Uçak krizinin ardından iki yıl geçmeden stratejik ortalık yolunda hızla ilerleyen Türkiye ve Rusya'n...

Özet (TL;DR) @ 2017-12-28T14:52:00.000Z: Uçak krizinin ardından iki yıl geçmeden stratejik ortalık yolunda hızla ilerleyen Türkiye ve Rusya'nın ikili ilişkilerinde 2017 yılının nasıl bir etkisi oldu? Kurulan ortaklıklar, 2018'de ne yönde…

Rusya-Turkiye ilişkileri açısından onemli donum noktaları barındıran 2017 yılı, iki ulkeyi askeri iş birliklerinden stratejik ortaklık surecine; ticaretten enerji anlaşmalarına kadar pek çok konuda birbirine onemli olçude yakınlaştırdı. İki ulkenin birbirine ne denli yakınlaştığı, NATO ulkelerinin, başta S-400 hava savunma sistemi alımı konusunda olmak uzere, Turkiye karşıtı açıklamalarının sıklığıyla anlaşabilir. Zira 2017, Batılı medyada sıkça bir şekilde yer aldığı uzere, Turkiye'nin Batı'yla yaşadığı sorunların sonucu olarak Rusya'ya "taktiksel" olarak yakınlaştığı bir yıl olmadı. Pek çok uzmana gore Turkiye aksine, Rusya'yla hızla yakınlaştığı bu donemde tarihsel muttefiki olan Batı'dan beklenmedik bir hızla uzaklaştı.

2017 itibarıyla onemli olçude mesafe kateden Turkiye-Rusya ilişkileri, çok sayıda alana uzanıyor. Bunların başında, Turkiye'nin hava savunma alanındaki boşluğunu dolduracak olmasının yanı sıra bolgesel ve uluslararası dinamikleri yeniden şekillendirecek olan S-400 hava savunma sistemi alımı var. Turkiye açısından S-400 alımının yapılıyor olmasının onemi, birden çok boyuta sahip. Bunlardan ilki hiç şuphesiz ki, Turkiye'yle ilişkileri kotuye giden ABD'nin 'muttefiki' dediği Turkiye'nin Pakistan'dan istediği F-16 pilot eğitmeni talebini "Buraya gonderin, eğitelim" cevabı vererek dolaylı olarak reddetmiş olması. Ve yine aynı donemde Turkiye'nin pahalı, yuksek teknoloji urunu silahların geliştirilmesi ve satın alımı sureçlerine katılmasına kısıtlamalar getirilmesinin de Senato'da gundeme gelmiş olması…Sureçte rol oynayan uçuncu onemli değişken ise, Turkiye'nin S-400 hava savunma sistemi alım surecinde çelişkili bir tavır içerisinde bulunan NATO ile Turkiye'nin zaman zaman karşı karşıya gelmesi oldu. Zira NATO'nun sivil kanadı, Turkiye'nin S-400 alımına 'kendi kararı' olarak bakarken askeri kanadının Turkiye'nin S-400 alımına karşı olduğu yonundeki açıklamalar, Turkiye'yi yeni guvenlik arayışlarına itti.

T ÜRKİYE'NİN SURİYE'DE NATO MÜTTEFİKLİĞİNDEN ÇÖZÜM AKTÖRLÜĞÜNE YOLCULUĞU

Turkiye-Rusya ilişkilerindeki bir diğer belirleyici konu ise Suriye'deki çatışmaların çok buyuk olçude sonlanmasının onunu açan bolgesel askeri çabalar ile yine bolge ulkeleri Rusya, Turkiye ve İran'ın inisiyatifiyle gerçekleşen Astana zirvesi ve bu sureci taçlandıran Soçi goruşmeleri oldu. Astana goruşmelerinin sonucu olarak Rusya, İran ve Turkiye onculuğunde gosterilen askeri ve siyasi çabalar, Suriye'deki çatışmaların onemli olçude geride bırakılmasıyla sonuçlanmışken; ozellikle Suriye'nin kuzeyinde ABD'nin surdurduğu silah desteğiyle giderek guçlenen Demokratik Suriye Guçleri (DSG) oluşumu da Turkiye'yi ABD destekli oluşuma karşı Rusya'yla iş birliğine itti.

