ABD’nin P5+1 ülkeleri ile İran arasında imzalanan nükleer anlaşmadan çekilme kararının Türkiye’yi nasıl etkileyeceğini d...

Özet (TL;DR) @ 2018-05-11T05:51:33.000Z: ABD’nin P5+1 ülkeleri ile İran arasında imzalanan nükleer anlaşmadan çekilme kararının Türkiye’yi nasıl etkileyeceğini değerlendiren ekonomi uzmanları, karardan Türkiye ekonomisinin de olumsuz…

ABD Başkanı Donald Trump, 8 Mayıs'ta ulkesinin P5+1 (ABD, Rusya, İngiltere, Fransa, Çin, Almanya) ulkeleri ile İran arasında imzalanan nukleer anlaşmadan ayrılacağını ve 2015'te askıya alınan İran ekonomik yaptırımlarının en guçlu şekilde yeniden hayata geçirileceğini açıkladı. Trump, 2015'te yapılan nukleer anlaşmanın İran tarafından kendi amaçları için kullanıldığını savunarak, "Bugun ABD'nin İran'la nukleer anlaşmadan ayrılacağını ilan ediyorum. Tahran'a en ust duzey ekonomik yaptırımları yeniden getireceğiz" ifadelerini kullandı.

ABD dışında anlaşmanın tarafı olan tum ulkeler ABD'nin bu kararına katılmadıklarını ve karardan kaygı duyduklarını açıklarken ABD, İran'a yonelik yaptırım kararının diğer ulkeler tarafından da uygulanması yonunde politika izleyeceğinin işaretini verdi. Gorevine yeni atanan ABD'nin Berlin Buyukelçisi Richard Grenell, ilk gorev gununde "İran'da iş yapan Alman şirketleri derhal operasyonlarını kesmeli" ifadelerini içeren tweet atarken ABD Buyukelçisi'ne Almanya'dan tepki yukseldi.

' ABD'NİN KARARI TÜRKİYE'Yİ DE OLUMSUZ ETKİLEYECEKTİR'

ABD'nin İran'a yaptırımlarından Turkiye'nin nasıl etkileneceğini Sputnik'e değerlendiren ekonomist Arda Tunca, "ABD Trump'ın gelişiyle birlikte uluslararası siyaseti geren, alevin ustune korukle giden bir politika uygulamaya başladı. Bu çerçevede ABD'nin Avrupa ile arası açılmaya başladı. İran'a ambargoların kalkmasıyla birlikte pek çok şirket İran'da iş yapmaya başlamıştı, Turkiye de yavaş yavaş ticaretini açmaya başlamıştı İran'la. Her ne kadar Avrupa 'Ben anlaşmayı devam ettiriyorum' dese de bir hasar ortaya çıkacaktır onumuzdeki donemde. Turkiye'yi de birtakım olumsuzluklar etkileyecektir; kurdaki oynamayla bunu gorduk" dedi.

ABD'nin hamlesinin, İran'ın komşusu olan Turkiye için olumlu bir gelişme olmadığını vurgulayan Tunca, "Biz bolgede barış ve ticaret gelişsin diye mucadele ediyoruz ama ABD'nin politikası hiç barışa yonelik değil. Turkiye burada belki de Avrupa ulkeleri ile ortak bir politika geliştirerek bu sıkıntıyı aşmanın yollarını arayacaktır. Turkiye ekonomisi açısından, İran ile gelişen ticaret de goz onune alındığında bunun olumsuz bir gelişme olduğu muhakkak ama bu konu Turkiye'nin iradesiyle olan bir mesele değil. Turkiye bu iradeyi geri almak için siyasi ve ekonomik hamleler yapmalıdır ve yapacaktır diye duşunuyorum" diye konuştu.

