Özet (TL;DR) @ 2018-08-11T12:34:47.000Z: Kazakistan, Azerbaycan, İran, Rusya ve Türkmenistan liderleri, yıllardır paylaşılamayan Hazar denizine hukuki statü kazandıran anlaşmayı yarın imzalayacak.


Hazar denizinin kıyısı olan ulkeler tarafından paylaşılması ve kullanılabilmesi için 20 yılı aşkın suredir yurutulen muzakereler, liderlerin 12 Ağustos'ta imzalayacağı anlaşmayla nihayetlenecek.

Kazakistan'ın Aktau kendinde pazar gunu duzenlenecek Hazar Ülkeleri Devlet Başkanları Zirvesi'ne Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Turkmenistan Cumhurbaşkanı Gurbangulu Berdimuhammedov katılacak.

Hazar'da ekonomi, ulaştırma, çevre, guvenlik ve diğer alanlarda işbirliği konularının ele alınacağı zirvede, geçen yıl aralık ayında Moskova'daki Hazar Ülkeleri Dışişleri Bakanları Toplantısında mutabakat sağlanan Hazar'ın hukuki statusuyle ilgili anlaşmaya imzalar atılacak.

Anlaşma taslağına gore, Hazar Denizi'nin dibi ve toprak altı bolgeleri farklı alanlara bolunurken, deniz yuzeyi de deniz sahası, deniz hududu, balıkçılık alanları ve kaynakların kullanımı gibi esaslara gore paylaştırılacak.

Sahilden 15 deniz mili mesafeye kadar olan bolgeler, her ulkenin kendi arazisi olarak kabul edilecek. Bu mesafeye 10 deniz mili eklenerek toplam 25 mil, her ulkenin balıkçılık alanı olarak belirlenecek. Diğer kısımlar ise ortak kullanıma açık, tarafsız bolge olacak.
Kıyıdaş ulkelerin iş birliği ilkelerini ve yasal sorumluluklarını içeren ve beş devlet için eşit şartlar getirdiği vurgulanan taslağa gore, Hazar'ın dibi, yan yana ve karşı karşıya olan ulkeler arasında bolgelere bolunecek.Hazar denizinin hava sahasının kullanımına ilişkin istişarelere anlaşmanın imzalanmasından sonra da devam edilecek. Ancak, anlaşmayla kıyıdaş beş ulkenin dışında Hazar denizinde yabancı askeri varlıkların bulunması yasaklanacak.

İ ran, Rusya, Azerbaycan, Turkmenistan ve Kazakistan, tam bir enerji denizi olan Hazar'dan daha fazla pay alabilmek için 1996 yılından bugune muzakereler surduruyordu. Muzakereler, Hazar'ın deniz mi yoksa bir gol mu olduğu noktasında kilitleniyordu.

Yaklaşık 50 milyar varil petrol ve 9 trilyon metrekupluk doğalgaz rezervinin bulunduğu tahmin edilen Hazar'ın, yarın imzalanacak anlaşmada deniz olarak tarif edildiğini ve paylaşımın da buna gore yapıldığını belirtiyor.

" MADEN YATAKLARININ İŞLETİLMESİNE BAŞLAMAK MÜMKÜN OLACAK"

Uzmanlar, anlaşmanın Hazar'a kıyıdaş ulkeleri siyasi açıdan daha da yakınlaştıracağı, Hazar bolgesinde uyum ve barışın sağlanmasını garanti edeceği goruşunde birleşiyor.

Kazakistan Stratejik Ara ştırmalar Enstitusu Mudur Yardımcısı Sanat Kuşkumbayev, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Hazar'ın hukuki statusuyle ilgili anlaşmanın beş ulke arasında iş birliğinin yapılmasını ve artmasını sağlayacağını soyledi.

Anlaşmanın Hazar'a kıyısı olan ulkeler arasındaki ticari, ekonomik, çevre ve diğer konulardaki sorunların çozulmesinde onemli belge olacağını vurgulayan Kuşkumbayev, "Ülkeler, denizin hukuki sorununu çozdukten sonra kapsamlı bir şekilde maden yataklarının işletilmesine, transit potansiyelinin kullanılmasına başlayacaktır." dedi.

Siyaset uzman ı Sultanbek Sultangaziyev, ABD'nin yaptırımları ve bazı bolge ulkelerindeki zor ekonomik durumun yıllardır suren muzakere surecinin anlaşmayla sonuçlanmasına katkı sağladığını savundu. ABD'nin uyguladığı yatırımların, İran'ın Hazar denizinin hukuki statusuyle ilgili anlaşmada daha yapıcı yaklaşım sergilemesine neden olduğunu ileri suren Sultangaziyev, Turkmenistan'daki zor ekonomik durumun da Aşkabat yonetimini daha pozitif bir tutum izlemeye sevk ettiğini iddia etti.

Sultangaziyev, liderlerin imzalayacağı anlaşmayla, denizde kuzey ve guney yeni ulaştırma ve lojistik guzergahın oluşacağını, bu guzergahın Kazakistan'ın, Basra Korfezi uzerinden dunya okyanusuna çıkması açısından onem taşıdığına dikkati çekti.Hazar'ın sadece enerjisinin değil biyolojik zenginliğinin de ulkeler için onemli olduğunu, yılda 500-550 bin ton balık uretilebileceğini kaydeden Sultangaziyev, beş ulkenin Hazar kıyısındaki bolgelerinin hızla gelişeceğini dile getirdi.Sultangaziyev, "Anlaşma, beş ulkenin siyasi açıdan yakınlığının gostergesi, Hazar bolgesinde uyum ve barışın sağlanmasının garantisi olacak" dedi.