İnkılab Caddesi’nin yarı örtülü, Azadi Meydanı’nın çarşaflı kadınları... Kutlamalarda ‘Merg ber Amri...

Özet (TL;DR) @ 2018-02-18 09:38:52.396982: İnkılab Caddesi’nin yarı örtülü, Azadi Meydanı’nın çarşaflı kadınları... Kutlamalarda ‘Merg ber Amrika’ (Amerika’ya ölüm) sloganları... Şah Rıza Pehlevi’yi, bir ABD’liyle İngiliz'in ellerinden tuttuğu…

A şk ve 'devrim'

İnkılab Caddesi'nde dolaşırken Azeri guvenlik gorevlisinin torpiliyle Tahran Üniversitesi'ne giriyorum. Üniversiteliler 1979'da bu kampuste Humeyni fotoğraflarıyla 'devrim'i de davet etmişlerdi, 1999'da reformist Selam gazetesinin kapatılmasını protesto eylemiyle 'devrim'e karşı direnişi de...Üniversiteliler 2002'de harçların artırılmasına karşı koymuş ve 2009'da muhalif Yeşil Hareket'in başlattığı 'Oyum nerede?' isyanına katılmıştı. Her ayaklanmaya karşılık rejim yanıtını, kampuste kılınan cuma namazlarında vermişti.Sloganla hutbenin karşı karşıya geldiği kampuste bir fakulte binasına asılan; kurucu onder Humeyni'yle bugunku dini onder Hamaney'in dev fotoğrafları, İran'da son sozun, en azından şimdilik, kime ait olduğunu gosteriyor. Binanın solundaki avluda Hamaney'e bağlı İran Devrim Muhafızları Ordusu Kudus Komutanı Kasım Suleymani'nin fotoğrafı var. Adı, Suriye ve Irak'ta IŞİD'e karşı verilen savaşta one çıkan Suleymani, İran'ın Che Guevara'sı kabul ediliyor. Rejimin kendisini her an hatırlattığı bu kampuste, ağaçlar altında, elini sevgilisinin omzuna atan delikanlı ve saçlarını erkek arkadaşının yuzune savurmuş genç kız; toprağının en yiğit 'devrimcileri' olarak, sizleri selamlıyorum.

G uney ve kuzey

Şair Firdevsi'nin adının verildiği, heykelinin dikildiği meydana uzanan bulvarda butun Tahran'da olduğu gibi trafik kaosu var. Şeriatın uygulandığı Suudi Arabistan ve İran trafikte ayrılıyorlar. Suudi Arabistan'da daha geçen yıl ehliyet hakkına kavuşan kadınlar, İran'da aralıksız kornaya basıyor. Firdevsi Meydanı'nı da içine alan Guney Tahran'a, uluslararası ambargo kaynaklı derin bir yoksulluk hakim. 'Şehit' ve 'devrim kahramanları'nın binaları kaplayan resimleri, yıkık apartmanlardaki çaresizliği ortmeye yetmiyor. Kuzey Tahran'a çıkan caddelerde ise banka şubeleri goze çarpıyor. Rejim karşıtları ve varlıklı ailelerin oturduğu kuzeyle 'devrim'in dayanağı olan yoksul guneylileri bir arada tutan tek bağ var: İran bayrağı. İranlılar, bayrak ovuncu ve duşkunluğunun had safhada olduğu Turkiye'yi bile kıskandıracak olçude, bulduğu her boşluğa bayrağını asıyor.

İ lahi ve slogan

10 Şubat gecesi, otel odasında İran televizyonlarını izliyorum. Butun kanallarda 1-11 Şubat 1979 tarihlerindeki isyan gunlerinin goruntuleri var. İran Şahı Rıza Pehlevi'nin mollaları kastederek, "Din devleti kurmak istiyorlar" dediği konuşması donuyor. Sahiden de 1 Ocak 1979'da Fransa'dan İran'a gelen Humeyni, Pehlevi ulkeyi terk ettikten sonra, 11 Şubat'ta İran İslam Cumhuriyeti'ni ilan etmişti. Bu yuzden, kutlamaların merkezi olan Azadi Meydanı'nın en gorunur yerine, Şah Pehlevi'nin, bir elinden bir ABD'linin, diğerinden bir İngilizin tuttuğu çocuk olarak resmedildiği dev bir afiş asılı. Milyonlarca insanın aktığı meydana çıkan cadde boyunca platformlar kurulmuş. Birinde minik fuze ve silahlar sergileniyor, hatıra fotoğrafları çektiriliyor. Bir başkasında gençler altı koşeli İsrail yıldızını sapanla gerdikleri toplarla vurarak eğleniyor; break dans eşliğinde komandolar becerilerini sergiliyor.Tahran Üniversitesi ve İnkılab Meydanı'nda boy gosteren yarı ortulu kadınlar, Azadi'de yok. Yahut İnkılab'da rastlanmayan çarşaflı kadınlar, Azadi'de sahneye çıkıyor. Kalabalık sıklıkla 'Merg ber Amrika' (Amerika'ya olum) sloganları atıyordu. En coşkulu sloganlar, kutlamalar için Turkiye'den gelen, Trabzonlu ve Rizelilerden oluşan 'Karadeniz Kudus Gonulluleri' topluluğundan duyuluyor. Humeyni fotoğrafının olduğu pankartta, "Direniş cephesinin lideri, Siyonizmin korkusu İslam inkılabı iftiharımızdır" yazıyor. Bir Rizeli olarak bu manzaraya gulumsuyorum. Kursude reformist Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani konuşuyor. Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ın adı geçince alkışlar yukseliyor.

