Özet (TL;DR) @ 2018-03-05 09:33:05.451612: Hürriyet Pazar çok büyük bir iş yaparak Türk görsel sanatlarının 100 yapıtlık seçkisini, 100 kişiden oluşan bir büyük jüriyle meydana getirdi. Bu liste, Türkiye’deki görsel bilinçle ilgili bazı ek…
> Daha once yazdığım birçok kitap ve makalede hep iki konunun ustunde durmuşumdur. Birincisi, bizim gorsel sanatlarımızın hafızası yoktur. Bu, çok çeşitli nedenleri olan bir gerçektir. Kabul edelim ki, okullarımızda sanat ve kultur dersleri oğretilmez. Tarih derslerinde Tanzimat gibi konular anlatılır fakat içerikleri kulturel alandaki gelişmelerle birlikte ele alınmaz. Öyle olsaydı iyi kotu lise eğitimi almış herkes Tanzimat'la birlikte başlayan romancılığımızı, gorsel sanatlarımızı, tiyatromuzu, mimarimizi de oğrenecekti. Bu bir bellek inşa edecekti.
_ Beyaz Soyut, Nejad Devrim (Listedeki s ırası: 25)_
Aynı şey Osmanlı donemi şiiri, minyaturleri, kent anlayışı ve yapıları için de geçerlidir. Sanat bilgisi tek başına oğrenilmez. O ezberciliğin bir hali olur ve anlamı yoktur. Eğer bir sanat yapıtını veya bir kent planını onu meydana getiren tarihi, toplumsal ve zihinsel açılımlarla ele alırsanız o vakit her şey yerli yerine oturur. 'Kolektif' bir benlik ve bilinç meydana getirilir.
_ Yarad ılış/Mihrap, Osman Hamdi Bey (Listedeki sırası: 6)_
Bu yapılamadığı içindir ki, ikide bir, 'Klasiklerimiz var mıdır' turunden sorulara muhatap oluruz. Ayrıca hemen belirteyim, kanonik veya klasik kabul edilen yapıtları olmayan toplumlar her gun kendilerini yeniden kurmak, tanımlamak ve doğrulamak zorunda kalırlar. Maalesef gorsel sanatlar bu bakımdan 'nasipsiz' bir alandır.
_ Mavi Senfoni, Burhan Do ğançay (Listedeki sırası: 5)_
Kendimize ait bir 'soyağacı'
İkinci nedene geleyim. Bugune kadar gorsel sanatlarla uğraşan tek bir ressamımız, heykelcimiz, hocaları da dahil olmak uzere, etki kaynakları arasında tek bir Turk sanatçının adını vermedi. Objektif nedenleri olabilir bu durumun. Ama asıl neden Turkiye'de herkesin bizzat kendisine dışlayıcı bir yaklaşımla bakması, kendisini yok sayarak ayakta durmaya çalışmasıdır.
Şimdi bu liste bize, butun eksik ve fazla yonleriyle, ustunde durabileceğimiz, duşunebileceğimiz bir 'kutle' sunuyor.
_ Ku şlar, Kuzgun Acar (Listedeki sırası: 7)_
100 yapıt dendiğinde ortaya uzun, karmaşık, 'toplama' bir liste çıkıyor. Liste Tanzimat'tan bugune uzanıyor. Önemi de orada. Boylece yukarıda belirttiğim iki onemli boşluk dolduruluyor. Bu bakımlardan listenin çok iyi incelenmesi, değerlendirilmesi ve çozumlenmesi şart. Öylece kendimize ait bir 'soyağacı' oluşturabiliriz. İç etkilenmeleri ortaya çıkarabiliriz.
100 kişinin bir araya gelip bu listedeki yapıtları seçmesi bize başka bir konunun kapısını aralama olanağı veriyor: Zevk! Gene daha once uzerinde çok durduğum, çok onemli sosyolojik bir konudur bu: Zevkin oluşumu.
_ Ku şatma, Erol Akyavaş (Listedeki sırası: 10)_
Zevk, sıradan, basit ve gormezden gelinecek bir olgu değildir. Buyuk olçude moda, mimari ve diğer gorsel sanatlar aracılığıyla oluşur. Elimizdeki liste bize bu olanağı da sunuyor. Zaman neyi getirmiş, değiştirmiş ve yerli yerinde bırakmıştır sorularının cevabı bu listeye muracaatla aranabilir. Dolayısıyla bu listenin kimin zevkini yansıttığını iyi irdelememiz gerekir. Daha once yazdığım bir yazıda gorsel sanatlar alanında 'ikonik' yapıtlarımız olmadığını soylemiştim. Tartışma uyandırmıştı. Bu liste o açığı kapatmaya aday mıdır sorusu ciddi ve onemlidir.