2017 yılında Turkiye, kendisinin "teror orgutu" olarak adlandırdığı "PKK ile bağlantılı olduğuna" işaret ettiği YPG'nin çatısını oluşturduğu SDG'ye destek veren ABD'nin soylem ve sahadaki eylemleri arasındaki tutarsızlığı karşısında; Rusya'nın desteğini alarak Suriye'de hem askeri hem de siyasi alanda iş birliğine gitti ve Suriye uzerinde soz sahibi olan bir ulke konumu elde etti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ev sahipliğinde Turk ve İranlı mevkidaşları Recep Tayyip Erdoğan ve Hasan Ruhani'nin de katılımıyla Soçi'de gerçekleştirilen uçlu liderler zirvesi de, Suriye Ulusal Diyalog Kongresi'nin toplanma kararının alındığı toplantı olarak Suriye'deki çozumun en onemli kilometre taşlarından birisi oldu. Üstelik gelinen noktada da, kongreye, Turkiye'nin başından beri talep ettiği uzere PYD'nin katılmayacağı duyuruldu.

2017: PUT İN VE ERDOĞAN'I 7 KEZ BİR ARAYA GETİREN YIL

Butun bu gelişmeler yaşanırken, Turkiye ve Rusya liderleri Recep Tayyip Erdoğan ve Putin bir yıl içerisinde tam 7 kez yuz yuze goruşme ve çok sayıda telefon goruşmesi gerçekleştirdi. İki liderin yıl boyunca gerçekleştirdikleri goruşmeleri Sputnik'e değerlendiren Rusya uzmanı gazeteci Cenk Başlamış, Putin ve Erdoğan'ın bu denli sık yuz yuze goruşme gerçekleştirmiş olmasının, 2018 yılında da ikili ilişkiler açısından umut vaat ettiğine işaret etti.

İki liderin bir yıl içerisine 7 yuz yuze goruşme sığdırmasının başlı başına dahi onemli olduğuna işaret eden Başlamış "Aslında Erdoğan ve Putin aşağı yukarı aynı donemde iktidara geldiler. Özellikle de Putin'in Ankara'ya yaptığı ilk resmi ziyaretin ardından iki ulke arasındaki ilişkiler hızla gelişmeye başladı. O donemden beri, uçak olayının yarattığı boşluğu bir kenarda tutarsak, zaten iki lider arasında sık sık goruşmeler gerçekleşiyordu. Ancak yine de, daha once 2017'deki kadar çok sayıda ve sık yuz yuze goruşme gerçekleşmedi diye duşunuyorum. Bunun da iki açıklaması olabilir. Birincisi; uçak olayının yarattığı soğukluğun geride kalmasının ardından iki ulkenin Suriye'de çok yakın iş birliği yapmaya başlaması… Diğeri de, uçak olayında yaşanan sorunların yansımalarının çozumu için tarafların bir araya gelme ihtiyacı.. Ancak nedeni ne olursa olsun iki liderin bu kadar sık goruşmesi başlı başına bile oldukça onemlidir" ifadelerini kullandı.

' SURİYE MESELESİ 2018'DE DE İKİLİ İLİŞKİLERİN BELİRLEYİCİSİ OLACAK'

2017 yılında Suriye'de yaşanan askeri ve siyasi gelişmelerin Turkiye-Rusya ilişkilerine olan etkisini ise Ortadoğu Uzmanı Oytun Orhan, Sputnik'e değerlendirdi. Turkiye ve Rusya'nın ozellikle 2017'de bu denli yakınlaşmasında Suriye'de sağlanan iş birliği belirleyici bir faktor olduğunu soyleyen Orhan "Astana sureci, Suriye'de varılan çatışmasızlık bolgesi anlaşması iki ulke ilişkilerinin daha farklı alanlarda gelişmesi açısında itici bir faktor oldu. Suriye'deki mutabakata, ticaret, savunma sanayi ve enerji konuları başta olmak uzere çok çeşitli alanlarda da iş birliğini tetikledi. 2017 yılında iki lider (Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan), belki de diplomasi tarihinde nadir gorulecek şekilde çok kısa aralıklarla defalarca kez bir araya geldi. Bu goruşmelerdeki en onemli gundem maddeleri de şuphesiz Suriye oldu. İran'ı da işin içine katarak, Suriye konusunda kurulan bu iş birliğinin onemli askeri sonuçlar doğurduğunu soyleyebiliriz. IŞİD'le mucadelede sağlanan başarı ve Rusya'nın Suriye sahasını buyuk olçude domine etmesinde, Rusya'nın Turkiye ve İran'la surdurduğu iş birliğinin etkisi buyuk oldu" dedi.

