Özet (TL;DR) @ 2017-12-25T06:56:37.000Z: 2018'de doları etkileyebilecek gelişmelere bakarak kaba tahminler yapabiliriz... İyimser olalım, gelecek yıl bu yıldan daha iyi olacak.


25 Aralık 2017 Pazartesi

2018 yılına girerken herkesin kendine gore bir bekleyişi var. Ekonomi konularındaki bekleyişler "dolar fiyatına" bağlanmış durumda...

Bu nedenle herkes, "2018 yılında dolar fiyatının ne olacağını, daha doğrusu ne olabileceğini" merak ediyor.

Yaşadığımız donemde gorduk ki, dolar fiyatındaki değişim, enflasyonun da, faiz oranlarının da, yatırım kararların da, tuketim hesaplarının da yonunu belirliyor.- Bugune kadar dolar fiyatının nasıl değiştiğine bakarak,- 2018 yılında dolar fiyatının oluşumunu etkileyebilecek gelişmeleri sıralayarak,2018 yılında dolar fiyatının ne olabileceği konusunda "kaba" tahminler yapılabilir.Başlıca gostergelerin 2009 yılından bu yana, aralık ayının son gunlerinde (yıl sonlarında) ne olduğu hatırlanırsa, bunlar gelecek hakkındaki bekleyişlere yon verebilir.

Ge çmişe bir bakalım...

2010 yılına kadar 1 dolar 1.5 TL eşitliğine alışmıştık. Hatta bazı iktisatçılarımız "Yakında 1 dolar 1 TL olacak" şeklinde iyimser tahminler bile yapıyordu.Enflasyon yuzde 6 - yuzde 7 arasında gidip geliyordu. Yuksek bir enflasyon yoktu. Dışarıda dolar endeksi 79 - 77 arasında hareket ediyordu. Bu arada Turk parası kıymetlendi. TCMB'nın reel efektif kur endeksi 119'a kadar çıktı.2011 yılında, o yılın ekonomik çalkantılarının da ruzgarında dolar fiyatında yuzde 22'ye yakın bir sıçrama (daha doğrusu duzeltme) oldu. Turk parası değer kaybetti. Reel efektif doviz kur endeksi 102'ye indi. Dolar fiyatı 1.55 TL'den 1.89 TL'ye yukseldi.2012 yılında enflasyona rağmen TL değer kazandı. Reel Efektif Kur endeksi 110'a yukseldi. Dolar fiyatı yıl sonunda 1.89 TL'den 1.79 TL'ye geriledi.Bu gerilemenin duzeltmesi 1 yıl sonra yaşandı. 2013 yılında, yurt dışında doların değer kazanmasının ve Turkiye'nin risk priminin yukselmesinin etkisinde dolar fiyatı yuzde 19.6 artarak 2.13 TL oldu.2014 yılında dolar endeksi yukselirken, dışarıda dolar değerlenirken içeride dolar fiyatındaki yıllık artış yuzde 19.6'dan yuzde 7.4'e geriledi.

Kay ıpta olçu kaçtı

2015 yılında, bir yıl oncenin duzeltmesi yaşandı. Dışarıda dolar endeksinin ve Turkiye'nin risk priminin de etkisinde dolar fiyatı yuzde 25.8 artarak 3.00 TL'ye yaklaştı. Yıl sonu 2.92 TL idi.2016 yılında enflasyon, dolar endeksi ve kredi risk primi bir yıl onceki çizgilerde iken, iç ve dış gelişmeler sonucu dolar fiyatı yuzde 20.5 arttı, 3.52 TL oldu.

2017 yılında, enflasyonun yuzde 13'e yaklaşmasına rağmen buyuk olasılıkla dolar endeksinde ve kredi risk primindeki gerilemenin ruzgarında yıllık artış yuzde 9'un altına indi. Yılın son haftasına 3.81 TL dolar fiyatı ile giriyoruz. Ne var ki, reel efektif doviz kuru 84'e gerilemiş durumda. Bunun anlamı Turk lirasının değer kaybında olçunun kaçtığıdır. Reel efektif kur hesabına gore doların daha duşuk fiyatla satılması beklenir.

' Duşer' diyen de var '4.20 olur' diyen deÖnceki yıllarda dolar fiyatındaki buyuk dalgalanmalara bakarak 2018 yılı için tahmin yapmak çok zor.- Kotumserler, 'Önceki yıllarda olduğu gibi dolar fiyatı bu yıl sonundan gelecek yılın sonuna kadar yuzde 10'dan az artmaz, yuzde 20 artma riskini unutmamak lazım' diyorlar.- İyimserlere gore, dolar fiyatı bugunku çizgide gereksiz riskleri yuklenmiş durumda. TCMB Reel Efektif Doviz Kuru endeksi 84'e kadar indi. Duzeltme yaşanırsa, dolar fiyatının yukarıya değil, aşağı inmesi beklenmeli. - Orta yolculara gore ise, dolar fiyatı 2018 sonunda, bugune gore en fazla yuzde 10 dolayında bir artış ile 4.20 TL olabilir.Butun bunlar spekulatif tahminler. Dunyada doların ve euro'nun geleceği konusunda bile tahminler yapılamazken, Turkiye'de dolar fiyatının ne olacağını tahmin edebilmek kimsenin, hiçbir babayiğidin harcı değil...

