Özet (TL;DR) @ 2018-02-26T07:19:37.000Z: Haftada 45 saati aşan fazla çalışıyor


26 Şubat 2018 Pazartesi

İş hayatının uzerinde uzlaşılması en zor konusu, fazla çalışmalar. İşçi ile i şveren arasında ortaya çıkan ihtilafların buyuk çoğunluğunu fazla çalışmadan kaynaklanan davalar oluşturuyor.İşçinin yaptığı çalışmaya karşılık ucretini talep etmesi en doğal hakkı olduğundan, işverenlere fazla çalışma surelerini doğru tespit etme yukumluluğu duşuyor. Ne var ki, bu her zaman o kadar kolay olmuyor. Bugunku yazımda fazla çalışmanın tespitine yonelik mevzuat ve yargı kararlarıyla oluşan sistemi açıklamaya çalışacağım.

DENKLE ŞTİRME VARSA

İ ş Kanunu fazla çalışmayı haftada 45 saatin uzerinde yapılan çalışmalar olarak tanımlıyor. Fakat 45 saatin aşılıp aşılmadığı işyerinde denkleştirme uygulanıp uygulanmadığına gore farklı şekilde tespit ediliyor. Dolayısıyla işverenlerin ilk yapması gereken işyerinde denkleştirme uygulayıp uygulamayacağına karar vermek.

Eğer denkleştirme uygulamak istemiyorsa işçinin haftada 45 saatten fazla yapacağı her çalışma fazla çalışma oluşturuyor. Buna gore haftanın bitiminde 45 saat aşıldıysa aşılan sure kadar fazla çalışma doğuyor.

Haftalık hesaplama bir zorunluluk değil. İşçi ile işverenin i ş sozleşmesinde veya çalışma ilişkisi surerken denkleştirme uygulanabileceğine ilişkin anlaşmaları varsa işveren denkleştirme uygulamayı da tercih edebiliyor.

Denkleştirme, ozellikle iş yoğunluğunun yılın bazı donemlerinde çok arttığı, diğer donemlerde onemli olçude azaldığı işlerde işveren açısından kurtarıcı oluyor. Denkleştirme uygulamasının esası fazla çalışmanın, haftada bir değil de iki ayı geçmemek şartıyla daha uzun donemleri esas alarak hesaplanmasına dayanıyor.

Dolayısıyla her hafta 45 saatin aşılmasına değil, orneğin dort haftada 180 saatin aşılıp aşılmadığına bakılıyor. Bu da işverene bazı haftalarda 66 saate varan çalışmalar yaptırma hakkı veriyor. İşçi de onceki hafta yaptığı çalışmalara karşılık diğer haftalarda daha az çalışarak serbest zaman a sahip olmuş oluyor.

G ÜNDE 11 SAAT LİMİTİ VAR

Denkle ştirme uygulansın veya uygulanmasın bazı çalışmalar doğrudan fazla çalışma sayılıyor. Yargıtay'ın bu konuda verdiği bir kararda da hangi çalışmaların doğrudan fazla çalıştırma oluşturacağı, 45 saate gore hesaplama yapılmayacağı açıkça vurgulanmıştır. (Y9HD, 29.02.2016, 32299/4215) Bunlardan ilki gunde 11 saati aşan çalışmalar.

Bir kişinin gunluk çalışma suresinin ara dinlenmesi hariç 11 saati aşmaması gerekiyor. Aynı kişinin tekrar işbaşı yaptırılabilmesi de ancak kesintisiz 11 saat dinlendirildikten sonra mumkun. Bu nedenle bir işçinin işyerinde durma suresinin en fazla 13 saat olması gerekiyor.

Doğrudan fazla çalışma oluşturan ikinci durum ise gece yapılan çalışmanın 7.5 saati aşması hali. İşçinin çalışma suresinin yarıdan fazlası gece donemi denilen akşam sekizde başlayıp sabah altıda biten doneme denk geliyorsa bu kişi gece çalışanıdır. Gece çalışan bir kişi turizm, sa ğlık veya guvenlik sektorunde çalışmıyorsa gece çalışması 7.5 saati aştığında yapılan her çalışma fazla çalışma oluşturacaktır. Bu kişiye ertesi gun tamamen izin kullandırılmış olsa bile aşan sureler fazla çalışma olacaktır.