D un ve bugun

Turkiye uçağına bindiğimde, aklımda bir gun once karşılaştığım İranlının sozleri vardı. Mollaların iktidarından oturu İran'ın cezalandırıldığını savunuyor, devrimin yoksulluğu kurumsallaştırdığını belirtiyordu. Bir zamanlar devrime adeta iman ettiğini soyluyordu. Şimdi mi? Yalnızca adalet, hukuk ve ozgurluk istiyordu.

Uçak havalanınca, arkamdaki İranlı kızların başortulerini açıp saçlarını savurduğunu gordum. Çekinmeden guluyorlardı.

Farslar ve T urkler

İran'a hakim kimlik ve dil Farslardan geliyor. Onlarla aynı mezhepte buluşan Azeri Turkleri, 40 milyonluk nufusla ikinci buyuk etnik grup. İranlı Turkler, Safevi lideri Şah İsmail'in ulkeyi Şiileştirdiğini savunarak ovunuyor. Hamaney'in Turk oluşu ve devlette Turklerin yaygınlığı, birlikteliğin koklu olduğunun kanıtı. Öyle ki Tahran'da Turkçeyle çoğu işinizi halledebilirsiniz. Guney Azerbaycan denilen Tebriz, Urmiye ve Erdebil de Turk yoğunluklu. Sunni mezhepten Araplar, Kurtler ve Beluçları içeren bu toplumsal yapı, 'İranlılık' ust kimliği ve bayrak sevdasında buluşuyor. Geçen yıl yoksulluk gerekçesiyle gerçekleşen ayaklanmada İran bayrağının yakılması, 'kırılma anı' olarak yorumlanıyor.

'Karadeniz Kudus Gonulluleri' topluluğu kutlamalara Turkiye'den katılmıştı (solda). Geçmişte sloganla hutbenin karşı karşıya geldiği Tahran Üniversitesi

1977'de başlayan protesto gosterileri, Şah Rıza Pehlevi'nin 16 Ocak 1979'da İran'ı terk etmesine uzanan surecin fitilini ateşledi. Ayetullah Humeyni, 15 yıllık surgun hayatı sonrası, 1 Şubat 1979'da son bulunduğu ulke olan Fransa'dan İran'a dondu.

İnkılab Caddesi'nde başını yarım ortmuş, saçı boyalı, makyajlı, hızmalı kadınlar var.

Behe şti Zehra Mezarlığı'nda resmi ideoloji turu

Miting dağıldıktan sonra, 'resmi ideoloji turu' kapsamında bir kafile halinde Beheşti Zehra adlı şehir mezarlığına gittik. İran İslam Devrimi sırasında, Irak Savaşı'nda, Lubnan'da ve hatta Suriye'de olen askerler burada yatıyor. Halepçe katliamında can veren kimi kurbanların ve 1986'da Mekke'de hac sırasında protesto eylemi gerçekleştirdikleri için Suudi askerlerce taranarak oldurulen İranlı hacıların ihtişamlı mezarları da yer alıyor. Rejim bu olulerin tumunu 'şehit' kabul ediyor. Şiilik inancındaki Kerbela kultu her anlamda yaşatılırken, bu mezarlık İran'ın dev bir yas çadırı olduğunu da gosteriyor.
Üzerindeki bombayla bir tankı patlatan 'çocuk şehit'in mezarlığı konuklara ovulerek tanıtılıyor. Beheşti Zehra'da temsili mezarlar da bulunuyor: Filistin'de İsrail'in dozeri altında olen Rachel Corrie, Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat'ı olduren Halid El İslambuli, Humeyni'nin fetvası sonrası 'Şeytan Ayetleri' romanının yazarı Salman Ruşdi'yi vurmak için harekete geçen suikastçı, intihar eylemi yapan Filistinli canlı bombalar... Terorun açıkça ovulduğu bu temsili mezarlarda, İranlı hacıları katleden Suudi Arabistan vahşetini oğrendiğim andaki gibi urperdim.