Özet (TL;DR) @ 2018-02-18T07:10:48.000Z: E-devlet üzerinden alt-üst soy sorgulama sistemine vatandaşlar akın etti... Peki, daha eski tarihlere nasıl gidilir.


Tarihçi Erhan Afyoncu, Sabah'taki koşesinde 'soyunu bilmek isteyenlere rehber' başlığıyla bu konuyla ilgili bilgi verdi. Afyoncu, "Soyunu araştırmak isteyen kişi ilk once nufus ve vatandaşlık hizmetleri genel mudurluğunun alt-ust soy sorgulama sistemine muracaat ederek dedeleriyle ilgili ilk bilgilere ulaşabilir. Bazı nufus mudurluklerindeki kayıtlar 1800'lere kadar inmektedir. Ancak bu her nufus mudurluğu için geçerli değildir. Bu yuzden benim soyum eskilere gitmiyor diye vesveseye kapılmamak gerekir.Aile buyuklerinden ailenin geçmişiyle ilgili bilgilerin toplanması da buyuk onem arzetmektedir. Çunku ailenin geçmişini bilenler azalmaktadır ve bu bilgiler kayıt altına da alınmamıştır.Aileden gerekli malumat oğrenildikten ve alt-ust soy sorgulamadan bilgiler alındıktan sonra arşivlere muracaat ederek daha gerilere gidilebilir. Ancak bu profesyonel bir araştırma gerekir. Eski yazı ve arşivlerin sistemini bilmeyenler bu araştırmayı yapamaz" diyor.

N ÜFUS DEFTERLERİ

Afyoncu şoyle devam ediyor: Soy tarihi araştırmaları için ilk olarak nufus defterlerine bakmak gerekir. II. Mahmud'un emriyle 1831'de tutulmaya başlayan nufus defterlerinin ilk sayımları Osmanlı Arşivi'ndedir. 1880'den sonraki defterler ve arada tutulan vukuat kayıtları ise Nufus Genel Mudurluğu Arşivi'ndedir. Bu defterleri destekleyecek diğer kayıtlar ise Osmanlı Arşivi'nde bulunan ve 19. yuzyılın ortalarına ait olan Temettuat defterleridir.

Ailemizin 1800'lerde yaşadığı yer belli ise nufus defterlerinden hareket etmeliyiz. Son yıllarda Osmanlı doneminde yapılmış nufus sayımları ozellikle belediyelerin ve valiliklerin destekleriyle yayınlanmaya başlandı. Afyonkarahisar, Aksaray, Amasya, Balıkesir, Bayburt, Bursa, Çorum, Duzce, Kayseri, Kırıkkale, Kırşehir, Mardin, Rize, Samsun, Trabzon, Van, Gorele, Tirebolu, Yusufeli, Ünye, Harşit, Şebinkarahisar, Yakacık-Akşehir-i Abad- Suşehri, Giresun, Besni, Golkoy, Payas, Siverek, Pazar, Ardeşen, Surmene, Zara, Keşap, Korfez, Kavak, Poturge, Arhavi- Hopa, İspir, Sincanlı, Çamardı, Maçka, Talas, Beyşehir, Yalvaç, Of, Çardak, Çıldır, Bayat, Bozdoğan- Nazilli, Koyceğiz, Bucak-Kızılkaya, Turkeli, Beykoz, Kartal ve Safranbolu'nun nufus sayımları yayınlandı veya tez olarak hazırlandı. Birçok il ve ilçenin nufus defterleri de hazırlanıyor.

TAHR İR DEFTERLERİNufus defterlerinde bilgi bulunduktan sonra geriye doğru kayıt takip etmek ailenin belirgin bir vasfı yoksa oldukça zordur. 17. ve 18. yuzyıllar için şahıs vergisini ihtiva eden Avarız defterlerinin incelenmesi gerekir.15-17. yuzyıllar için ise tahrir defterlerine bakmak gerekir. Tahrir defterleri bir bolgede yaşayan hane reisi erkeklerinden, bekar erkeklere, dul kadınlardan, vergiden muaf olanlar ile yaşlı olup vergi veremeyecek durumda olanlara kadar o bolgede yaşayanları tek tek verir.Musluman ve Musluman olmayanlar ayrı ayrı kaydedilmiştir. Bazı bolgelerde etnik koken de verilmiştir.Bir bolgede yaylak kışlak hayatı yaşayan Turkmen (Yoruk) aşiretleri de tek tek defterlere kaydedilmiştir.Tahrir defterleri İstanbul'da Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde ve Ankara'da Tapu- Kadastro Genel Mudurluğu Arşivi'nde bulunmaktadır.Ancak bu defterlerde aile lakapları yazılmadığı, şahıslar sadece baba isimleriyle kaydedildiği için bağlantıyı kurmak oldukça zordur.

G ÖÇMEN AİLELERİN SOYU NASIL ARAŞTIRILIR?

Osmanlı'nın kuçulmesiyle birlikte Balkanlar'dan Kafkaslar'dan, Kırım'dan, Arap ulkelerinden, Adalar'dan birçok kişi Turkiye'ye goçetti. Özellikle, 1878, 1912 ve 1923'ten sonra çok yoğun goçler oldu.Bu yuzden nufus genel mudurluğunun arşivinde bulunan kayıtlar muhacirlerin geldiği yere kaydolmasıyla başlamaktadır. Bu kayıtlarda gelen kişinin doğduğu yer olduğu için muhacir kokenli olanlarımız dedelerinin nereden geldiğini oğrenebilmektedir.Bu konuda ilk olarak Bilal Şimşir, Nedim İpek, Ahmet Halaçoğlu, Muammer Demirel, Faruk Kocacık, Ferhat Berber, Abdullah Saydam, Suleyman Erkan, Hayati Bice, Mehmet Demirtaş, Derya Serin Paşaoğlu, Hakan Kırımlı, Sedat Kanat ve Tufan Gunduz gibi araştırmacıların eserlerini incelemek gerekir. Daha sonra Osmanlı ve cumhuriyet arşivlerindeki kayıtlarla bağlantı kurulabilirse daha geriye gidebilir. Örneğin mubadele ile gelenler Cumhuriyet Arşivi'ndeki tasfiye talepnamelerine bakarlarsa ailelerinin Yunanistan'dan hangi koyden geldiğini oğrenebilirler. Koyu oğrendikten sonra da Osmanlı arşivindeki nufus defterlerinden ailenin 1830'lardaki durumunu tespit edebilirler.