Türkiye, 24 Haziran seçiminin ardından kimilerinin 'başkanlık sistemi' kimilerinin ise 'cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi...

Özet (TL;DR) @ 2018-06-21T10:53:00.000Z: Türkiye, 24 Haziran seçiminin ardından kimilerinin 'başkanlık sistemi' kimilerinin ise 'cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi' olarak nitelendirilen yeni bir model ile yönetilmeye başlanacak. Sputnik, yeni…

24 Haziran Pazar gunu cumhurbaşkanlığı ve milletvekili genel seçimleri yapılacak. Cumhurbaşkanlığı seçiminde adaylar kazanmak için gerekli olan oyu (yuzde 50+1) almazsa 8 Temmuz'da ikinci tur gerçekleşecek. İkinci tura ise ilk turda en yuksek oyu alan iki aday katılacak ve en yuksek oyu alan cumhurbaşkanı seçilecek. Bu seçimle birlikte Turkiye'nin yonetim sisteminde de yeni bir sayfa açılacak. Parlamenter sisteme veda edilerek, 16 Nisan 2017 referandumu ile kabul edilen anayasa değişiklikleri çerçevesinde yonetilecek.

Peki yeni yonetim nasıl olacak? İşte yeni yonetimin belli başlı uygulamaları:

1- H ukumeti kim kuracak, bakanlar nasıl belirlenecek, ust duzey yoneticiler nasıl atanacak?

Yeni sistem ile birlikte başbakanlık makamı ortadan kalkacak, yurutme artık Meclis'in dışından kurulacak, yurutmenin başı da başbakan değil cumhurbaşkanı olacak. Daha once başbakanı atayan Cumhurbaşkanı artık, cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atama ve gorevlerine son verme yetkisine sahip olacak. Cumhurbaşkanı yardımcılarında sayı sınırlaması olmayacak. Cumhurbaşkanı ust duzey kamu yoneticilerini atayacak ya da gorevlerine son verecek.

2- Cumhurba şkanı'na yeni sistemde de TBMM Başkanı mı vekalet edecek?

Hayır. TBMM Başkanı artık Cumhurbaşkanı'na vekalet gorevini ustlenmeyecek. Cumhurbaşkanının hastalığı ve yurt dışına çıkması durumlarında yerine bir yardımcısı vekalet edecek ve cumhurbaşkanı yetkilerini kullanabilecek. Anayasa değişiklik surecinde seçilmemiş birinin cumhurbaşkanına vekalet etmesi de tartışmalara da yol açmıştı.

3- Milletvekilleri de cumhurba şkanı yardımcısı ya da bakan olabilir mi?

Evet olabiliyor ancak milletvekillikleri de sona eriyor. Yeni sisteme gore bakanlar Meclis dışından atanacak. Milletvekilleri, cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakan olarak atanırsa Meclis uyelikleri sona erecek.

4- Bakanl ıkların yapısı yasayla mı duzenlenecek?

Hayır. Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, gorevleri ve yetkileri ile teşkilat yapısı cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle duzenlenecek.

5- Cumhurba şkanı kararname ve yonetmelik çıkarabilecek mi?

Evet. Cumhurbaşkanı, yurutme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarabilecek, temel hak ve hurriyetler ile siyasi hak ve hurriyetler cumhurbaşkanı kararnamesi kapsamı dışında olacak. Kanunda açıkça duzenlenen konularda da cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacak. Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanması için yonetmelik çıkarabilecek.

6- Cumhurba şkanlığı kararnamesi ile kanunlar çelişirse ne olacak?

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hukumler bulunması halinde, kanun hukumleri uygulanacak.

7- Meclis, Cumhurba şkanlığı kararnamesinin kapsayan konuda yasa çıkarabilir mi?

Evet, kararnamelerle ilgili yasa çıkabilir. TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hukumsuz hale gelecek.

8- Cumhurba şkanın OHAL ilan etme yetkisi var mı?

Evet. Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun başgostermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ulkenin ve milletin bolunmezliğini içten veya dıştan tehlikeye duşuren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal duzeni veya temel hak ve hurriyetleri ortadan kaldırmaya yonelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu duzeninin ciddi şekilde bozulması, tabii afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bolgesinde, suresi 6 ayı geçmemek uzere olağanustu hal (OHAL) ilan edebilecek. OHAL doneminde çıkarılacak cumhurbaşkanlığı kararnameleri, olağan donemdeki sınırlamalara tabi olmayacak ve bu çerçevede cumhurbaşkanı temel hak ve hurriyetlerle ilgili kararname duzenleyebilecek.

9-OHAL kararnameleri i çin Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açılabilecek mi?

Hayır. Olağanustu hallerde ve savaş hallerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dava açılamayacak.

10- TBMM, OHAL 'in suresini uzatıp, kısaltabilecek mi ya da kaldırabilecek mi?

Evet. TBMM'nin bu konularda yetkisi var. OHAL ilanı kararı verildiği gun Resmi Gazetede yayımlanarak aynı gun TBMM'nin onayına sunulacak. TBMM tatilde ise derhal toplantıya çağrılacak. Meclis gerekli gorduğu takdirde olağanustu halin suresini kısaltabilecek, uzatabilecek veya olağanustu hali kaldırabilecek.

