Özet (TL;DR) @ 2017-12-22T15:46:00.000Z: Eski Yugoslavya için kurulan Lahey'deki Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi (ICTY), 24 yıllık faaliyetten sonra kapılarını kapattı. Ama geride pek çok soru işareti bıraktı.


Eski Yugoslavya için kurulan Lahey'deki Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi (ICTY), 24 yıllık faaliyetten sonra kapılarını kapattı. Ama geride pek çok soru işareti bıraktı.

(C) AA/ Miomir Jakovljevic

ICTY, Avrupa'da 2. Dunya Savaşı sonrası yaşanan en korkunç mezalimin faillerinin adalet onune çıkarıldığı bir platform olarak tum dunyada yakından takip edildi. Salonlarında toplu katliamlar, etnik temizlik, tecavuz, surgun, işkence ve daha bir çok korkunç oykunun yankılandığı ICTY, kuruluşundan 24 yıl sonra kapılarını kapattı.

' RAKAMLARIN ÖTESİNDE, KURBANLARIN SESİ'

1990'larda Balkanlarda yaşanan savaşlarla ilgili toplamda 161 davaya bakan, 90 kişiyi mahkum eden, 19 kişinin beraatine karar veren ve 4650 tanığı dinleyen mahkemenin yargıçları 10800'den fazla gun çalıştı ve 2.8 milyon sayfa transkript okudu. Kapanış torenine katılan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ''Bu rakamların otesinde, mahkeme kurbanların sesi oldu'' dedi.

' TANIKLARIN CESARETİ OLMASAYDI'

Tanıkların cesaretini selamladığını vurgulayan Guterres, 1995'te Srebrenitsa katlamında cesetlerin uzerinde emekleyerek hayatta kalan bir erkek çocuğu ile defalarca tecavuze uğrayan bir kız çocuğunu yıllar sonra mahkemede tanıklık edip ifade vererek gosterdikleri cesaret için ovdu. ''Bu dehşetleri yeniden yaşamayı goze almak çok buyuk yurek gerektirir'' dedi.

(C) AFP 2017/ ELVIS BARUKCIC

SAVA Ş DEVAM EDERKEN BAŞLADI 

ICTY, 2. Dunya Savaşı'nın ardından Avrupa'da kurulan ilk uluslararası mahkeme. BM Guvenlik Konseyi'nin (BMGK) 827 sayılı kararı ile 1993 yılında kuruldu. Ama kuruluşu gibi kapanışı da tartışmalı oldu. Başından itibaren yoğun eleştirilere hedef olan mahkeme, faaliyetlerine oldukça yavaş başlamıştı. Yugoslavya'da iç savaşın devam etmesi nedeniyle savcılar, yerinde kanıt toplama ve tanık dinleme konusunda yeterince çalışma yapamıyordu. Nisan 1995'te ilk kez Dusko Tadiç, Lahey'de hakim karşısına çıktı. Esir kamplarındaki suçlardan dolayı 20 yıl hapis cezasına çarptırılan Bosnalı Sırp politikacı, cezasının uçte ikisini tamamladıktan sonra tahliye edildi.

M İLOŞEVİÇ VAKASI

(C) Sputnik/ Yuriy Somov

ICTY, uzun sure duşuk rutbe ve yetkili kişileri yargılamakla eleştirildi. Üst duzey birçok suçlu, iç savaştan yararlanarak izini kaybettirmeyi başardı. Ancak BM'nin onayı olmamasına rağmen ABD'nin onculuğunde NATO'nun Kosova'daki çatışmaları ve ihllalleri gerekçe gostererek Yugoslavya'dan geri kalana hava harekatı başlatmasıyla bu durum değişti. Eski Yugoslavya ve Sırbistan lideri Slobodan Miloşeviç 2001 yılında Belgrad'da tutuklanıp Lahey'e gonderildi. Gelgeleleim Miloşeviç, 2006'da Lahey yakınlarındaki Scheveningen cezaevindeki hucresinde olu bulundu. Hakkındaki dava duşen Miloşeviç'in olum nedeni kalp krizi olarak açıklandı.

KARAC İÇ'E 40 YIL

Ardından, uzun suredir alternatif tedavi merkezinde saklandığı ortaya çıkan Bosnalı Sırp lider Radovan Karaciç, 2008 yılında Belgrad'da yakalanarak Lahey'e gonderildi. Uzun suren yargılama sonunda Karaciç, mahkemenin 'soykırım' olarak tanıdığı Srebrenitsa'da 8 binden fazla Musluman erkeğin oldurulmesi nedeniyle 40 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

MLAD İÇ'E MÜEBBET

Mahkeme surecinin en uzun sure kaçan sanığı Bosnalı Sırp general Ratko Mladiç oldu. Srebrenitsa'daki 'soykırımın' planlayıcısı olarak aranan Mladiç, 16 yıl sonra yakalanarak 2011'de Lahey'e gonderildi. Mladiç, Kasım 2017'de savaş, soykırım ve insanlığa karşı suçlardan omur boyu hapis cezasına çarptırıldı.

SON PERDE İNTİHARLA İNDİ

Mladiç ve Karaciç, davanın sonucunu temyize goturduler. Ancak ICYT'nin kapanması nedeniyle temyiz davasına başka bir ozel mahkeme bakacak. Mahkemenin kapanışını simgeleyen son temyiz davasında, savaş suçu nedeniyle 20 yıllık hapis cezası onanan eski Hırvat general Slobodan Praljak, 29 Kasım'da duruşma salonunda siyanur içerek intihar etti.

SIRB İSTAN'DA DA YARGI SÜRECİ

ICTY surecinde çoğunluğunu Boşnakların oluşturduğu kurbanlar ve kurban yakınları adaletin tam manasıyla yerini bulmadığından yakındı, çoğunluğu Sırp olan davalılar ise haksızlığa uğradıklarını, içlerinde bulundukları şartların gozardı edildiğini, dış guçlerin etkisiyle eski Yugoslavya'nın dağılmasının yarattığı siyasi arka planın kaale alınmadığını savundu. Sırbistan, ICYT'yi uzun sure 'Batı komplosu' olarak gorse de sonunda geçmişle yuzleşme ve kendi mahkemelerinde de yargılamaya gitme yoluna girdi.

' KARARLARI BASİT GİBİ GÖRÜNSE DE ÇOK ÖNEMLİ'

Hollanda Savaş ve Soykırım Araştırmaları Enstitusu'nden (NIOD) Thijs Bouwknegt'e gore, mahkemenin kararları basit gibi gorunse de çok onemli. Bouwknegt, ''ICYT, insanlığa karşı işlenen en buyuk suçlardan birinin cezasız kalmaması için delikleri tıkadı'' iddiasında bulundu.