' TRUMP YÖNETİMİNDEKİ ABD'NİN BEKLENMEDİK ADIMLAR ATACAĞINI ÖNGÖREREK HAREKET ETMEMİZ GEREKİYOR'

(C) REUTERS / Hafidz Mubarak

ABD'nin yaptırım kararının, sadece Turkiye'yi değil İran'la iş yapan tum ulkeleri olumsuz etkileyeceğini de belirten Tunca, "Ekonomik açıdan kimsenin faydasına olacak bir durum soz konusu değil. Sonuçta yolda ilerleniyordu, yolun ustune bir taş kondu. Bu taş herkesin onune kondu. ABD bu engeli her cephede çıkartıyor, dunya boyle bir zorlukla karşı karşıya şu anda. Almanya'da Merkel açıklama yaptı, ABD Buyukelçisi'ni diplomasiyi oğrenmeye davet ettiler. ABD'de şu anda siyasi istikrar var mı yok mu ondan da emin değiliz. Trump'ın ilk başkan olduğunda yola çıktığı takım ortada yok. Dolayısıyla ABD'nin ne yapacağını kestirebilmenin zor olduğu bir ABD dış politikayla karşı karşıyayız. Buna karşı herkesin bir duruş sergilemesi gerekiyor. Fakat sonuç itibariyle hiçbir ulke için olumlu bir gelişme değil. Obama doneminde ne yapıldıysa tersine çevirmeye çalışıyor Trump. Trump'ın yonetimindeki ABD'den bu tip enteresan adımları atacağını ongorerek hareket etmemiz gerekiyor" ifadelerini kullandı.

' İRAN'DA VE İRAN'LA İŞ YAPAN ŞİRKETLERE YANSIMALARI OLACAK'

GCM Menkul Kıymetler Araştırma Uzmanı Enver Erkan da Sputnik'e yaptığı değerlendirmede ABD'nin İran'la yapılan nukleer anlaşmadan çekilmesinin, bolgedeki riskleri arttıran bir durum olduğunu ifade ederek "Bolgesel risklerin artması, elbette bizi de ister istemez içine çeken bir durum. İran bizim onemli bir ticaret ortağımız. İran'da iş yapan ve İran'la iş yapan şirketlere bazı yansımaları soz konusu olacaktır. Her ne kadar ambargo ABD ile sınırlı olsa da ABD, İran'la iş yapan Avrupalı ve Asyalı şirketlere daha mesafeli yaklaşabilir. Bu da bazı ulkeleri ya da şirketleri İran'la iş yapmaktan alıkoyabilir. Şu anda ayyuka çıkan bir risk yok; Avrupa, İran'la anlaşmayı devam ettiriyor. Çin, Hindistan, Japonya, Guney Kore gibi ulkeler İran'dan petrol almaya devam edecekler. Bu açıdan baktığımızda satın alma ambargosunun ABD ile sınırlı olması çok sınırlı bir İran petrol arzını piyasadan çekecektir. Bu noktada felaket senaryosu İran'ın da anlaşmadan çekilmesi olacaktır ama şimdilik boyle bir durum yok" diye konuştu.

ABD'nin attığı adımla petrol fiyatlarının yukselebileceğine işaret eden Erkan, "Petrol fiyatlarının daha da yukselmesi, Turkiye açısından negatif bir senaryo olarak karşımıza çıkıyor. Son donemde zaten enerji fiyatlarında artıştan dolayı Turkiye'ni cari açığı, enflasyonu olumsuz etkileniyor. Bu noktada daha yuksek petrol fiyatına dair senaryolarda Turkiye açısından enerji maliyetinin artması ve etrafındaki jeopolitik risklerin artması bağlamında daha olumsuz bir goruntuden soz etmek mumkun olabilir" diye konuştu.

