Suriye'deki iç savaş bugün sekizinci yılına giriyor. 11 Mart 2011'de küçük bir protesto gösterisiyle...

Özet (TL;DR) @ 2018-03-10 09:06:32.074788: Suriye'deki iç savaş bugün sekizinci yılına giriyor. 11 Mart 2011'de küçük bir protesto gösterisiyle başlayan ve Ortadoğu'daki en büyük felaketlerden birine dönüşen Suriye'deki iç savaşta yaklaşık 400…

15 Mart 2018 Perşembe

Suriye'deki iç savaşta ilk kıvılcım Ürdun sınırındaki Dera'da başgosteren Esad karşıtı protesto gosterileriyle başladı. Takvimler 11 Mart 2011'i gosteriyordu.

Esad rejimi, Dera'daki protestoları ateş açarak bastırmaya kalkınca gosteriler butun ulkeye yayıldı. Barışçıl protesto gosterileri çok geçmeden silahlı çatışmaya donuştu. Suriye topraklarında topyekun savaş patlak verdi.

Çatışmaların 2012 yazında ulkenin en buyuk kenti Halep'e sıçraması iç savaşın donum noktalarından biri oldu. Aynı yılın ağustosunda Esad rejimi Şam kırsalı Guta'da kimyasal saldırı duzenledi. Şam yonetimi sarin gazıyla sivilleri hedef almıştı.

Saldırı dunyayı ayağa kaldırdı ancak Batı'nın Şam yonetimine askeri mudahalesi için yeterli gerekçeyi oluşturmadı.

Yedi yıldır suren iç savaşın donum noktalarından biri 2014 Haziran'ında yaşandı. Teror orgutu DAEŞ, Suriye ve Irak'ın kuzeyinde ele geçirdiği topraklarda "halifelik" ilan etti.

Üç ay sonra ABD'nin başını çektiği uluslararası koalisyon DAEŞ'e yonelik hava saldırılarına başladı. Savaşın seyrini değiştiren gelişme ise 2015 Eylul ayında yaşandı.

Suriye'de askeri usleri bulunan Rusya, Esad rejimine destek için askeri operasyonlara başladı. Moskova'nın mudahalesiyle ruzgar tersine dondu.

İç savaş sekizinci yılına girerken Şam yonetimi buyuk kentlerde kontrolu sağlamayı başardı. Ancak ulkenin dortte birine yakını başını YPG'nin çektiği Suriye Demokratik Guçleri'nin kontrolunde bulunuyor. 2 milyon 600 bin nufuslu İdlib de silahlı muhaliflerin elinde.

Suriye'deki iç savaşta Turkiye de aktorlerden biri. Turkiye 24 ağustos 2016'da "Fırat Kalkanı Harekatı"na başladı.
7 ay 5 gun suren harekatla Cerablus, El Bab ve Dabık kontrol altına alındı. Sınırdan Turkiye'ye yonelik roket tehdidi bertaraf edildi. 20 Ocak'ta ise Afrin'e yonelik "Zeytin Dalı" harekatı başlatıldı.

Suriye'de barış için muzareke masası 2012'de Cenevre'de kuruldu. 2016'da Turkiye ve Rusya'nin girişimiyle Astana sureci başladı.

Astana'yla Suriye'de Turkiye, Rusya ve İran'ın garantorluğunde "çatışmasızlık bolgeleri" kuruldu.

BM ve Londra merkezli Suriye İnsan Hakları Gozlemevi verilere gore, 2011'de başlayan Suriye iç savaşında toplam 353 bin 935 kişi hayatını kaybetti. Gozlemevi verilerine gore, hayatını kaybedenlerin 106 bin 390'ı sivil ve bu sivillerin de 19 bin 811'i çocuk ve 12 bin 513'u kadın. Soz konusu rakamlar kayıt altına alınanlar. Oysa gerçekte Suriye iç savaşında olu sayısı 500 binden fazla.