İ YİMSER BAKMALIYIZ

Her şeye rağmen, ekonomide, 2017'den 2018'e uzanan gelişmeleri dikkate almakta yarar var:- 2018 yılında enflasyon yuzde 10'un biraz altında, biraz uzerinde olabilir. Enflasyon normal olarak dolarda yukarıya doğru bir fiyat hareketine yol açar.- İthalat artışı, ihracat artışının onunde olacak. Bu ise cari açığı buyutecek. Cari açık buyudukçe finansman gereği doviz talebini artıracak. Doviz talebinin artması doviz fiyatı uzerinde baskıyı surdurecek.

- 2018 yılında da en az 40 milyar dolar cari açık finansmanı için, 160 milyar dolar mevcut borç stokunu dondurmek için onemli boyutta bir doviz talebi mevcut. Dunya para piyasalarında faizin yukselmesi ve Turkiye'nin risk tablosu, dovizin bulunur olmasını ve fiyatını etkileyecek.

2018 daha iyi ge çer- Yıl içinde ABD ve AB ulkeleriyle siyasi ilişkilerin yumuşatılması, Turkiye'ye doviz girişlerindeki engelleri kaldırabilecek.- Turkiye'nin 2017 buyume oranının yuksek çıkması, 2018 buyume oranı konusundaki iyimser bekleyişler, dış borç odemelerinin aksamaması, ihracat ve turizm gelirlerindeki iyileşme, dış finansmanda guçlukle karşılaşılmamasına imkan verecek.- "Yuksek faiz - ucuz doviz" politikası, sıcak para girişini teşvik edecek, sıcak para girişi doviz fiyatlarında aşırı artışı engelleyecek.Sonuç: Biz zorluklarla yaşamayı oğrendik. Dolar fiyatının en hazmedilemedik boyutta arttığı gunlerde bile bu ekonomi çokmedi. İyimser olalım. 2018 yılında da doviz kıtlığı yaşamayız. Gelecek yıl bu yıldan daha iyi olacak... Olmalıdır da...

Fiyat ı etkileyen olmazsa olmazlar

2009 yılından bu yana dolar fiyatındaki değişimlere bakılarak neler soylenebilir?- Genel kabul gormuş "Bakkal Hesabı"na gore, "Ne kadar enflasyon, o kadar devaluasyon" derdik. Ama gunumuzde "Bakkal Hesabı" değişti.- Enflasyona ek olarak dunyada dolar endeksinin değişimi, Turkiye'nin kredi risk priminin değişimi dolar fiyatını etkiliyor. Bunlar "Dolar fiyatını değiştiren olmazsa olmazlar".- Geliniz gorunuz ki, "Olmazsa olmazlara" biz, "ozel eklemeler" yaptık.(1) İthalatın ihracattan fazla artması cari açığı buyutuyor. Cari açık finansmanı one çıktı. Cari açık finansmanı için ulkeye doviz girişleri artarsa doviz bollaşıyor, fiyatı ucuzluyor. Doviz girişi yavaşlarsa doviz fiyatı artıyor.(2) Turkiye'de teror riski ve çevre ulkelerdeki sıcak çatışmaların riski, dolar fiyatını etkiliyor.(3) Turkiye'nin ABD ve AB ulkeleriyle siyasi ilişkilerindeki gerginlik, hem doviz girişini hem doviz fiyatını etkiliyor.- Geçmişte gorduk ki, bizde, yıl sonlarındaki dolar fiyatındaki değişimde benzerlik yok. Bazı yıllar buyuk artışlar olunca, ertesi yıl fiyat artışı yavaşlayabiliyor. Dolar fiyatı artışının duşuk kaldığı yıllar bir sonraki yıla birikim aktarıyor.Dolar fiyatındaki artışın duşuk kaldığı yılları izleyen yıllarda artış, beklenenin uzerinde oluyor.- 2011 yılından bu yana 4 yılın yıl sonlarındaki artış oranları yuzde 20 dolayında, 2 yılın artış oranı yuzde 8'in altında.

- 2012 yılından bu yana dolar fiyatındaki artış yuzde 114 oranına, 2013 yılından bu yana yuzde 79 oranına ulaştı.