İlişkilerin hızla iyileştiğini ancak yine de 'dikensiz gul bahçesi' gibi gorulemeyeceğini soyleyen Orhan "Rusya'nın Suriye'deki federalizm konusunda çok buyuk itirazlarının olmayışı, çozum aşamasında PYD'yi de surece dahil etme niyeti ve PYD'ye Afrin'de kalkan oluşu Turkiye açısından suren soru işaretlerinin başında geliyor. Ancak aradaki bazı soru işaretlerine rağmen, taraflar belli tavizler vererek bu iş birliğini surdurmede kararlı goruluyor. 2018 yılı da, aynı 2017'nin olduğu gibi, Suriye konusunun iki ulke ilişkilerinin kapsadığı diğer alanlar uzerinde belirleyici rolunu surdurduğu bir yıl olacak. Nasıl ki 2017'de Suriye meselesi iki ulke arasındaki diğer alanlarda iş birliğinin itici gucu olduysa, 2018'de Astana'da yaşanabilecek bir sıkıntı Turk-Rus ilişkilerinin diğer alanlarına olumsuz yansıyabilir" diye ekledi.

' S-400 ANLAŞMASI TÜRKİYE'NİN AVRASYA YÖNELİMİNİN BİR PARÇASI'

Milli Savunma Bakanı Nurettin Canikli "İki sistem, 4 adet batarya. Anlaşmanın hepsi sağlandı" sozleriyle anlaşmada kat edilen mesafeyi doğruladığı S-400 hava savunma sistemi anlaşmasını ise Vatan Partisi Merkez Karar Kurulu uyesi ve Uluslararası İlişkiler Burosu Başkan Yardımcısı Yunus Soner Sputnik'e değerlendirdi. 2017 yılını dunyanın Turkiye ve Batı Asya'nın Avrasya'ya yoneldiği bir yıl olduğunu ve S-400 anlaşmasının da bu yonelimin bir parçası olduğuna işaret eden Soner şoyle konuştu:

"2017 yılı dunyanın yeni bir çağa girdiği onemli bir yıl oldu. Bunun son gostergesi, ABD Başkanı Donald Trump'ın açıkladığı milli guvenlik stratejisi belgesi oldu. Trump, bu belgeyi açıklayarak, ABD hegemonyasının bittiğini de açıklamış oldu. Şimdi ise, ABD hegemonyasının yerine geçen yukselen Avrasya çağı ve medeniyetidir. 2017 de, Turkiye açısından da milli guvenlik, milli butunluk ve uretim ekonomisi nedeniyle bu Avrasya bağlamına yerleşmeye başladığı yıl oldu. Turkiye siyaseti toplumu ve ekonomisiyle koşar adım Avrasya'ya doğru gidiyor. Burada hem ekonomi hem guvenlik hem de siyasi ilişkileri yeniden duzenliyor. S-400 ise tam da bu noktada buyuk onem arz ediyor."

(C) AA/ Binnur Ege Gurun

' TÜRKİYE'NİN BU YÖNELİMİ DIŞ POLİTİKASINI ÖNEMLİ ÖLÇÜDE ETKİ EDECEK'

Turkiye'nin S-400 alımının, sınırlarında silahlı ABD askerleri ve yine ABD tarafından silahlandırılmış "teroristlerin" olduğu bir donemde gerçekleşiyor olması itibarıyla onemli olduğuna işaret eden Soner "Turkiye, ABD'nin silahlandırdığı teror unsurları ve sınırına dizilen Amerikan askeriyle karşı karşıya ve buna karşılık milli savunma sistemlerini yukselen Avrasya çerçevesinde guncelliyor. Bu yuzden de sureç başarıyla devam ediyor. 2018 yılı da, S-400 anlaşmasında somut sonuçlarının alınmaya devam edildiği bir yıl olacak" dedi.

2018 yılının da bolgesel aktorlerin artan iş birliğine sahne olacağına işaret eden Soner "S-400, tum Turkiye ve Batı Asya'nın yonelişinin bir parçası. Çunku Amerika'nın ulkeleri bolme girişimleri karşısında Turkiye, Rusya ve İran arasındaki silah arkadaşlığı guçleniyor. Bu iş birliğine Irak, 'Barzanistan' bağlamında katıldı; yakında Suriye de katılacak. Bu sureç, Turkiye'nin yalnızca gunu birlik kararlarında değil, ABD'nin Kudus dayatması gibi uzun sureçleri kapsayan konularda da inisiyatif almasının onunu açacak. Biz Vatan Partisi olarak, 2018'de S-400 ittifakının derinleşeceğine ve ekonomik bağlamda onemli Avrasya yoneliminin artarak sureceğine inanıyoruz. Umutluyuz çunku 500 yıllık Atlantik çağı bitti, 2017, 2018 ve takip eden yıllar, yeni uygarlığın oluştuğu donem" diye ekledi.

T ÜRK-RUS İLİŞKİLERİNİN BİR YILI- İKİNCİ BÖLÜM: ENERJİ PROJELERİ VE TİCARET