyor.

ABD yaptırımları, sadece Turk Lirası'nın değil Brezilya Reali, Meksika, Şili ve Kolombiya Pesosu'nun da değer kaybetmesine neden oldu. İki yıldır minimum seviyelerinde seyreden Rus Rublesi, ABD'nin yaptırımları nedeniyle ikili baskı altında kaldı. Analistlere gore kuresel kriz, Turk Lirası'nın çokmesiyle başlayacak.

B ÜYÜK DALGA

Yılın başından bu yana Turk Lirası, ABD Doları karşısında yuzde 40 oranında değer kaybetti. Washington ile ilişkilerin gerilmesi asıl neden olarak gosteriliyor. Ankara, Ağustos ayı başlarında casusluk suçlamasıyla tutuklu bulunan ABD'li rahip Andrew Brunson'u serbest bırakmayı reddetti. Buna karşılık ABD aluminyum ve çelik ithalatı vergilerini iki kat artırarak, ekonomik yaptırımlar uyguladı. Sonuç olarak, sadece son birkaç gunde TL yuzde 25'ten fazla değer kaybetti. Turkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), finansal sektore likidite sağlamaya yonelik acil durum tedbirlerini açıkladı. Merkez Bankası bunun için rezervlerden yaklaşık 10.5 milyar dolar harcamayı planlıyor.

' YATIRIMCILAR PİYASALARDAN ÇIKIŞ YOLUNU HIZLANDIRDI'

Yetkililer bir kurtarma planı hazırlarken ulusal para duşmeye devam etti ve sadece 14 Ağustos Salı gunu kısmi olarak değer arttırabildi. TL, onceki iki işlem gunundeki yuzde 14 duşuşun ardından yuzde 6 oranında arttı. Turkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ABD'den gelen elektronik malların boykotuna ilişkin açıklaması da etkili oldu. Bununla birlikte TL, dolara karşı rekor duşuk seviyelerde işlem gormeye devam ederken, yaşanan çokuş gelişmekte olan piyasalara (EM, emerging markets) yayılıyor. Son zamanlarda EM'e yatırım yapmaya meyilli yatırımcılar, bu piyasalardan çıkış yolunu hızlandırdı. Gelişmekte olan ulkelerin para birleşik endeksi asgari seviyesini guncelledi.

Rus rublesi de istisna değildi. Turkiye'deki olaylardan ve yatırımcıların riskli dovizlerden kaçışı oncesinde ABD'nin artan yaptırımlarından dolayı, 2016'nın en duşuk seviyesine duştu. Daha sonra gelişmelerden etkilenen diğer ulusal para birimleriyle birlikte panik satış dalgasının guçlu baskısı altında kaldı. Ruble, 13 Ağustos'a yakın EM para birimleri arasından değer kazanarak artıya geçti. Bir sonraki gun buyumeyi surdurdu ve dolardan yaklaşık 80 kopek geri kazandı. Piyasanın yaptırımlara ilk tepkisinden ve panik havanın hafiflemesinden sonra boylesi bir toparlanma, zaten bekleniyordu.

KR İZ KİMİNLE BAŞLAYACAK?

Domino etkisi kendini hissettirmeye başladı. Ekonomistlere gore piyasalardaki mevcut durum, yeni bir kuresel krizin ortaya çıkmasının muhtemel senaryolarından biri. Jeopolitik anlaşmazlıklar bu durumu kışkırtarak, sınırları zorlayabilir. Şimdiki durum yirmi yıl onceki çokuşe, 1998' de yaşanan krize çok benziyor.

O donemde her şey Asya'da başladı. Tayland borsaları çoktu, daha sonra kriz Endonezya, Filipinler, Malezya, Guney Kore'ye yayıldı ve nihayetinde Rusya'da da mali çokuşe yol açtı. Yatırımcılar gelişmekte olan ekonomilerin piyasalarından buyuk olçude geri çekildi.

Nobel odullu Paul Krugman, daha Mayıs ayında mevcut finansal istikrarsızlık ile 1997-1998 arasındaki Asya krizi arasında paralellik kurarak "Turkiye'nin serbest duşuşu (para birimi) çok etkileyici. Faiz oranlarındaki ani artışa rağmen Arjantin de daha iyi gorunmuyor" açıklamasında bulundu.

STRATEJ İST HARDY: TÜRKİYE'DEKİ DURUM, GÜNEY AFRİKA GİBİ HASSAS EKONOMİLER ÜZERİNDE BİR ETKİYE SAHİP OLABİLİR

Ancak, Turkiye'deki durumun dunya ekonomisi için çok kritik olduğu tezi tum uzmanlar tarafından kabul gormuyor. Saxo Bank'ın baş doviz stratejisti John Hardy, Sputnik'e "Sadece Guney Afrika gibi hassas ekonomiler uzerinde belli bir etkiye sahip olabilir. Ve tabii yatırımcılar arasında buyuk olçekli bir paniğe neden olmazsa, fazla bir şeye donuşme olasılığı duşuk" değerlendirmesinde bulundu.

**

(C) REUTERS / Murad Sezer

GELİŞMEKTE OLAN EKONOMİLER ARTIK SAVUNMASIZ DEĞİL**

Gelişmekte olan pazarlar, kural olarak, her zaman kuresel olumsuz sureçlerden en muzdarip piyasalar olmasına rağmen, uzmanlar domino etkisinden kaçınacak başka bir duruma işaret ediyor. Harvard'ın son araştırmalarında da gorulduğu gibi, gelişmekte olan ekonomiler artık savunmasız değil.

Ekonomistler Carmen Reinhart, Standish Mellon Varlık Yonetimi'nden Vincent Reinhart ve Kiel Dunya Ekonomisi Enstitusu'nden Christoph Trebesch'e gore, 2011'den bu yana temerrut seviyesi, sermaye akışlarının azaldığı donem için nispeten daha duşuk.

Buyuk bir borç yukune sahip olan ulkeler, gelecek yıllar için yukumluluklerin geri odemesini daha elverişli şartlara aktardılar. Ayrıca, artan temerrut riskine sahip gelişmekte olan ulkeler, ticaret ve butçe açıklarını azaltarak para ve kredi politikalarının sıkılaştırılmasına karşı dirençli hale geldiler.

Rubleye gelince, Rus para birimi 66.63'te stabilize edildi, yatırımcılar Ağustos sonuna kadar bekleme kararı aldı. Eylul ayında rubleyi, Washington tarafından uygulanacak olan yeni yaptırımlar nedeniyle başka bir test bekliyor. Bir sonraki tasarıda, devlet bankalarıyla yapılan işlemlerin ve devlet borçlanma senetlerine yapılan yatırımların yasaklanmasını ongoruyor.