11- OHAL s ırasında çıkarılan kararnameler için Meclis onayı gerekiyor mu?

Evet. OHAL sırasında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri de 3 ay içinde TBMM'de goruşulup karara bağlanacak. Aksi halde olağanustu hallerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kendiliğinden yururlukten kalkacak.

(C) AA /

12- B utçeyi kim hazırlayacak, parlamento butçeyi değiştirebilecek mi, butçe TBMM'den geçmezse ne olacak?

Butçeyi artık yurutmenin başı sıfatı ile cumhurbaşkanı yapacak. Meclis butçede değişiklik yapma hakkına sahip olamayacak. Parlamento, cumhurbaşkanının hazırladığı butçeyi kabul etmezse, bir onceki yılın butçesi "yeniden değerleme oranı" olçusunde artırılarak izleyen yılda uygulanacak.

13- Cumhurba şkanı, yardımcıları ve bakanlara yargı yolu açık mı?

Evet yargı yolu açık ancak bunun şartları var. Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanlar hakkında bir suç işlendiği iddiasıyla Meclis uye tamsayısının (600) salt çoğunluğunun (301) vereceği onergeyle soruşturma açılması istenebilecek. Meclis, soruşturma açılmasına uye tamsayısının beşte uçunun (360) gizli oyuyla karar verebilecek. Meclis, uye tam sayısının uçte ikisinin (400) gizli oyuyla Yuce Divan'a sevk kararı alabilecek.

14- Meclis 'te kaç milletvekili bulunacak, seçilme yaşı kaç oldu?

Yeni sistem ile birlikte parlamentoda 550 yerine 600 milletvekili gorev yapacak. Seçilme yaşı 25'den 18'e duşurulduğu için, Meclis'te 18 yaşında milletvekilleri de olabilecek.

15- Cumhurba şkanı ve milletvekili seçimleri kaç yılda bir yapılacak?

Seçimleri dort yılda değil, beş yılda bir duzenlenecek. Cumhurbaşkanlığı seçimleri de beş yılda bir yapılacak. İki seçim bir arada ve aynı gun olacak.

16- Meclis 'te gensoru yontemiyle hukumet ya da bakan duşurulebilecek mi?

(C) AA /

Hayır. Gensoru Meclis'in denetim yetkileri arasından çıkacak. Boylece TBMM uye tam sayısının yarısının katılımıyla başbakan ve bakanları duşurmek için gensoru verme hakkı da tarihe karışacak. Cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında gensoru verilemeyecek. Ayrıca yeni sistemde hukumetlerin Meclis'ten guvenoyu almasına da gerek kalmayacak.

17- TBMM 'de Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanların yanıtlaması istemiyle yazılı ve sozlu soru onerge verilebilecek mi?

Sozlu soru onergesi yeni sistemle tarihe karışacak. Milletvekilleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların yanıtlaması istemiyle yazılı soru onergesi verebilecek. Ancak Cumhurbaşkanı yazılı soru onergesinin kapsamı dışında kalacak.

18- Cumhurba şkanı ya da Meclis'in seçimleri yenileme yetkisi var mı?

Evet hem cumhurbaşkanı hem de Meclis kararı ile seçimler yenilenebilir yani erken seçime gidilebilir. Ancak her iki durumda da cumhurbaşkanlığı ile milletvekili seçimleri birlikte yapılacak. Meclis, uye tam sayısının (600) beşte uç (360) çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek. Bu halde TBMM seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılacak. Cumhurbaşkanının seçimleri yenilemesi yetkisi ise herhangi bir koşula bağlı olmayacak, ancak bu durumda kendisinin de seçimi yenilenecek.

19- Cumhurba şkanın ikinci doneminde Meclis kararı ile erken seçime gidilirse cumhurbaşkanı yeniden aday olur mu?

Evet yeniden aday olabilir. Cumhurbaşkanının ikinci doneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilecek.

Seçimlerinin birlikte yenilenmesine karar verilen Meclisin ve Cumhurbaşkanının yetki ve gorevleri, yeni Meclisin ve Cumhurbaşkanının goreve başlamasına kadar devam edecek. Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının gorev sureleri de beş yıldır.

20- Cumhurba şkanlığı makamı boşalırsa ne olacak?

(C) AA / Kayhan Özer

Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, 45 gun içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılacak. Yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanlığına vekalet edecek ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanacak.  Genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa TBMM seçimi de Cumhurbaşkanı seçimi ile birlikte yenilenecek. Genel seçime bir yıldan fazla kalmışsa seçilen Cumhurbaşkanı TBMM'nin seçim tarihine kadar gorevine devam edecek. Kalan sureyi tamamlayan Cumhurbaşkanı açısından bu sure donemden sayılmayacak. TBMM genel seçimlerinin yapılacağı tarihte her iki seçim birlikte yapılacak.

Cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak gorevinden ayrılması hallerinde, Cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanına vekalet edecek ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanacak.