Özet (TL;DR) @ 2018-03-05 09:34:30.605856: Birinin hızı saatte 50 kilometre. Diğeri ‘Moby Dick’ filmine konu oldu. Kavgacısı da var, meraklısı da. Onlar, sularımızda yaşayan beş balina türü. ‘Derin Denizlerin Dev Koruyucuları’ adlı projeyle…


Turkiye'nin balinalarıSularımızda farklı karakterde tam beş balina yaşadığını biliyor muydunuz? Turkçesi 'Koca Kafa' anlamına gelen ve 'Moby Dick' filmine konu olmuş Kaşalot turu de var, dunyanın en buyuk ikinci balinası olan ve saatteki hızı 50 kilometreyi bulduğu için 'Denizlerin Tazısı' olarak da adlandırılan 'Uzun Balina' da. Kavgacı olduğu için her yanı faça dolu olan 'Kuvier', balinaların en meraklısı olan 'Minke' ve iki dişi ağzında çıkık olan ve çok nadir gorulen 'Mesoplodon' sularımızda arz-ı endam eden diğer balinalar.

Akıbetlerine gelince... İyi haber: Birçok kurum ve bilim insanı bir araya geldi ve denizlerimizdeki balinalarla ilgili proje başlattı. 'Derin Denizlerin Dev Koruyucuları'... Hedefte balinalar olsa da asıl amaç onları koruyarak denizlerimizin bereketini ve çeşitliliğini korumak. Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF-Turkiye) destekli projede Boğaziçi Üniversitesi, Akdeniz Koruma Derneği, Archipelagos Institute of Marine Conservation, University of Bari, Department of Biology, CIMA Research Foundation ve Antalya Çevre ve Şehircilik İl Mudurluğu gibi ulusal ve uluslararası kurumlar yer alıyor. Ayrıca projeye çok sayıda bilim insanı çalışıyor. Doğu Akdeniz'de 15 ay boyunca surecek çalışma boyunca hedef turler olan 'Kaşalot' ve 'Gagalı' balinaların nufusları ve ne durumda oldukları araştırılarak onları tehdit eden konular belirlenecek ve bu doğrultuda koruma onlemleri hayata geçirilecek. Projenin nihai amacı ise balinalar için onemli olan alanlara koruma statusu kazandırmak.

Onlar giderse deniz biter

Proje Koordinatoru Dr. Aylin Akkaya Baş, balinaların denizlerde besin zincirinin en ustundeki canlılar olduğuna dikkat çekerek "Onların varlığı denizlerin sağlığı hakkında onemli bir gosterge. Ancak yeterli araştırma yapılamadığından nerede yaşar, ne yer ne içer, sıkıntıları nelerdir tam olarak bilmiyoruz" diyor. Proje ile Turkiye'de ilk kez hedef turlere ozel uluslararası sistematik ve uzun soluklu bir çalışma başlatıldığına dikkat çeken Baş, şunları soyluyor:
"Sayısı hızla azalan birçok deniz canlısı gibi balinaların sayısı da hızla azalıyor. Ülkemiz sularında gorulen balinaların hemen hemen hepsi 'Kırmızı Liste'de. Yani kuresel olçekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. En buyuk dertleri ise aşırı deniz trafiği nedeniyle deniz araçlarının çarpması, askeri deniz araçlarının sonarları, kuresel ısınma ve kirlenmeyle birlikte suların yapısındaki değişimler, denizlerde başıboş dolaşan ağlar ve elbette ki yaşam alanlarının yok olmasıyla birlikte besin bulmanın giderek zorlaşması."

Dr. Aylin Akkaya her şeye rağmen yine de umutlu. Daha fazla araştırıp haklarında daha fazla şey oğrenerek hem balinaların hem de denizlerimizin durumunu duzeltmenin mumkun olduğunun altını çiziyor. Baş, projenin ve elde edilecek başarıların balıkçılığa da olumlu katkıları olacağını vurguluyor.

Turkiye'nin balinaları

Ka şalot
Turun Turkçe karşılığı 'Koca Kafa'. 'Moby Dick' hikayesinde anlatılan hayvanın ta kendisi. Bu turun dişileri yunus sınıfına giriyor. Akdeniz ve Ege'de goruluyor. Dunya uzerinde yaşayan en buyuk etçil hayvan olarak kabul ediliyor. Boyu 18 metreye, ağırlığı 24 tona kadar çıkıyor. 140 dakikaya kadar suyun altında kaldıkları ve 3000 metreye kadar daldıkları tahmin ediliyor. Erkekleri hırguru seviyor.

Turkiye'nin balinaları

Gagal ı balina
Gagalı balinaların (Ziphiidae) 19 turu bulunuyor. Adını gagayı andıran ağızından alıyor. Açık denizleri seviyorlar. 80 dakika suyun altında kalarak 2000 metre derinliğe kadar indikleri biliniyor. İnsanlara çok nadir gorundukleri için haklarında en az bilgimiz olan tur.