_ Ormanda Oduncu, Şeker Ahmet Paşa (Listedeki sırası: 9)_
Be ş yapıtla Osman Hamdi Bey başı çekiyor
Şimdi biraz daha analitik bakalım. Sınıflamayı uçe bolelim. Klasik (1850-1950), Modern (1950-1990), Çağdaş (1990 sonrası). Önce ilk 10 yapıtı ele alalım. Üç klasik var: İki Osman Hamdi Bey, bir Şeker Ahmet Paşa. Yedi modern sanatçı, erken (Zeid), orta (Berger, Koman) ve geç donem (Arslan-orta modern doneme de konabilir, Doğançay, Acar, Akyavaş). Bir yapıt daha eklersek bu listeye, 11'inci yapıt, bir çağdaş sanatçı (Taner Ceylan) dahil etmiş oluruz. Hayli dengeli olduğunu soylemek mumkun bu yapının.
_ Spiritual, Taner Ceylan (Listedeki s ırası: 11)_
Buyuk listeye donup başka bir yol izleyelim: En fazla yapıtı olan sanatçılar. Beş yapıtla Osman Hamdi Bey başı çekiyor. Dort yapıtla listeye dort sanatçı giriyor (Akyavaş, Bedri Rahmi, Erkmen, Zeid). Çok sevindirici. Hepsi modern ve aralarında Ayşe Erkmen gibi çok onemli bir çağdaş sanatçı var. Üç yapıtı olan beş sanatçı (Burak, Çoker, Gunal, Tenger, Yalter). Aynı mantık: Orta donem modern uç sanatçı var. Ama çağdaş sanattan Yalter gibi çok 'aykırı' ve onemli, Tenger gibi kendi kuşağının en parlak isimlerinden biri bu listede. İki yapıtıyla listede bulunanlar (Abdulmecid Efendi, Ceylan, Eviner, Gurman, Karamustafa, Koman, Mualla, Nazmi Ziya, Orhon, Uluç) doğal olarak dağılımın en buyuk grubu ve hayli dengeli. Bir klasik (Abdulmecid Efendi), beş modern (Koman, Mualla, Nazmi Ziya, Orhon, Uluç), dort çağdaş (Ceylan, Eviner, Gurman, Karamustafa).
Şimdi toplayalım; bu listede 20 sanatçı var. Üçu klasik, 11'i modern, altısı
çağdaş. Bazı itirazlarla bu isimlerin kimileri yer değiştirse de denge
oturmuştur.
Bu analiz bize şunları soyluyor: Birincisi, dengeli bir liste. Doğal olarak
modern donem ağırlıklı olarak temsil ediliyor. Şaşırtıcı isimler ve yapıtlar
var. Bunları uzmanların hazırladığı bir listede bulmak olağan sayılabilir. Ama
daha geniş kitlelerin de o yapıtları tanımasında çok yarar goruyorum.
_ İ simsiz, Adnan Çoker (Listedeki sırası: 79)_
Ç ağdaş sanatçıların etkili temsili
İki, çağdaş sanat kendisine bir zemin bulmuştur. Bu 100'luk listede orneğin bir tek yapıt dışında 1970 kuşağı yok, Turk resminde modern soyut donemden çok az isim var, Akademi hocaları bulunmuyor (orneğin Sabri Berkel gibi bir ad yer almıyor). Bunlara mukabil çağdaş sanatçılar etkili bir şekilde temsil ediliyor. Bunu onemsemek gerek.
Bugun yeni bir koleksiyoner ve galeri kuşağı var. Muzayedeler yepyeni bir donem yaşıyor. Bu liste o açıdan, tamamen ozel sanılan ama aslında kamusal olan koleksiyonlar açısından ne ifade ediyor, neye işaret ediyor? Bu da ustunde durulması gereken bir başka onemli sorudur.
_ Cehennemim, Fahrelnissa Zeid (Listedeki s ırası: 4)_
Listeler onemlidir
Son olarak şunu belirtmeliyim: Listeler onemlidir. 'Turkiye'nin 100 Önemli Sanat Eseri' dengeli bir addır. Kavrayıcıdır. Zorlamalardan uzaktır. Tum bu değindiğim noktalardan sonra bu liste bize başta ele aldığım hafıza, soy, zevk, sanatın donemsel dağılımı konularında çok onemli şeyler soyluyor. Şimdi bu listenin başka listelerle desteklenmesi ve hepsinin çozumlenmesi gerekir.
Bilinçdışımıza yerleşmiş temel gorsel kodlara ancak bu yoldan ulaşabiliriz, ancak bu yoldan hepimizin çok yakındığı estetik dışı dunyayı aşabiliriz.
_ G uneşin Doğuşu/İstihsal, Aliye Berger (Listedeki sırası: 8)_
_ Hallac- ı Mansur, Erol Akyavaş (Listedeki sırası: 12)_
_ Kap ı, Burhan Uygur (Listedeki sırası: 20)_
Kapital serisi-Arture 159, Y uksel Arslan (Listedeki sırası: 2)
_
Ya şlı Halayık, Halil Paşa (Listedeki sırası: 47)_
_ Kaplumba
ğa Terbiyecisi, Osman Hamdi Bey (Listedeki sırası: 3)_
Yorumlar
Yorum için giriş yap veya kaydol.
Henüz yorum yok — ilk sen yaz.