GECE ÇALIŞANLARA 7.5 SAAT SINIRI

Aynı şekilde sağlık kuralları bakımından gunde ancak 7.5 saat ve daha az çalışılması gereken işlerde, bu sureyi aşan çalışmalar ile maden ocakları, kablo doşemesi, kanalizasyon, tunel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılan işlerde gunluk çalışma ust sınırları vardır ve bu işlerde haftada 45 saat aşılmasa da gunluk sınırın aşılması fazla çalışma oluşturacaktır.

YILDA 270 SAAT A ŞILMAMALI

Kanun işçinin sağlığını korumak amacıyla fazla çalışmaya yıllık bir ust sınır çizmiş durumda. Buna gore bir işçinin yılda 270 saatten fazla sureyle fazla çalışma yapması yasak. Fakat gunumuzde 270 saatin çok uzerinde surelerle fazla çalışma yapılıyor.Hatta çalışma hayatında haftalık çalışma suresinin yasal olarak olmasa da fiilen 50, 55 saatlere çıktığı goruluyor. Hukuken 270 saatin aşılmasının birtakım sonuçları olsa da caydırıcı olmaktan uzak.

Çalışanın 270 saatten fazla sure ile fazla çalışma yapmaya onay vermesi yeterli değil. Yargıtay fazla çalışma suresi 270 saati aşsa da bu surenin ucretinin odenmesine karar veriyor. Çalışan fazla çalışmaya onay vermiş dahi olsa 270 saatin uzerindeki fazla çalışmaya zorlanamıyor, zorlanırsa iş sozleşmesini haklı nedenle feshederek, kıdem tazminatı talebinde bulunabiliyor.

İ ŞVEREN TAKİP ETMEK ZORUNDA

İşçinin yaptığı fazla çalışmanın işveren tarafından takip edilmesi gerekiyor. Bunun için çoğu işyerinde çalışanın çalışma suresini belirlemek için puantaj kayıtları tutulur ve ileride doğacak ihtilafları engelleyebilmek adına, bu puantaj kayıtlarına imza alınır. Gunumuzde işletmelerin ulaştığı hacimlerde, bunun takibinin guçluğu ortadadır. Bu nedenle birçok işletme, işyerlerine kart okuyucuları koymuş, çalışanların çalışma surelerini buna gore denetlemektedir. Çalışan işe girerken kartını okutmakta, çıkarken de kartla işyerinden çıkarak çalıştığı sureyi belgelemektedir. Yargıtay işveren tarafından tutulan elektronik kayıtlarda, kayıtları tek başına yeterli bulmamakta çalışanın konu hakkındaki beyanının da dikkate alınmasını aramaktadır.

KART BASMAK YETER M İ?

Kart basma yontemi çoğu zaman doğru sonuçlar verse de iletişim çağında işin işyeri dışına taştığı bilinen bir gerçektir. Çalışan işyerinin fiziksel mekanının dışına çıkmakta ve çalışmasını yolda hatta evde bile surdurebilmektedir. Bu durumu goz onune alan yargı kart kay ıtlarının dışında mail yazışmalarını ve hatta telefon goruşmelerini dahi incelemekte, çalışanın işyerinin dışında da çalıştığına kanaat getirirse çalışma suresini yazışma ve goruşmelerin yapıldığı saatlere kadar uzatabilmektedir.

ONAY ZORUNLULU ĞU 

İşverenin bu tur çalışmaları engelleyebilmesi için çalışana fazla çalışma yapmadan once onay zorunluluğu getirmesi mumkundur. Fakat bu tur bir onay zorunluluğu getirildiğinde çalışanın onay almadan yaptığı fazla çalışmaların niteliğine bakılmalı, işin niteliğinden kaynaklanıyorsa çalışana iş surelerini duzenlemesi için uyarıda bulunulmalıdır. Eğer çalışanın fazla çalışma yapması kendi keyfi davranışından kaynaklanıyorsa disiplin sureci işletilmelidir.

Tum bu durumlarda fazla çalışma ucretinin odenmemesi yine de hukuka aykırı olacaktır. Disiplin sureciyle bu tur fazla çalışmaların kontrolu sağlanmalı.

VIDEO: KIDEM TAZM İNATI TAVANI DEĞİŞTİ

  • kıdem tazminatı
  • Ekonomi
  • çalışan