Fransız orgut Handicap International'a gore de savaşta toplam 3 milyon kişi yaralandı, 1 buçuk milyon kişi savaş nedeniyle sakat kaldı. Uluslararası Af Örgutu, 2017 yılında yaptığı açıklamada, Şam yakınlarındaki Saydnaya cezaevinde 2011 ile 2015 yılları arasında yaklaşık 13 bin kişinin asıldığını duyurmuştu. 17 bin 700 kişinin de savaş başladıktan bu yana gozaltında olduğu tahmin ediliyor. Suriye İnsan Hakları Gozlemevi de 2011'den beri en az 60 bin kişinin işkence ya da kotu şartlardan dolayı hayatını kaybettiğini belirtiyor.

Suriye'nin nufusu savaş oncesinde 23 milyondu. Bugun toplamda yaklaşık 11 milyon Suriyeli savaş nedeniyle yerinden edilmiş konumda. 2,8 milyonu çocuk olmak uzere yaklaşık 6,1 milyon Suriyeli evinden edilerek kendi ulkeleri içinde multeci haline geldi. Yarısı çocuk 5,4 milyonu aşkın kişiyse, komşu ulkeler Turkiye, Lubnan, Ürdun, Irak ve Mısır'a kaçtı.

Multecilere ev sahipliği yapan ulkelerin başında 3,5 milyonu aşkın kişiyle Turkiye geliyor. Lubnan'da ise yaklaşık 1 milyon multeci, Ürdun'de de BM rakamlarına gore yaklaşık 660 bin multeci yaşıyor. Ürdun hukumetiyse bu rakamın 1,3 milyon olduğunu soyluyor. Öte yandan Irak'ta yaklaşık 246 bin, Mısır'da ise 126 bin multeci yaşıyor.

Suriye nufusunun yarısına tekabul eden 5,3 milyonu çocuk ve genç olmak uzere 13,1 milyon kişi yardıma muhtaç. Suriye halkının uçte birinin sağlıklı içme suyuna erişimi yok ve yaklaşık yuzde 69'u aşırı yoksulluk koşullarında yaşıyor.

Suriye iç savaşı, tarihi boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış Suriye'de bulunan çok sayıda yapının onarılamaz halde zarar gormesini beraberinde getirdi. Uzmanlar, savaşın Suriye'deki altyapıya buyuk zarar verdiğini soyluyor. Savaşın yedi yılının ardından Suriye'deki hastane ve diğer sağlık tesislerinin yalnızca yarısı kullanılabilir durumda.

2017'de okul, eğitim tesisleri ve eğitmenleri hedef alan toplam 67 saldırı kayıt altına alındı. 7 bin 400'u aşkın okul, askeri çatışmalar nedeniyle yok edildi, zarar gordu veya işlev gormez ya da erişilmez hale geldi. Suriye'de şu anda eğitim alanında 180 bin kişilik istihdam açığı bulunuyor. 2017'de hastane ve sağlık tesislerineyse toplam 108 kayıtlı saldırı duzenlendi.

Uzmanlara gore savaş, Suriye ekonomisini 30 yıl geriye goturmuş bulunuyor. Şam'da gorev yapan bakanlara gore, petrol uretimi yıllar içerisinde en duşuk seviyesine ulaşmış ve fosfat ihracatı ve elektrik uretimi ciddi oranda duşmuş vaziyette.

Dunya Bankası tarafından Temmuz 2017'de yayınlanan ve savaşın ekonomik ve toplumsal sonuçlarını mercek altına alan raporda, gayrisafi yurtiçi hasıladaki kumulatif kaybın 226 milyar dolar olduğu belirtiliyor.

2017 yılında Suriye içerisinde evinden edilmiş olan yaklaşık 655 bin kişi, ulkelerine geri donmuş bulunuyor.

Multeci olarak bulundukları komşu ulkelerden Suriye'ye donenlerin sayısıysa 70 bin civarındaydı. Evine donen kişilerin çoğu yıllar boyunca kaçış halindeydi.