' ABD İRAN KONUSUNDA MÜTTEFİKLERİNİ YANINA ÇEKEMEDİ'

ABD'nin yaptırımları nedeniyle Turkiye'nin onumuzdeki donemde Hakan Atilla davasına benzer davalarla karşı karşıya kalıp kalmayacağını da değerlendiren Erkan, şoyle konuştu: "O zamanki yaptırımlar uluslararası boyutlardaydı. Uluslararası anlaşmalara imza atmış olanların tamamının uyması gereken kurallardı. İran bu nedenle o donemi içine kapanık olarak geçirmek zorunda kaldı. Şimdiki durum farklı, ABD şu anda dunya kamuoyunu yanına çekemedi, anlaşmanın diğer tum tarafları anlaşmaya bağlılıklarını bildirdiler. İran'ı denetleyen tek yetkili kuruluş Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, İran'ın anlaşma şartlarını ihlal etmediğini belirtti. ABD burada anlaşmayı siyasi sebeplerle bitirmiş goruntusunde. ABD'nin muttefiklerini yanına çekememiş olması bu noktada olumlu bir durum. Fakat gayrıresmi bazı durumlar olabilir. Gunumuzde ekonomi onemli bir silah ve ABD de bu ekonomi silahını kullanan ulkelerden. ABD ekonomi silahını kullanarak stratejik duşmanları uzerinde bazı tasavvurda bulunabilir. İran'ın ekonomik olarak olumsuz etkilenmesi, Turkiye açısından da olumsuz bir durum. Ancak cezai yaptırım soz konusu olmaz."

' ABD'NİN ATTIĞI ADIMLARDAN TÜRKİYE EKONOMİSİ DE ZARAR GÖRÜYOR'

Son donemde Trump'ın ekonomi alanında aldığı korumacı tedbirler, Turkiye'yi yakından ilgilendiriyor. Mart ayında ABD'nin çelik ithalatına ek gumruk vergisi getirmesi ve Turkiye'yi gumrukten muaf ulkeler arasına almamasıyla, Turkiye'nin çelik sektorunu de olumsuz etkileneceği yorumları yapılmıştı. Bu kapsamda onceki gun Rus metal ureticisi MMK Şirketler Grubu, Turkiye'deki MMK Metalurji fabrikasında sıcak haddelenmiş çelik rulo uretimine yeniden başlama kararını askıya aldığını, ABD'nin Avrupa ulkelerine karşı uygulamaya koyduğu gumruk vergileriyle ilgili belirsizliğin bu kararda etkili olduğunu açıkladı.

Enver Erkan, Trump'ın çeliğe ek gumruk vergisi kararından Turkiye çelik sektorunun olumsu etkilendiğini vurgulayarak "Trump'ın korumacı ticari tedbirleri, diğer ihracatçıları ve ithalatçıları da etkileyecek bir durum. O yuzden kuresel ticarette dengeler değişecektir. Kuresel ekonomiler uzerinde daraltıcı bir etkisi soz konusu olacak ki bu noktada Turkiye'nin pazarlarının etkilenmemesi mumkun değil. Bu bakımdan bunun Turkiye'ye ekonomik yansımalarının olacağını elbette ongorebiliriz" dedi.

Ekonomist Arda Tunca da ABD'nin attığı adımlardan Turkiye ekonomisinin birincil olarak etkilendiğini vurgulayarak, "Turkiye artık şunu gormeli; Trump'ın iktidarda olduğu bir ABD, Turkiye'ye her şekilde zarar verebilir. Buna gore tedbirler almamız lazım. Trump'ın onumuzdeki donemde alacağı tedbirlerin hepsi Turkiye'yi olumsuz etkiliyor, belki Meksika sınırına yapılan duvarın doğrudan olumsuz bir etkisi yoktur. Turkiye'nin yapması gereken ABD'den hem ulusal guvenliğe hem de ekonomimize gelebilecek zararları hesaplamalı. Bizim birçok ABD'li dostumuz var, onlar da bu durumdan şikayetçiler, ABD'li girişimciler de vatandaşlar da şikayetçi. Son donemde onaylanma oranı bu kadar hızla duşmuş başka bir ABD Başkanı yok. Bizim de buna gore hareket etmemiz gerekiyor. ABD'nin attığı adımlardan dunya ekonomisi de Turkiye ekonomisi de zarar gorebilir, bunu gormemiz gerekiyor. Turkiye'nin uluslararası ekonomik ve siyasi durumu da çok iyi yonetebilmesi gerekiyor" diye konuştu.