Son yıllarda ciddi bir tehlike altında olan orkinosların sayısı alınan tedbirlerle Akdeniz’de beş ka...

Özet (TL;DR) @ 2017-12-03 09:13:44.447992: Son yıllarda ciddi bir tehlike altında olan orkinosların sayısı alınan tedbirlerle Akdeniz’de beş kat arttı. Ancak avlanmaları konusunda ülkelere verilen kotalar da bu artıştan nasibini aldı. Olayı…

Karaburun Gerence Korfezi'ne vardık. Amacımız hem orkinosların nasıl 'hasat' (ava hasat deniliyor) edildiğini yerinde gormek hem de durumları hakkında bilgi sahibi olmak. Denize açıldıktan yaklaşık 10 dakika sonra dev bir havuzun onune yanaştık. Dairenin çapı 66, suyun derinliği ise 33 metre.

16 dalgıç hızlıca hazırlığını yaptı ve birer birer suya atladı. Başdalgıç uyarısında gecikmedi: "Çok dalış yapmış olabilirsin ama bu balıklar biraz buyuk... Ürkmezsin değil mi?"

Sualt ındaki 'kamyonlar'

Suya dalınca urkmemek mumkun değildi. Çunku zaten dev gibi olan balıklar, yuzumdeki maskenin ve suyun da etkisiyle birer kamyona benziyordu. Koca koca orkinoslar ağır ağır daireler çiziyordu. Tam temas edecekken yollarını değiştiriyorlardı. Yanlışlıkla size çarpsalar oracıkta kalırsınız; neyse ki boyle bir şey olmadı.
Dalgıçlar buyuk havuzu ağlarla daralttı. Balıklar bir araya toplandı. Her şey hazırdı. Sıra geldi ava...

Geçen hafta Karaburun'daki bu hasadın amacı; Amerika, Avrupa, Rusya ve Ukrayna'dan gelen siparişlerdi. Her biri için kaçar kilo balık vurulacağı belliydi. Önce 300 kiloluk dev bir balık belirlendi. Zıpkına benzer, domuz kurşunu atan aletlerle av başladı. Kafadan tek atışla vurulan 13 balık, teknedeki deniz suyundan yapılmış buzlu kapların içine kondu.

Prof. Dr. Saadet Karakulak:  Avlanma kotası zamanla artırılmalıydı

İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakultesi Avlama Teknolojisi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Saadet Karakulak'ın verdiği bilgilere gore orkinoslar yıllarca aşırı avlandı. Ülkelere ilk kota 1998'de uygulandı. 2006'ya kadar miktar 32 bin ton olarak belirlendi. Turkiye geç uye olduğu için 2008'e kadar hiç kota alamadı. Bu arada yasadışı avcılık çok fazla olduğu için, 2010'da bir karar daha alındı ve kota 13 bin 500 tona indirildi. Orkinos avcılığı yapan tekne sayısı duşuruldu; Turkiye'de de 110'dan 15'e indi. Ve 15 yıllık koruma planı oluşturuldu.

İşte bu plan işe yaradı. Kasım ayında Fas Marakeş'te yapılan Uluslararası Atlantik Tonbalıklarını Koruma Komisyonu (ICCAT) toplantısında Akdeniz'deki ureyebilecek orkinos sayısının 100 binden 500 bine çıktığı tespit edildi. Bu nedenle kotalar da kademeli artırıldı.

İyimser artış tablosuna karşın Prof. Karakulak buna dikkat çekiyor: "ICCAT balıkçılığın verilerine gore hareket ediyor. Yani balıkçı ne kadar tutuyorsa bakanlıklara iletiyor, oradan da ICCAT'a geliyor. Kurumun içinde bilim komisyonu var, bilimsel araştırma da yapılıyor ancak henuz tamamlanmadı. Eğer bu çalışma sonucunda da balık miktarının bu kadar arttığı tespit edilirse kotanın artırılmasında sorun yok. Birdenbire yukseltmek ne kadar doğru? Bunda biraz şupheler var. Takip edilmesi lazım. Birden değil, zamanla artırılması gerekiyordu."

Do ç. Dr. Şukru Yıldırım: Dunyada da bu yontem kullanılıyor

Ege Üniversitesi Su Ürunleri Fakultesi Yetiştiricilik Bolumu oğretim uyesi Doç. Dr. Şukru Yıldırım ise balıkların domuz kurşunuyla havuzlarında vurulması konusunda şunları soyluyor: "Hasat operasyonu balığın çok hızlı oldurulmesi esasına dayanır. Boylece hem balığın et kalitesinin en iyi seviyede tutulması hem de mumkun olduğunca az acı çekmeleri sağlanıyor. Dunyada da en çok bu yontem kullanılıyor. Ayrıca çiftliklerin denize kalıcı zararlı etkileri soz konusu değil. Bulundukları deniz sahalarının su kriterleri ve deniz zeminine etkileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından duzenli takip ediliyor."

_ Orkinos uzun omurlu bir balık. 35 yıl yaşayabiliyor. Doğal ortamında 800 kiloya kadar ulaşabiliyor. Ancak çiftliklerde aşırı beslemeden dolayı kiloları 1 tonu bulabiliyor. _

1950 'lere geri donuldu

Dalış yaptığım çiftliğin sahiplerinden Akua Group'un ortaklarından Nedim Ambar, orkinos sayısında son 10 yılda 1950'li yıllara geri donulduğunu belirterek, Akdeniz'deki stokun 300 bin tona ulaştığını soyledi.

Kotalarda son durum

Tum Akdeniz'de kota 2018'de 28 bin, 2019'da 32 bin, 2020'de 36 bin ton olarak belirlendi. Turkiye içinse rakamlar 2018'de 1414, 2019'da 1824, 2020'de 2 bin 240 ton.

Dikkatli olunmazsa sava ş kaybedilebilir

ICCAT'ın 14-22 Kasım'daki toplantısında yeni avlanma kontenjanları da ele alındı. Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF) bu durumu endişeyle karşılayanların başında. Onlara gore stoklarda iyileşmeye yaklaşılmışken kotaların hızlı artırılması (2020'ye kadar 36 bin ton), son 10 yılda alınan tedbirlerde geriye donuşu gosteriyor. Bilim insanları mavi yuzgeçli orkinos stokunun henuz guvenilir şekilde geri kazanılamadığını ve boyle bir yakalama oranıyla populasyonda azalma beklendiğini belirtiyor.